Số liệu cập nhật từ Bộ Tài chính cho thấy lũy kế thu ngân sách nhà nước quý I/2026 ước đạt 829,4 nghìn tỷ đồng, bằng 32,8% dự toán năm và tăng 11,4% so với cùng kỳ năm trước. Ở chiều ngược lại, tổng chi ngân sách ước đạt 530,1 nghìn tỷ đồng, bằng 16,8% dự toán và tăng 23,1%. Diễn biến này cho thấy ngân sách vẫn giữ được nền thu tích cực trong những tháng đầu năm, nhưng tốc độ tăng chi đang cao hơn đáng kể so với tốc độ tăng thu.
Điểm sáng rõ nhất nằm ở kết quả thu. Trong cơ cấu thu, thu nội địa đạt khoảng 740,7 nghìn tỷ đồng, bằng 33,7% dự toán, tiếp tục giữ vai trò trụ cột của ngân sách. Thu từ hoạt động xuất nhập khẩu cũng tăng, trong khi thu từ dầu thô giảm so với cùng kỳ. Cấu trúc này cho thấy sức chịu đựng của ngân sách vẫn chủ yếu dựa vào nền thu trong nước, thay vì trông chờ nhiều vào các khoản thu biến động theo giá hàng hóa quốc tế.
 |
| Quang cảnh hội nghị giao ban, đánh giá kết quả công tác tài chính - ngân sách quý I/2026 của Bộ Tài chính (Ảnh: https://thoibaotaichinhvietnam.vn) |
Tuy nhiên, nhìn sang phía chi, áp lực tài khóa đang hiện khá rõ. Quý I/2026, chi đầu tư phát triển đạt khoảng 116,1 nghìn tỷ đồng, bằng 10,4% dự toán và tăng tới 44,6% so với cùng kỳ. Tỷ lệ giải ngân vốn đầu tư công cũng ước đạt 11,5% kế hoạch Thủ tướng giao, cao hơn mức 9,7% của cùng kỳ năm ngoái. Điều này cho thấy Nhà nước đang đẩy mạnh bơm vốn cho các dự án đầu tư công, coi đây là một trong những động lực quan trọng để giữ nhịp tăng trưởng.
Chi thường xuyên cũng ở mức lớn, ước đạt 376 nghìn tỷ đồng, bằng 20,8% dự toán năm và tăng 18,8% so với cùng kỳ. Cùng với đó, chi trả nợ lãi đạt khoảng 37,2 nghìn tỷ đồng, bằng 30,7% dự toán. Nói cách khác, ngân sách hiện không chỉ gánh yêu cầu thúc đẩy đầu tư phát triển mà còn phải bảo đảm bộ máy vận hành, an sinh xã hội và nghĩa vụ nợ đến hạn. Đây là lý do khiến dư địa tài khóa, dù vẫn còn, không phải là vô hạn.
Một điểm đáng chú ý là ngân sách quý I vẫn đang ở trạng thái thặng dư, với chênh lệch thu lớn hơn chi khoảng 299,3 nghìn tỷ đồng. Nhưng con số này không đồng nghĩa áp lực đã giảm. Bởi quý I thường là giai đoạn thu thuận lợi hơn trong khi nhiều khoản chi đầu tư lớn còn nằm ở phía trước. Khi mục tiêu tăng trưởng cao tiếp tục được đặt ra cho cả năm 2026, nhu cầu chi cho hạ tầng, hỗ trợ sản xuất, điều hành giá và ổn định vĩ mô nhiều khả năng sẽ còn tăng thêm trong các quý sau. Đây mới là bài toán chính của điều hành ngân sách.
Từ góc nhìn điều hành, bức tranh quý I cho thấy hai tín hiệu song song. Một mặt, nguồn thu vẫn đang tạo nền đỡ tương đối tích cực cho ngân sách. Mặt khác, tốc độ tăng chi, đặc biệt ở đầu tư phát triển, cho thấy Chính phủ đang ưu tiên sử dụng chính sách tài khóa để hỗ trợ tăng trưởng. Điều đó là cần thiết trong bối cảnh kinh tế phải đối mặt với rủi ro từ giá năng lượng, chi phí đầu vào và bất định bên ngoài, nhưng cũng đồng nghĩa yêu cầu quản lý chi sẽ phải chặt hơn để tránh dàn trải, đội vốn và suy giảm hiệu quả đầu tư công.
Vì vậy, điểm đáng chú ý nhất của ngân sách quý I không chỉ nằm ở con số thu tăng khá, mà ở chỗ áp lực chi đã hiện rõ từ rất sớm. Nếu thu ngân sách là phần sáng của bức tranh, thì chi cho tăng trưởng, cho đầu tư công và cho ổn định vĩ mô chính là phần đòi hỏi điều hành linh hoạt, kỷ luật và chọn đúng trọng tâm trong phần còn lại của năm 2026.
