Lào Cai: Khi uy tín cộng đồng trở thành nguồn lực phát triển

Trong phát triển kinh tế - xã hội ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, có những nguồn lực không thể đo đếm đơn thuần bằng vốn đầu tư hay giá trị công trình. Đó là sự đồng thuận của người dân, tinh thần tự nguyện đóng góp vì lợi ích chung và khả năng kết nối cộng đồng của những người được Nhân dân tin tưởng.

Thực tiễn tại Lào Cai cho thấy, khi người có uy tín trực tiếp tham gia tuyên truyền, vận động, nhiều chủ trương đã được cụ thể hóa bằng những việc làm thiết thực. Theo thông tin tại Hội nghị biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến, phát huy vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số năm 2026, trong hai năm 2025 - 2026, người dân trên địa bàn tỉnh đã hiến hơn 700.000 m² đất, đóng góp ngày công, kinh phí và vật liệu xây dựng kết cấu hạ tầng, sửa chữa, làm mới hàng nghìn kilômét đường giao thông nông thôn.

Những con số này phản ánh khả năng huy động nguồn lực tại chỗ của cộng đồng. Khi người dân đồng thuận, địa phương có thêm điều kiện triển khai các công trình phục vụ đời sống, cải thiện khả năng đi lại và tạo thuận lợi cho hoạt động sản xuất.

Tại xã Quy Mông, ông Phùng Tiến Hổ, người có uy tín trong cộng đồng, đã vận động người dân hiến 520 m² đất, đóng góp 250 ngày công xây dựng 500 m đường bê tông. Ông cũng tham gia giúp hai hộ gia đình thoát nghèo. Tại xã Lao Chải, ông Sùng A Khua vận động người dân hiến 2.031 m² đất, đóng góp xây dựng nhà văn hóa cộng đồng và làm 2,4 km đường nội bản.

Giá trị của những việc làm ấy không chỉ nằm ở diện tích đất được hiến hay chiều dài đường được xây dựng. Hạ tầng thuận lợi hơn có thể giúp giảm trở ngại trong đi lại, vận chuyển nông sản và tiếp cận dịch vụ thiết yếu. Tuy nhiên, để xác định đầy đủ hiệu quả kinh tế, cần tiếp tục đánh giá những thay đổi cụ thể về chi phí vận chuyển, thời gian lưu thông, khả năng tiêu thụ sản phẩm và điều kiện sản xuất của người dân sau khi công trình được đưa vào sử dụng.

Đây cũng là cách nhìn cần thiết trong đánh giá các phong trào ở cơ sở: không chỉ ghi nhận số lượng công trình hay mức đóng góp, mà phải xem những kết quả đó cải thiện đời sống người dân đến đâu.

Nếu sự đồng thuận tạo điều kiện xây dựng hạ tầng thì việc phát huy uy tín cộng đồng trong phát triển sản xuất có thể tác động trực tiếp hơn đến sinh kế của người dân.

Tại Bản Chao, xã Việt Hồng, ông Nguyễn Hồng Quang, người có uy tín, đã vận động người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, phát triển hơn 5 ha tre măng Bát Độ và hơn 1 ha cây ăn quả có múi, cây quế. Tại thôn Lúc 1, xã Bảo Hà, ông Phạm Thanh Xuân phát triển mô hình sản xuất cây giống lâm nghiệp kết hợp nuôi ong lấy mật. Mỗi năm, mô hình cung cấp từ 80 đến 100 vạn cây quế giống và các loại cây lâm nghiệp khác, đồng thời thu được từ 15 đến 20 tấn mật ong.

Những mô hình này cho thấy người có uy tín có thể đóng vai trò kết nối kinh nghiệm sản xuất với khả năng tổ chức sinh kế tại địa phương. Khi một cách làm phù hợp được người dân tin tưởng, quá trình tiếp nhận và nhân rộng có thể thuận lợi hơn so với việc chỉ tuyên truyền bằng lý thuyết.

Tuy nhiên, diện tích canh tác, số lượng cây giống cung ứng hay sản lượng mật ong mới phản ánh một phần quy mô hoạt động. Hiệu quả kinh tế cuối cùng phải được xác định bằng doanh thu, chi phí đầu vào, lợi nhuận thực tế, khả năng tiêu thụ sản phẩm và mức thu nhập mà các hộ tham gia được hưởng.

Đây là vấn đề cần được quan tâm khi xây dựng các chương trình hỗ trợ phát triển kinh tế vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Một mô hình có sản lượng lớn chưa chắc mang lại thu nhập ổn định nếu giá bán biến động, chi phí vận chuyển cao hoặc thiếu đầu ra. Ngược lại, những mô hình quy mô vừa phải nhưng có thị trường ổn định, chi phí hợp lý và khả năng tạo việc làm tại chỗ có thể đem lại lợi ích bền vững hơn cho cộng đồng.

Bởi vậy, phát huy người có uy tín cần đi cùng hỗ trợ kỹ thuật, hướng dẫn tổ chức sản xuất, tiếp cận vốn phù hợp và kết nối doanh nghiệp thu mua. Với các sản phẩm đặc trưng của Lào Cai như quế, tre măng Bát Độ, cây giống lâm nghiệp và mật ong, việc hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ sẽ quyết định khả năng chuyển tiềm năng thành giá trị kinh tế thực tế.

Khi người có uy tín hiểu được nhu cầu của người dân, nắm bắt được những khó khăn trong sản xuất và phối hợp với cơ quan chuyên môn để tìm hướng tháo gỡ, vai trò vận động sẽ được nâng lên một bước: từ khơi dậy tinh thần tham gia sang hỗ trợ cộng đồng tiếp cận những cơ hội phát triển cụ thể.

Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam tỉnh Nguyễn Thế Phước và bà Hoàng Thị Thanh Bình, Phó Chủ tịch HĐND tỉnh Lào Cai tặng Bằng khen và hoa cho người uy tín tại Hội nghị biểu dương, tôn vinh điển hình tiên tiến, phát huy vai trò người có uy tín trong đồng bào dân tộc thiểu số năm 2026

Một mô hình thành công có thể tạo sức lan tỏa, nhưng không phải cách làm nào cũng phù hợp để áp dụng nguyên trạng ở mọi địa bàn. Điều kiện đất đai, khí hậu, nguồn nước, tập quán sản xuất, khả năng tiếp cận thị trường và nguồn lực của từng hộ gia đình có sự khác biệt.

Vì vậy, nhân rộng mô hình cần dựa trên việc đánh giá đầy đủ hiệu quả và khả năng thích ứng. Với mô hình trồng tre măng, cần làm rõ năng suất, chất lượng sản phẩm, chi phí chăm sóc, thời gian thu hoạch và thị trường tiêu thụ. Với sản xuất cây giống lâm nghiệp kết hợp nuôi ong, cần đánh giá lợi nhuận từng hoạt động, nhu cầu lao động, khả năng duy trì sản lượng và mức độ ổn định của đầu ra.

Từ những dữ liệu đó, địa phương có thể xác định mô hình nào phù hợp với từng nhóm hộ, cần hỗ trợ những gì và có thể nhân rộng đến đâu. Người có uy tín sẽ là cầu nối quan trọng trong quá trình này, giúp chuyển tải thông tin chính sách, phản ánh khó khăn của người dân và chia sẻ kinh nghiệm từ thực tiễn.

Cách làm ấy cũng góp phần tránh tình trạng phát động phong trào theo diện rộng nhưng thiếu điều kiện bảo đảm, khiến người dân đầu tư sản xuất rồi gặp khó khăn trong tiêu thụ. Mục tiêu không phải tạo ra thật nhiều mô hình mang tính hình thức, mà xây dựng được những phương thức sản xuất có khả năng tự duy trì, tạo thu nhập và thích ứng với biến động thị trường.

Đối với Lào Cai, nơi phát triển kinh tế vùng cao gắn chặt với nông nghiệp, lâm nghiệp, du lịch cộng đồng và bảo tồn bản sắc văn hóa, sự phối hợp giữa người có uy tín, chính quyền, cơ quan chuyên môn và doanh nghiệp có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khi cộng đồng có tiếng nói trong lựa chọn mô hình, còn doanh nghiệp tham gia bằng nhu cầu thị trường cụ thể, cơ hội hình thành chuỗi giá trị bền vững sẽ rõ ràng hơn.

Bên cạnh phát triển kinh tế, người có uy tín còn tham gia hòa giải mâu thuẫn, vận động chấp hành pháp luật, xóa bỏ hủ tục, phòng, chống tảo hôn và giữ gìn an ninh, trật tự. Đây là những đóng góp tạo nên môi trường xã hội ổn định, củng cố niềm tin và hỗ trợ quá trình phát triển lâu dài.

Trong giai đoạn 2025 - 2026, Mặt trân tổ quốc (MTTQ) các cấp tại Lào Cai đã tổ chức gần 500 buổi tuyên truyền chuyên đề. Theo báo cáo tại hội nghị, số trường hợp tảo hôn giảm so với cùng kỳ; không phát sinh trường hợp hôn nhân cận huyết thống và xuất nhập cảnh trái phép. Những kết quả này cho thấy vai trò của tuyên truyền, vận động cộng đồng, dù việc đánh giá tác động lâu dài vẫn cần dựa trên số liệu theo dõi và điều kiện thực tế từng địa bàn.

Toàn tỉnh Lào Cai hiện có 2.286 người có uy tín trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Để lực lượng này tiếp tục đóng góp hiệu quả, việc thực hiện đầy đủ chế độ, chính sách cần gắn với cơ chế phối hợp thường xuyên, cung cấp thông tin và tạo điều kiện tham gia giải quyết những vấn đề phát sinh tại cơ sở.

Quan trọng hơn, đánh giá hiệu quả cần vượt ra ngoài số buổi tuyên truyền, số cuộc vận động hay số mô hình được giới thiệu. Những chỉ dấu thiết thực phải là số hộ thoát nghèo bền vững, mức tăng thu nhập, số việc làm được tạo ra, khả năng tiêu thụ nông sản, mức độ người dân tiếp cận dịch vụ thiết yếu và sự duy trì của các mô hình sau khi kết thúc hỗ trợ.

Đó cũng là cơ sở để lựa chọn, nhân rộng những cách làm hiệu quả, đồng thời điều chỉnh các chương trình chưa đáp ứng nhu cầu thực tế. Khi người dân được hưởng lợi rõ ràng, sự tin tưởng và tinh thần tự nguyện sẽ có điều kiện tiếp tục được bồi đắp.

Uy tín không tự nhiên trở thành nguồn lực phát triển chỉ vì một cá nhân được cộng đồng kính trọng. Giá trị ấy được khẳng định qua khả năng kết nối con người, khơi dậy trách nhiệm chung và thúc đẩy những thay đổi tích cực trong đời sống. Với Lào Cai, phát huy đúng vai trò người có uy tín chính là góp phần biến sức mạnh đoàn kết thành năng lực phát triển tại chỗ, để mỗi công trình, mỗi mô hình sản xuất và mỗi sáng kiến cộng đồng đều hướng đến mục tiêu cuối cùng: người dân có sinh kế tốt hơn, thu nhập ổn định hơn và cuộc sống ngày càng bền vững.