Dự án điện hạt nhân Ninh Thuận không phải một nhà máy đơn lẻ, mà là tên gọi chung của hai nhà máy Ninh Thuận 1 và Ninh Thuận 2. Sau khi dừng thực hiện trong nhiều năm, Quốc hội đã quyết nghị tiếp tục thực hiện chủ trương đầu tư từ cuối năm 2024, mở đường cho giai đoạn tái khởi động với hàng loạt công việc mới về cơ chế, vốn, mặt bằng và nhân lực.
 |
| Thủ tướng Phạm Minh Chính - Trưởng Ban Chỉ đạo xây dựng nhà máy điện hạt nhân, chủ trì phiên họp thứ tư của Ban Chỉ đạo tối ngày 7/1/2026, tại trụ sở Chính phủ |
Hai địa điểm dự kiến xây dựng hiện nằm tại Phước Dinh và Vĩnh Hải, nay thuộc tỉnh Khánh Hòa. Đây là khu vực ven biển, quỹ đất lớn, đã được giữ làm đất dự trữ chiến lược cho năng lượng từ trước. Về mặt kỹ thuật, vị trí ven biển đặc biệt quan trọng với điện hạt nhân vì bảo đảm điều kiện làm mát và thuận lợi cho vận chuyển thiết bị siêu trường, siêu trọng. Cùng với đó, khu vực này có mật độ dân cư không quá dày đặc như nhiều vùng kinh tế trọng điểm khác, giúp việc quy hoạch vùng an toàn và tái định cư khả thi hơn.
Điểm khiến dự án này được chú ý mạnh là quy mô. Theo định hướng hiện nay, hai nhà máy Ninh Thuận 1 và 2 được quy hoạch vận hành trong giai đoạn 2030-2035 với tổng công suất khoảng 4.000-6.400 MW. Chỉ riêng con số này đã cho thấy đây là một trong những nguồn điện nền lớn nhất từng được đặt lên bàn quy hoạch điện quốc gia. Nếu triển khai đúng tiến độ, Ninh Thuận sẽ không chỉ là một dự án điện mới, mà là một trụ cột mới của hệ thống điện Việt Nam.
Sức nặng của điện hạt nhân không chỉ nằm ở công suất đặt. Khác với thủy điện phụ thuộc thủy văn, hay điện gió, điện mặt trời phụ thuộc thời tiết, điện hạt nhân được xem là nguồn điện nền có khả năng phát liên tục, ổn định trong thời gian dài. Với một hệ thống điện đang cần thêm nguồn điện chạy nền để giữ ổn định cho toàn bộ lưới, vai trò của điện hạt nhân vì thế được nhìn nhận theo hướng chiến lược hơn là chỉ bổ sung thêm vài nghìn MW công suất.
 |
| Phó Thủ tướng Bùi Thanh Sơn đã dự Lễ khởi động Dự án thành phần 1: Di dân tái định cư, giải phóng mặt bằng Nhà máy điện hạt nhân Ninh Thuận 1, tỉnh Khánh Hòa ngày 15/1/2026 |
Tiến độ của dự án cũng là câu hỏi được quan tâm nhiều nhất. Thực tế, điện hạt nhân là loại hình không thể làm theo kiểu “chạy nước rút”. Giai đoạn hiện nay chủ yếu vẫn là hoàn thiện cơ chế, giải phóng mặt bằng, bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và chuẩn bị các điều kiện đầu tư. Tại Khánh Hòa, công tác bồi thường và tái định cư cho hai dự án đang được đẩy nhanh; riêng phần di dân, tái định cư đã có tổng mức đầu tư ước tính hơn 12.392 tỷ đồng. Điều đó cho thấy phần “dọn đường” đang được làm thật, chứ dự án không còn nằm ở mức ý tưởng.
Về mốc phát điện, các văn bản và phát biểu chính thức hiện nghiêng theo hướng đưa dự án vào vận hành trong giai đoạn 2030-2035, thậm chí có mục tiêu phấn đấu sớm hơn nếu các điều kiện cho phép. Dù vậy, với điện hạt nhân, tiến độ nhanh đến đâu vẫn phải đặt sau yêu cầu an toàn. Bởi với loại hình công nghệ này, sai một bước là trả giá rất đắt, nên toàn bộ quy trình từ xây dựng, lắp đặt, kiểm định đến chạy thử đều phải qua các vòng đánh giá ngặt nghèo.
Nhìn rộng hơn, việc tái khởi động điện hạt nhân Ninh Thuận diễn ra trong bối cảnh Việt Nam vừa cần bảo đảm an ninh năng lượng, vừa phải tính đến mục tiêu giảm phát thải. Điện hạt nhân được xem là nguồn điện phát thải carbon thấp trong quá trình vận hành, có thể hỗ trợ dài hạn cho tăng trưởng công nghiệp, đô thị hóa và những ngành tiêu thụ điện lớn trong tương lai. Đây cũng là lý do dự án này được nhắc đến không chỉ như một công trình năng lượng, mà như một phép thử về năng lực quản trị công nghệ cao của Việt Nam.
Ở khu vực Đông Nam Á đến nay vẫn gần như chưa có quốc gia nào vận hành nhà máy điện hạt nhân thương mại đúng nghĩa. Trường hợp được nhắc nhiều nhất là nhà máy Bataan của Philippines, công trình đã hoàn thành từ năm 1984 nhưng chưa từng được đưa vào vận hành thương mại.
Điều đó cho thấy điện hạt nhân không chỉ là câu chuyện tiền và kỹ thuật, mà còn là bài toán thể chế, niềm tin xã hội, an toàn và sự bền bỉ chính sách. Nếu dự án điện hạt nhân Ninh Thuận đi đến đích, Việt Nam sẽ đứng trong nhóm rất hiếm của khu vực có thể biến quy hoạch điện hạt nhân thành hiện thực.
