Chủ nhật 22/11/2026 20:35
Hotline: 024.355.63.010
Email: banbientap.dnhn@gmail.com
Thời cuộc

Kinh tế chăm sóc: Mảnh ghép còn thiếu trong chiến lược phát triển Việt Nam

Kinh tế chăm sóc đang trở thành chiến lược phát triển nhân lực, nâng cao năng suất và ứng phó già hóa dân số cho Việt Nam trong giai đoạn mới.

Kinh tế chăm sóc, mảnh ghép chiến lược giúp Việt Nam nâng cao năng suất, tạo việc làm bền vững và thích ứng với dân số già hóa nhanh chóng. Trong bối cảnh mô hình tăng trưởng truyền thống dựa vào lao động giá rẻ và khai thác tài nguyên đã tới hạn, Việt Nam đứng trước yêu cầu phải mở ra một hướng đi mới, một hướng đi bắt đầu từ chính con người. Trong nhiều cuộc thảo luận về kinh tế tri thức, hạ tầng công nghệ hay chuyển đổi số, có một cấu phần quan trọng nhưng ít được nhìn nhận đúng mức: kinh tế chăm sóc.

Đây không chỉ là dịch vụ phúc lợi xã hội mà là nền móng hạ tầng con người, một hệ thống quyết định chất lượng lao động, năng suất quốc gia và sức mạnh cạnh tranh dài hạn. Trong kỷ nguyên dân số già hóa nhanh, kinh tế tri thức trỗi dậy và yêu cầu phát triển bền vững ngày càng cao, việc xem chăm sóc như một cấu phần chiến lược có thể tạo ra bước ngoặt mới cho Việt Nam.

“Nếu không đầu tư vào hệ thống chăm sóc, Việt Nam sẽ đối mặt với việc ‘già hóa trước khi giàu hóa’. Nhưng nếu đầu tư ngay hôm nay, đây sẽ trở thành lợi thế chiến lược giúp Việt Nam bứt phá.” Tiến sĩ Dương Thị Kim Liên, Viện trưởng Viện Đổi mới Sáng tạo Doanh nghiệp nhận định.

Kinh tế chăm sóc: Mảnh ghép còn thiếu trong chiến lược phát triển Việt Nam
Tiến sĩ Dương Thị Kim Liên, Viện trưởng Viện Đổi mới Sáng tạo Doanh nghiệp tại Hội thảo trao đổi về kinh tế chia sẻ.

Kinh tế chăm sóc – nền tảng nhân lực bấy lâu nay bị lãng quên

Ở nhiều quốc gia, chăm sóc vẫn bị coi là “công việc gia đình”, “công việc của phụ nữ”, hoặc thậm chí nằm ngoài phạm vi kinh tế. Nhưng thực tế, đây là lĩnh vực ảnh hưởng trực tiếp đến vận hành của xã hội, sự tái tạo của nguồn nhân lực, đổi mới sáng tạo và chất lượng tăng trưởng.

Khi trẻ được chăm sóc và giáo dục sớm tốt, các em hình thành nền tảng nhận thức, cảm xúc và kỹ năng cần thiết cho thị trường lao động tương lai. Khi người lao động biết rằng trách nhiệm chăm sóc trẻ nhỏ, người già hay người phụ thuộc được chia sẻ bởi một hệ thống dịch vụ bài bản, họ có thể tập trung hơn vào công việc, ổn định hơn về cảm xúc và bền bỉ hơn về năng suất. Khi người cao tuổi được chăm sóc đúng cách, gánh nặng y tế giảm xuống, chi phí xã hội được tối ưu và cơ hội phát triển một ngành kinh tế chăm sóc dài hạn được mở ra.

Tuy nhiên, nghịch lý lớn nhất là phần việc chăm sóc không trả công trong gia đình, vốn chiếm tỷ trọng lớn do phụ nữ gánh vác – lại bị vô hình hóa. Nếu được định giá đúng, lao động chăm sóc có thể chiếm trên 9% GDP ở nhiều quốc gia (theo báo cáo của Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc- UNDP). Điều này có nghĩa là quốc gia đang sử dụng một khối lượng lao động khổng lồ mà không hề nhìn thấy và không có chiến lược tái đầu tư.

Việt Nam đang bước vào một giai đoạn đặc biệt nhạy cảm của cấu trúc dân số.

Tốc độ già hóa nhanh đặt ra nhu cầu ngày càng lớn về chăm sóc dài hạn, đồng thời biến chăm sóc trở thành một trong những ngành có tiềm năng mở rộng mạnh nhất trong tương lai gần. Trong khi đó, tỷ lệ phụ nữ gánh phần lớn lao động chăm sóc không trả công dẫn đến giảm khả năng tham gia thị trường lao động, giảm cơ hội phát triển nghề nghiệp và làm mất đi một phần đáng kể năng suất quốc gia.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam lại đang có những lợi thế đặc biệt: lực lượng lao động trẻ, nhu cầu thị trường trong nước lớn, cơ hội tham gia vào chuỗi dịch vụ chăm sóc khu vực, và sự phát triển mạnh của công nghệ số – từ telehealth đến nền tảng kết nối dịch vụ và robot AI hỗ trợ chăm sóc.

Nếu nắm bắt đúng thời điểm và có chiến lược bài bản, Việt Nam hoàn toàn có khả năng biến kinh tế chăm sóc thành một trụ cột mới góp phần nâng cao năng suất, tạo việc làm chất lượng và thúc đẩy bình đẳng giới, ba yếu tố quyết định sức cạnh tranh quốc gia.

Kinh tế chăm sóc gồm hai mặt tương tác chặt chẽ: chăm sóc có trả công và chăm sóc không trả công.

Chăm sóc có trả công là hệ thống nhà trẻ, mầm non, y tế, điều dưỡng, chăm sóc người cao tuổi, người khuyết tật, dịch vụ giúp việc chuyên nghiệp. Đây là ngành kinh tế tạo việc làm lớn và đang mở rộng nhanh ở nhiều quốc gia có tốc độ già hóa cao, là ngành kinh tế của tương lai

Chăm sóc không trả công, do phụ nữ gánh phần lớn trong gia đình, lại giữ vai trò duy trì cấu trúc xã hội, tái tạo năng lực lao động và ổn định thị trường nhân lực. Nhưng vì không được định giá, phần việc này trở thành “gánh nặng vô hình” cản trở phụ nữ tham gia lao động và làm giảm năng suất xã hội.

Một hệ thống chăm sóc hiện đại phải vừa giảm tải gánh nặng chăm sóc trong gia đình, vừa xây dựng một thị trường dịch vụ chăm sóc chuyên nghiệp, nơi các tiêu chuẩn, nghề nghiệp và chính sách được thiết kế đồng bộ.

Xu hướng quốc tế: chăm sóc trở thành chiến lược ưu tiên trong nhiều nền kinh tế phát triển

Từ Hàn Quốc đến Canada, từ Nhật Bản đến các nước Bắc Âu, kinh tế chăm sóc đang được đầu tư quy mô lớn như một cách để cải thiện chất lượng nhân lực, tăng tỷ lệ tham gia thị trường lao động, đặc biệt là lao động nữ, và đối phó với già hóa dân số. Nhiều quốc gia đẩy mạnh mô hình nhà trẻ giá phù hợp, mở rộng mạng lưới trung tâm điều dưỡng, đào tạo điều dưỡng theo tiêu chuẩn quốc tế và ứng dụng công nghệ vào chăm sóc.

Hội thảo trao đổi về kinh tế chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam ngày 19-20/11/2025 tại Quảng Ninh
Hội thảo trao đổi về kinh tế chăm sóc sức khỏe tại Việt Nam ngày 19-20/11/2025 tại Quảng Ninh.

Hiện nay, UN Women đóng vai trò quan trọng trong việc định nghĩa và thúc đẩy khái niệm kinh tế chăm sóc như một trụ cột phát triển. Khung 4R gồm Nhận diện, Giảm tải, Tái phân chia và Trả công/Chuyên nghiệp hóa giúp các quốc gia xây dựng chính sách chăm sóc theo hướng hệ thống, toàn diện và bền vững.

Bà Caroline T. Nyamayemombe, Trưởng đại diện UN Women tại Việt Nam, chia sẻ: “Đầu tư vào hệ thống chăm sóc không chỉ cần thiết mà còn mang tính chuyển đổi. Đầu tư như vậy sẽ mang lại lợi ích cho phụ nữ, nam giới, người được nhận chăm sóc, cộng đồng và đất nước. Nhà nước, các tổ chức xã hội, các doanh nghiệp và cộng đồng cùng chung tay xây dựng kinh tế chăm sóc có trách nhiệm giới mang lại lợi ích cho tất cả mọi người.”

Cách tiếp cận này cho phép chuyển hóa chăm sóc từ một trách nhiệm gia đình sang một cấu phần của chiến lược phát triển quốc gia, gắn kết giữa bình đẳng giới, phát triển nguồn nhân lực và tăng trưởng bền vững.

Tư duy mới đang được định hình: chăm sóc không phải “chi phí xã hội”, mà là “đầu tư chiến lược” với lợi tức dài hạn. Đây là điểm Việt Nam đặc biệt cần học hỏi.

Nếu nhìn chăm sóc như một nền hạ tầng chất lượng sống và chất lượng lao động, Việt Nam có thể mở ra một hướng phát triển mới, phù hợp với giai đoạn bước sang kinh tế tri thức.

Đầu tư vào chăm sóc trẻ và giáo dục sớm giúp nâng nền tảng nguồn nhân lực. Giải phóng phụ nữ khỏi gánh nặng chăm sóc không trả công giúp tăng tỷ lệ tham gia lao động và năng suất. Phát triển ngành nghề chăm sóc chuyên nghiệp mở ra thị trường dịch vụ vừa tạo việc làm, vừa xuất khẩu được. Ứng dụng công nghệ vào chăm sóc giúp giảm chi phí, tăng hiệu quả và tạo ra mô hình kinh tế số mới.

Điều quan trọng nhất là thay đổi tư duy: chăm sóc không còn là “việc của gia đình”, mà là “chiến lược quốc gia”.

Trong hành trình hướng tới một Việt Nam thu nhập cao, năng suất cao và chất lượng sống cao, kinh tế chăm sóc chính là mảnh ghép còn thiếu. Đây là lĩnh vực giữ vai trò vừa kinh tế, vừa xã hội, vừa nhân văn, một cấu phần được nhiều quốc gia xem như nền móng cho tăng trưởng bền vững.

Khi được nhìn nhận đúng và đầu tư đúng, kinh tế chăm sóc có thể trở thành một trong những động lực mới giúp Việt Nam bứt phá. Đó là chiến lược phát triển dựa trên con người, trụ cột giúp quốc gia vươn mình mạnh mẽ trong thập kỷ tới.

Trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai các giải pháp đột phá nhằm chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân theo tinh thần Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, cách tiếp cận kinh tế chăm sóc càng trở nên phù hợp. Khi chăm sóc được nhìn như một chiến lược đầu tư vào con người, chứ không chỉ là phúc lợi xã hội, chúng ta có thể đồng thời nâng cao chất lượng sống, tăng năng suất lao động và củng cố sức mạnh cạnh tranh quốc gia. Đây là hướng đi giúp Việt Nam không chỉ giải quyết thách thức dân số già hóa mà còn mở ra một mô hình tăng trưởng bền vững, bao trùm và mang tính nhân văn sâu sắc, đúng với tầm nhìn phát triển đất nước trong giai đoạn mới.
Tin bài khác
Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hạn chế tăng giá hàng thiết yếu dịp Tết Nguyên đán 2027

Thủ tướng Chính phủ yêu cầu hạn chế tăng giá hàng thiết yếu dịp Tết Nguyên đán 2027

Trước áp lực lạm phát và chi phí sản xuất tăng, Thủ tướng Chính phủ yêu cầu các bộ, ngành, địa phương triển khai đồng bộ giải pháp bình ổn thị trường, thúc đẩy tiêu thụ hàng Việt và bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu phục vụ Tết Nguyên đán 2027.
Ba tuyến cao tốc 162.393 tỷ đồng mở rộng kết nối Tây Bắc và miền Trung

Ba tuyến cao tốc 162.393 tỷ đồng mở rộng kết nối Tây Bắc và miền Trung

Ba dự án cao tốc kết nối Tây Bắc, duyên hải miền Trung và Tây Nguyên vừa được Quốc hội thông qua chủ trương đầu tư với tổng vốn sơ bộ 162.393 tỷ đồng. Các tuyến đường được kỳ vọng tháo gỡ điểm nghẽn giao thông liên vùng, mở rộng không gian phát triển kinh tế và nâng cao khả năng kết nối thị trường.
Bộ Công Thương rà soát toàn bộ hạ tầng dự trữ xăng dầu, khí đốt

Bộ Công Thương rà soát toàn bộ hạ tầng dự trữ xăng dầu, khí đốt

Quy hoạch hạ tầng dự trữ, cung ứng xăng dầu, khí đốt quốc gia sẽ được rà soát tổng thể, từ nhu cầu tiêu thụ, nguồn cung đến vị trí, quy mô và công suất các công trình. Việc điều chỉnh nhằm đáp ứng yêu cầu bảo đảm an ninh năng lượng, đồng thời tạo cơ sở định hướng đầu tư cho doanh nghiệp trong giai đoạn tới.
Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Việt Nam mở rộng nguồn lực tài chính carbon, bảo đảm sinh kế người giữ rừng

Tại COP31, Việt Nam thúc đẩy hoàn tất đàm phán Thỏa thuận mua bán kết quả giảm phát thải (ERPA) với các đối tác thuộc Liên minh LEAF, hướng tới chuyển giá trị carbon rừng thành nguồn tài chính dài hạn. Trọng tâm không chỉ là huy động vốn cho bảo vệ rừng mà còn bảo đảm chia sẻ lợi ích công bằng, cải thiện sinh kế cho cộng đồng trực tiếp gắn bó với rừng.
Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất 3 ưu tiên hợp tác ASEAN - Liên Hợp Quốc

Thủ tướng Lê Minh Hưng đề xuất 3 ưu tiên hợp tác ASEAN - Liên Hợp Quốc

Trước những biến động sâu sắc của tình hình thế giới, Thủ tướng Lê Minh Hưng đề nghị ASEAN và Liên Hợp Quốc tăng cường phối hợp, lấy hòa bình, phát triển và con người làm trung tâm; đồng thời thúc đẩy quản trị các chuyển đổi mới và gắn kết chương trình nghị sự khu vực với mục tiêu toàn cầu.
Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị: Chuyển phát triển kinh tế bạc từ nhận thức sang hành động

Trưởng Ban Chính sách, chiến lược Trung ương Nguyễn Thanh Nghị: Chuyển phát triển kinh tế bạc từ nhận thức sang hành động

Nhấn mạnh già hóa dân số vừa là thách thức, vừa mở ra cơ hội phát triển, đồng chí Nguyễn Thanh Nghị đề nghị sớm tháo gỡ những điểm nghẽn về thể chế, nguồn lực, hạ tầng và thị trường, đưa kinh tế bạc trở thành một động lực tăng trưởng mới, gắn với bảo đảm an sinh và phát huy vai trò của người cao tuổi.
Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Lấy người cao tuổi làm trung tâm phát triển kinh tế bạc

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà: Lấy người cao tuổi làm trung tâm phát triển kinh tế bạc

Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nhấn mạnh, phát triển kinh tế bạc không chỉ nhằm mở rộng thị trường mà quan trọng hơn là nâng cao sức khỏe, chất lượng sống, khả năng tự chủ và phát huy vai trò đóng góp của người cao tuổi.
Cứ một doanh nghiệp rút lui có 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường

Cứ một doanh nghiệp rút lui có 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường

Trong 9 tháng năm 2026, cứ một doanh nghiệp rút lui thì có khoảng 1,3 doanh nghiệp gia nhập thị trường hoặc quay trở lại hoạt động. Khoảng cách dương cho thấy dòng doanh nghiệp mới vẫn được duy trì, nhưng sức ép chi phí, vốn và thị trường tiếp tục thử thách khả năng tồn tại của doanh nghiệp nhỏ.
Bội chi ngân sách nhà nước năm 2025 ở mức 3,1% GDP, thấp hơn dự toán

Bội chi ngân sách nhà nước năm 2025 ở mức 3,1% GDP, thấp hơn dự toán

Quốc hội đã thông qua quyết toán ngân sách nhà nước năm 2025 với mức bội chi 400.163 tỷ đồng, tương đương 3,1% GDP, thấp hơn 15,1% so với dự toán. Tuy nhiên, áp lực từ chuyển nguồn ngân sách, chậm phân bổ và giải ngân vốn vẫn là những vấn đề cần tiếp tục xử lý.
Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Bài toán huy động hơn 6 triệu tỷ đồng cho tăng trưởng 10% năm tới

Tổng vốn đầu tư toàn xã hội năm 2027 được xác định cần đạt khoảng 36-38% GDP, tương đương 6-6,4 triệu tỷ đồng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên, bài toán lớn không chỉ là tìm đủ vốn mà còn là phân bổ đúng chỗ, nâng hiệu quả đầu tư và giữ ổn định vĩ mô.
Giải ngân hết vốn đầu tư công: Kỳ vọng tạo thêm 1,7% tăng trưởng

Giải ngân hết vốn đầu tư công: Kỳ vọng tạo thêm 1,7% tăng trưởng

Chính phủ đang tập trung tháo gỡ vướng mắc, đẩy nhanh tiến độ giải ngân nhằm hoàn thành 100% kế hoạch vốn đầu tư công năm 2026. Theo Phó Thủ tướng Nguyễn Văn Thắng, mục tiêu này có thể đóng góp thêm 1,7% vào tăng trưởng kinh tế.
Doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ theo đầu ra để vào chuỗi FDI

Doanh nghiệp nhỏ sẽ được hỗ trợ theo đầu ra để vào chuỗi FDI

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết chính sách hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ tiếp tục được hoàn thiện theo hướng gắn với kết quả cụ thể, tăng liên kết với doanh nghiệp FDI và tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.
Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics

Kinh tế cửa khẩu Lào Cai đến năm 2030: Mục tiêu 9 tỷ USD và bài toán giảm chi phí logistics

Với vị trí kết nối Việt Nam, ASEAN và vùng Tây Nam Trung Quốc, Lào Cai đang đứng trước cơ hội nâng tầm kinh tế cửa khẩu. Tuy nhiên, mục tiêu 9 tỷ USD vào năm 2030 không chỉ phụ thuộc vào lượng hàng hóa xuất nhập khẩu, mà còn nằm ở khả năng hiện đại hóa hạ tầng, rút ngắn thời gian thông quan, giảm chi phí vận tải và hình thành hệ sinh thái logistics đủ sức phục vụ doanh nghiệp.
Lào Cai: Ba vùng kinh tế, hai cực phát triển và một trục động lực cho giai đoạn mới

Lào Cai: Ba vùng kinh tế, hai cực phát triển và một trục động lực cho giai đoạn mới

Tổ chức lại không gian phát triển theo mô hình một trục động lực dọc sông Hồng, hai cực phát triển phía Bắc - phía Nam và ba vùng kinh tế, Lào Cai đang định hình chiến lược phát triển mới với tầm nhìn dài hạn. Cùng mục tiêu tăng trưởng GRDP trên 10%/năm, tỉnh đặt trọng tâm vào phát triển kinh tế cửa khẩu, logistics, công nghiệp chế biến, nông nghiệp hàng hóa và hạ tầng liên vùng, tạo nền tảng để trở thành cực tăng trưởng của vùng Trung du và miền núi phía Bắc.
Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đạt 89%, chạy nước rút về đích

Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột đạt 89%, chạy nước rút về đích

Cao tốc Khánh Hòa - Buôn Ma Thuột giai đoạn 1 đã hoàn thành khoảng 89% khối lượng theo hợp đồng. Toàn tuyến đang tăng tốc để cơ bản hoàn thành trước 31/12/2026, trong đó Dự án thành phần 1 tại Khánh Hòa cam kết hoàn tất quyết toán khối lượng trong quý 1/2027.