Điểm tựa nào cho doanh nghiệp xây dựng vượt “bão chi phí”?

Tại họp báo công bố tình hình kinh tế - xã hội quý I/2026, bà Phí Thị Hương Nga – Trưởng Ban Thống kê công nghiệp và xây dựng (Cục Thống kê) cho biết, kết quả điều tra xu hướng sản xuất, kinh doanh quý I/2026 cho thấy khu vực doanh nghiệp chế biến, chế tạo đang đối mặt với nhiều khó khăn, đặc biệt trong bối cảnh sức cầu thị trường suy yếu và chi phí đầu vào gia tăng.

Cụ thể, có tới 45,6% doanh nghiệp phản ánh gặp khó khăn do nhu cầu thị trường thấp. Trong khi đó, áp lực cạnh tranh ngày càng gia tăng khi có tới 48,9% doanh nghiệp cho biết chịu sức ép cạnh tranh lớn – tương đương gần một nửa số doanh nghiệp trong ngành.

Bà Phí Thị Hương Nga – Trưởng Ban Thống kê công nghiệp và xây dựng. Ảnh Hà Linh

Bên cạnh yếu tố thị trường, chi phí đầu vào tiếp tục là gánh nặng đáng kể. Giá năng lượng và chi phí logistics tăng cao, trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông, đã làm gia tăng chi phí sản xuất và ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp. Khảo sát cho thấy, 27,3% doanh nghiệp chế biến, chế tạo gặp khó khăn do thiếu nguyên vật liệu đầu vào; tỷ lệ này tăng 7,5 điểm phần trăm so với kỳ trước.

Trong lĩnh vực xây dựng, áp lực chi phí còn rõ nét hơn. Có tới 70,1% doanh nghiệp xây dựng gặp khó khăn do giá nguyên vật liệu tăng cao – mức cao kỷ lục trong thời gian gần đây. Trong bối cảnh chi phí đầu vào leo thang, trong khi nhu cầu thị trường chưa phục hồi tương xứng, biên lợi nhuận của doanh nghiệp bị thu hẹp, thậm chí nhiều đơn vị đứng trước nguy cơ suy giảm hoạt động.

Ngoài ra, tình trạng thiếu đơn hàng và chậm thanh toán trong hoạt động xây dựng cơ bản tiếp tục là điểm nghẽn lớn. Theo khảo sát, 44,6% doanh nghiệp xây dựng phản ánh thiếu đơn hàng, hợp đồng mới; trong khi 25,2% doanh nghiệp gặp khó khăn về tài chính do chậm thanh toán vốn đầu tư xây dựng cơ bản. Những yếu tố này tác động trực tiếp đến dòng tiền và khả năng duy trì hoạt động của doanh nghiệp.

Đáng lưu ý, sự phân hóa giữa các khu vực doanh nghiệp ngày càng rõ nét. Trong khi một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài (FDI) ở các ngành như điện tử, dệt may, da giày vẫn duy trì được đơn hàng tương đối ổn định, thì khối doanh nghiệp trong nước lại chịu tác động mạnh hơn từ sự suy giảm của thị trường.

Dù đối mặt nhiều thách thức, bức tranh doanh nghiệp vẫn ghi nhận điểm sáng khi có khoảng 96.000 doanh nghiệp thành lập mới và quay trở lại hoạt động trong quý I/2026, tăng 31,7% so với cùng kỳ. Diễn biến này cho thấy quá trình sàng lọc, tái cấu trúc và thích ứng của cộng đồng doanh nghiệp trước những biến động nhanh của thị trường.

Diễn biến tăng của giá xăng dầu không chỉ tác động đến chi phí vận tải mà còn kéo theo giá nhiều loại vật liệu xây dựng. Tính đến ngày 31/3/2026, giá nhiên liệu tăng đã tạo áp lực dây chuyền lên chi phí sản xuất và vận chuyển của hầu hết vật liệu xây dựng so với tháng trước.

Cụ thể, giá xi măng tăng khoảng 7,2%, thép tăng 2,2%, gạch lát tăng 4,8%; trong khi các vật liệu như cát, đá, gạch xây tăng mạnh từ 13,5% đến 23,3%. Đáng chú ý, giá nhựa đường tăng đột biến tới 31,77%, gây áp lực lớn đối với các công trình hạ tầng giao thông.

Đưa ra ý kiến với câu hỏi của PV Doanh nghiệp và Hội nhập về áp lực giá tới doanh nghiệp xây dựng thời gian tới, bà Nguyễn Thu Oanh - Trưởng Ban Thống kê dịch vụ và giá (Cục Thống kê) cho biết, trong quý I/2026, giá nguyên vật liệu dùng cho xây dựng tăng 6,32% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, nhóm vật liệu như cát, đá ghi nhận mức tăng cao, tới 30,66%.

Nguyên nhân chủ yếu xuất phát từ việc giá năng lượng tăng làm chi phí sản xuất nguyên vật liệu gia tăng. Đồng thời, nhu cầu xây dựng phục hồi sau Tết và việc đẩy mạnh giải ngân vốn đầu tư công cũng góp phần làm tăng cầu đối với vật liệu xây dựng, qua đó tạo áp lực tăng giá.

Trước áp lực chi phí gia tăng, Trưởng Ban Thống kê dịch vụ và giá cho rằng cần triển khai đồng bộ nhiều giải pháp nhằm ổn định thị trường. Trong đó, việc theo dõi sát diễn biến giá nguyên vật liệu đầu vào, đảm bảo nguồn cung là yếu tố then chốt.

Bên cạnh đó, cần kiểm soát chi phí vận tải, logistics và lưu thông hàng hóa nhằm hạn chế tác động dây chuyền đến giá thành sản xuất. Việc điều hành tiến độ giải ngân đầu tư công hợp lý cũng đóng vai trò quan trọng trong việc giảm áp lực tăng giá đột biến đối với vật liệu xây dựng.

Trong bối cảnh nền kinh tế còn nhiều biến động, các chính sách điều hành kinh tế vĩ mô, đặc biệt là các giải pháp ổn định giá năng lượng, kiểm soát chi phí logistics và tháo gỡ khó khăn về dòng tiền, được kỳ vọng sẽ tiếp tục là “điểm tựa” giúp doanh nghiệp phục hồi, ổn định và phát triển trong các quý tiếp theo của năm 2026.