Grab tiếp tục đối mặt bài toán minh bạch giá, phí và khoản khấu trừ

Trước đó, Doanh nghiệp & Hội nhập đã có bài viết phản ánh việc từ những phản ánh của đối tác tài xế Grab, Ủy ban Cạnh tranh Quốc (UBCTQG) gia yêu cầu doanh nghiệp cung cấp thông tin về cơ chế giá, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ, đồng thời mở rộng việc thu thập dữ liệu sang một số nền tảng gọi xe khác.

Vụ việc liên quan đến chính sách giá, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ của Grab đang được UBCTQG gia tiếp tục thu thập, xác minh và đánh giá. Diễn biến mới cho thấy cơ quan quản lý đang đi sâu hơn vào dữ liệu vận hành thay vì chỉ dừng ở việc tiếp nhận phản ánh của tài xế.

Từ yêu cầu cung cấp dữ liệu đến bước điều tra

Chiều 14/9, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia (Bộ Công Thương) cho biết vụ việc liên quan đến chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ của Grab vẫn đang trong quá trình điều tra.

Ủy ban Cạnh tranh quốc gia trước đó đã ban hành quyết định xử phạt vi phạm hành chính đối với Công ty TNHH Grab với tổng số tiền 1,36 tỷ đồng do vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.

Theo cơ quan này, các bước xử lý phải được thực hiện đúng trình tự, thủ tục. Thông tin, tài liệu liên quan tiếp tục được thu thập, xác minh và đánh giá trước khi có kết luận cụ thể.

Diễn biến này tiếp nối động thái ngày 8/9, khi Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia gửi giấy mời làm việc và đề nghị Grab cung cấp thông tin về chính sách giá cước, phí, chiết khấu và các khoản khấu trừ áp dụng đối với khách hàng, đối tác tài xế.

Cơ quan quản lý đồng thời đề nghị một số doanh nghiệp kinh doanh ứng dụng gọi xe khác cung cấp thông tin tương tự. Việc mở rộng dữ liệu sang các nền tảng khác tạo cơ sở để đối chiếu cách thức xây dựng giá và phân bổ các khoản phí trong cùng một thị trường.

Như vậy, vấn đề đang được đặt trên một phạm vi rộng hơn một phản ánh riêng lẻ. Cơ quan quản lý cần dữ liệu đủ để nhìn vào cách thị trường vận hành và đánh giá chính sách của từng nền tảng trong mối tương quan với các bên khác.

Dữ liệu sẽ nói gì về khoản tiền tài xế thực nhận?

Phản ánh của một số tài xế GrabBike tại Hà Nội cho thấy điều họ quan tâm không chỉ là giá chuyến xe hiển thị trên ứng dụng.

Theo phản ánh, khoản chiết khấu, phí và các khoản khấu trừ giữa các chuyến không đồng nhất. Có trường hợp tổng số tiền bị trừ được tài xế cho biết chiếm khoảng 30%, 40%, thậm chí có chuyến khoảng 50% số tiền khách hàng thanh toán.

Đây là thông tin từ phía tài xế và chưa phải kết luận của cơ quan quản lý. Tuy nhiên, những phản ánh này giúp chỉ ra câu hỏi mà dữ liệu giao dịch có thể làm rõ: từ số tiền khách thanh toán, những khoản nào được giữ lại, khoản nào được khấu trừ và số tiền cuối cùng tài xế được hưởng được xác định như thế nào?

Bên cạnh đó là cách các khoản tiền được thông báo trên ứng dụng, hợp đồng hoặc điều kiện giao dịch; thời điểm chính sách thay đổi và mức độ mà khách hàng, tài xế có thể nhận biết những thay đổi đó.

Đây chính là phần thông tin mà một cuộc rà soát dựa trên dữ liệu thực tế có thể kiểm chứng rõ hơn những phản ánh riêng lẻ.

Minh bạch không đồng nghĩa phải công khai thuật toán

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Trần Xuân Tiền - Trưởng Văn phòng Luật sư Đồng Đội (Đoàn Luật sư Thành phố Hà Nội), cho rằng vấn đề cốt lõi nằm ở tính minh bạch và khả năng nhận biết thông tin của các bên tham gia giao dịch.

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 đặt ra trách nhiệm cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác, rõ ràng; đồng thời quy định về hợp đồng giao kết với người tiêu dùng và điều kiện giao dịch chung. Đối với giao dịch điện tử, doanh nghiệp phải tạo điều kiện để người tiêu dùng xem xét toàn bộ hợp đồng trước khi giao kết.

Theo luật sư Trần Xuân Tiền, việc nền tảng sử dụng cơ chế giá linh hoạt, trong đó giá có thể thay đổi theo thời điểm, khu vực hoặc quan hệ cung - cầu, về nguyên tắc không đồng nghĩa với vi phạm pháp luật. Điều quan trọng là khách hàng phải có khả năng biết số tiền phải thanh toán; tài xế cũng cần nhận biết được số tiền thực tế được hưởng và cơ cấu các khoản bị khấu trừ.

“Người sử dụng không nhất thiết phải được biết toàn bộ thuật toán nội bộ của doanh nghiệp. Tuy nhiên, doanh nghiệp phải cung cấp những thông tin cần thiết để khách hàng và tài xế hiểu được giá, phí, quyền, nghĩa vụ cũng như các điều kiện giao dịch liên quan”, luật sư Trần Xuân Tiền nhận định.

Vấn đề vì thế không nằm ở việc doanh nghiệp có được quyền sử dụng thuật toán hay không, mà ở kết quả của cơ chế đó có được giải thích đủ rõ để các bên biết mình đang trả bao nhiêu, nhận bao nhiêu và chịu những khoản nào hay không.

Kết luận vẫn phải chờ dữ liệu

Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 cũng quy định doanh nghiệp phải công khai điều kiện giao dịch chung trước khi giao dịch với người tiêu dùng và xác định rõ thời điểm áp dụng. Với giao dịch điện tử, yêu cầu về khả năng tiếp cận và lưu giữ thông tin giao dịch càng có ý nghĩa thực tế.

Hầu hết những vụ phản đối, thậm chí là đình công của tài xế Grab đều xuất phát từ nguyên nhân tăng chiết khấu, thay đổi chính sách chiết khấu mới của hãng không hợp lý (Ảnh minh họa: Quỳnh Trần - https://www.24h.com.vn).

Tuy nhiên, những quy định này không thể được dùng để kết luận Grab vi phạm trong vụ việc đang được điều tra.

Kết luận pháp lý chỉ có thể hình thành sau khi cơ quan quản lý đối chiếu phản ánh với hợp đồng, chính sách, dữ liệu giao dịch và cách thức vận hành thực tế của nền tảng.

Ở thời điểm hiện tại, Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia cho biết vẫn đang tiếp tục thu thập, xác minh và đánh giá thông tin. Nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật cạnh tranh, cơ quan này sẽ tiến hành các bước tiếp theo theo thẩm quyền.

Từ yêu cầu giải trình ban đầu đến quá trình điều tra hiện nay, câu chuyện Grab đang được chuyển từ phản ánh về mức khấu trừ sang một bài toán rộng hơn: nền tảng số phải giải thích cấu trúc giá và dòng tiền trong giao dịch của mình đến mức nào để bảo đảm tính minh bạch với khách hàng và tài xế.

Đây cũng là vấn đề có ý nghĩa vượt ra ngoài một doanh nghiệp, khi mô hình kinh doanh nền tảng ngày càng giữ vai trò lớn trong thị trường dịch vụ số tại Việt Nam.