Ninh Bình có gì để bước vào cuộc đua thành phố trực thuộc Trung ương?

Một địa phương trở thành thành phố trực thuộc Trung ương không chỉ bằng việc hoàn thành các tiêu chí hành chính. Phía sau quyết định thành lập là cả quá trình tổ chức lại không gian phát triển, nâng cấp hạ tầng, củng cố năng lực quản trị và tạo ra động lực kinh tế đủ lớn.

Nhìn từ Đồng Nai và Quảng Ninh, Ninh Bình đang đứng trước một cơ hội tương tự, nhưng với một bài toán có nhiều dữ kiện rất riêng.

Trụ sở UBND tỉnh Ninh Bình

Không gian lớn sau hợp nhất

Đồng Nai chính thức trở thành thành phố trực thuộc Trung ương từ ngày 30/4/2026 trên cơ sở toàn bộ diện tích và dân số của tỉnh. Quốc hội đánh giá việc thành lập thành phố tạo thêm động lực phát triển cho khu vực miền Nam, đồng thời đặt ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, năng lực quản trị đô thị và khai thác không gian phát triển mới.

Với Quảng Ninh, mô hình thành phố trực thuộc Trung ương có hiệu lực từ ngày 1/9/2026. Trong quá trình xem xét đề án, Quốc hội nhấn mạnh đây không đơn thuần là thay đổi địa giới hành chính, mà mở ra yêu cầu tái thiết về thể chế, quản trị và không gian phát triển của vùng Đông Bắc.

Hai trường hợp cho thấy một điểm chung: địa vị và vịk thế mới chỉ thực sự có giá trị khi đi cùng một cấu trúc phát triển mới.

Ninh Bình hiện có điều kiện để bắt đầu quá trình đó từ một nền tảng khá đặc biệt.

Sau hợp nhất Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình, tỉnh có diện tích tự nhiên 3.942,61 km², dân số hơn 4,4 triệu người. Không gian mới kết nối khu vực phía Nam Đồng bằng sông Hồng với nhiều lợi thế về vị trí, hệ thống đô thị, công nghiệp, du lịch, nông nghiệp, kinh tế biển, di sản và nguồn nhân lực.

Quy mô ấy tạo ra dư địa lớn để Ninh Bình không chỉ mở rộng một đô thị trung tâm, mà tổ chức lại một mạng lưới đô thị và các vùng chức năng trong cùng một không gian phát triển.

Không chạy đua bằng danh xưng

Ninh Bình đã xác định khá rõ mục tiêu này. Nghị quyết số 05-NQ/TU ngày 30/1/2026 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh xác định xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, đồng thời yêu cầu có tư duy đột phá, cách làm riêng và cơ chế phù hợp với điều kiện thực tế.

Xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 là nhiệm vụ chính trị đặc biệt quan trọng, đòi hỏi sự chuẩn bị đồng bộ về quy hoạch, hạ tầng và tổ chức không gian phát triển. Trong ảnh: Thi công dự án xây dựng tuyến đường kết nối giữa Nam Đồng bằng Sông Hồng với vùng núi Tây Bắc và vùng duyên hải Bắc Trung Bộ giai đoạn 1 (Ảnh: Anh Tuấn - https://baoninhbinh.org.vn).

Đáng chú ý, mục tiêu không chỉ được đặt ở cấp chủ trương.

Đề án xây dựng Ninh Bình trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trước năm 2030 đã được tỉnh xây dựng với lộ trình cụ thể. Năm 2026 tập trung hoàn thiện nền tảng phát triển đô thị, nâng tỷ lệ đô thị hóa khoảng 42%; năm 2027 phấn đấu đạt tối thiểu 45% và hoàn thành các tiêu chí đô thị loại I; những năm tiếp theo tiếp tục nâng tỷ lệ đô thị hóa, hoàn thiện các tiêu chuẩn của thành phố trực thuộc Trung ương và lập hồ sơ thành lập thành phố.

Đây là cách tiếp cận đáng chú ý: dùng mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương như một động lực để tái cấu trúc địa phương, thay vì coi đó chỉ là đích đến về mặt hành chính.

Hạ tầng phải mở đường cho không gian mới

Trong câu chuyện của Ninh Bình, giao thông đang được đặt ở vị trí đặc biệt quan trọng.

Tuyến đường Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội qua địa bàn tỉnh dài khoảng 35,3 km, cùng các tuyến đường song hành đang được triển khai. Đây là những công trình có khả năng mở rộng liên kết giữa các khu vực đô thị, công nghiệp, dịch vụ và logistics.

Tỉnh đồng thời chuẩn bị tuyến đường trục động lực Hoa Lư - Nam Định dài khoảng 39 km, tổng mức đầu tư 7.140 tỷ đồng, thực hiện trong giai đoạn 2026-2029. Tuyến đường không chỉ phục vụ giao thông mà còn được đặt trong định hướng tổ chức lại không gian đô thị hai bên sông Đáy.

Khu vực nghiên cứu quy hoạch hai bên sông Đáy rộng khoảng 6.670 ha, quy mô dân số dự kiến khoảng 650.000 người, được định hướng trở thành khu vực đô thị động lực và trung tâm hành chính, kinh tế, văn hóa, dịch vụ của tỉnh.

Nếu triển khai đúng quy hoạch, đây sẽ là một thay đổi quan trọng trong cách Ninh Bình tổ chức không gian: từ những đô thị và khu vực phát triển tương đối riêng biệt sang một cấu trúc có khả năng kết nối về giao thông, dịch vụ và hoạt động kinh tế.

Có nền tảng tăng trưởng để đi xa hơn

Một lợi thế khác của Ninh Bình nằm ở tốc độ tăng trưởng.

Theo tỉnh, giai đoạn 2021-2025, GRDP tăng bình quân 8,2%/năm. Sáu tháng đầu năm 2026, GRDP tiếp tục tăng 11,44%, đứng thứ hai cả nước. Đây là nền tảng quan trọng trong bối cảnh tỉnh đặt mục tiêu tăng trưởng GRDP bình quân tối thiểu 11%/năm trong giai đoạn 2025-2030.

Quan trọng hơn, Ninh Bình không đặt mục tiêu tăng trưởng dựa trên một ngành duy nhất.

Định hướng đến năm 2030 xác định công nghiệp hiện đại, dịch vụ du lịch chất lượng cao, đô thị xanh gắn với di sản; đồng thời phát triển các lĩnh vực như cơ khí ô tô, công nghệ thông tin, điện tử, chế biến chế tạo, năng lượng và vật liệu xanh. Tỉnh cũng hướng tới trở thành trung tâm du lịch quốc gia, quốc tế và trung tâm đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Đây chính là dư địa để Ninh Bình tạo ra một cấu trúc kinh tế đa cực hơn sau hợp nhất.

Cơ hội lớn đi cùng bài toán lớn

Tuy nhiên, quy mô lớn cũng đồng nghĩa với khối lượng công việc lớn.

Ninh Bình đang phải xử lý đồng thời nhiều yêu cầu: nâng tỷ lệ đô thị hóa, hoàn thiện hệ thống giao thông, phát triển các khu công nghiệp, tổ chức lại không gian đô thị, nâng chất lượng dịch vụ công, bảo đảm hạ tầng xã hội và giải quyết sự chênh lệch về mức độ phát triển giữa các khu vực.

Đó cũng là lý do tỉnh xác định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, hạ tầng đồng bộ và nguồn nhân lực chất lượng cao là những nền tảng của mô hình phát triển mới.

Tinh thần này đang được đặt khá rõ trong điều hành. Lãnh đạo tỉnh yêu cầu tiếp tục đổi mới tư duy, phát huy tinh thần chủ động, trách nhiệm, dám nghĩ, dám làm, đồng thời cải thiện môi trường đầu tư, phát triển kinh tế tư nhân, hoàn thiện hạ tầng khu công nghiệp và thu hút các dự án công nghệ cao, công nghiệp hỗ trợ, công nghiệp xanh.

Nhìn từ Đồng Nai và Quảng Ninh, bài học lớn nhất có lẽ không nằm ở việc một địa phương được gọi là thành phố trực thuộc Trung ương từ thời điểm nào.

Giá trị thực sự nằm ở khả năng biến một không gian hành chính lớn hơn thành một không gian kinh tế có sức cạnh tranh cao hơn.

Ninh Bình đang có quy mô dân số lớn, vị trí thuận lợi, nền kinh tế đa dạng, hệ thống di sản đặc sắc và một không gian phát triển mới sau hợp nhất. Tỉnh cũng đã xác lập mục tiêu, lộ trình và hàng loạt dự án hạ tầng để tiến tới đích năm 2030.

Phần việc còn lại là biến những lợi thế đó thành năng lực thực tế: hạ tầng phải kết nối được các vùng; đô thị phải tạo ra chất lượng sống tốt hơn; doanh nghiệp phải tìm thấy cơ hội đầu tư; người dân phải hưởng lợi từ tăng trưởng; còn bộ máy phải đủ năng lực quản trị một không gian phát triển lớn hơn.

Nếu làm được điều đó, mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương sẽ không chỉ là câu chuyện hoàn thành một bộ tiêu chí. Đó sẽ là cú hích để Ninh Bình hình thành một cực tăng trưởng mới ở phía Nam Đồng bằng sông Hồng, với một cấu trúc kinh tế - đô thị rộng hơn, hiện đại hơn và có khả năng cạnh tranh cao hơn.