Giá vật liệu tăng mạnh và giải pháp ứng phó của Bộ Xây dựng

Bộ Xây dựng vừa có văn bản báo cáo cấp có thẩm quyền về tác động của biến động giá xăng dầu tới tình hình đầu tư xây dựng, trong bối cảnh thị trường vật liệu chịu sức ép tăng giá rõ rệt từ cuối quý I/2026. Theo bộ này, sau khi duy trì tương đối ổn định trong năm 2025 và hai tháng đầu năm 2026, giá nhiên liệu đã “nhảy vọt” trong tháng 3, đặc biệt là dầu diesel.

Theo Bộ Xây dựng, đến ngày 31/3, nhiều vật liệu xây dựng đã tăng giá, trong đó nhựa đường tăng gần 32%, cát, đá, gạch xây tăng 13,5% đến 23,3% (Ảnh minh hoạ).

Tác động dây chuyền đã nhanh chóng lan sang nhiều nhóm vật liệu xây dựng. Tính đến ngày 31/3, xi măng tăng hơn 7%, thép tăng hơn 2%, gạch lát tăng gần 5%; các vật liệu như cát, đá, gạch xây tăng từ 13,5% đến 23,3%. Đáng chú ý nhất là nhựa đường, mặt hàng tăng gần 32%, cho thấy áp lực chi phí đang dồn mạnh vào các công trình giao thông.

Bộ Xây dựng dự báo giá vật liệu xây dựng còn xu hướng tăng trong thời gian tới, kéo theo chi phí đầu tư xây dựng đội lên trên diện rộng. Với mức biến động hiện nay, dự toán xây dựng công trình được ước tính tăng từ 1,91% đến 8,09% so với tháng 2/2026, tùy loại hình công trình. Trong đó, công trình giao thông chịu tác động mạnh nhất với mức tăng 8,09%, tiếp đến là công trình nông nghiệp và phát triển nông thôn tăng 4,55%.

Kịch bản xấu hơn cũng đã được tính đến. Nếu giá nhiên liệu tăng 100% so với tháng 2/2026, dự toán xây dựng công trình giao thông có thể tăng xấp xỉ 16%, trong khi công trình công nghiệp chịu tác động thấp hơn, ở mức gần 4%. Theo Bộ Xây dựng, riêng nhóm công trình giao thông trọng điểm trong kịch bản này có thể làm chi phí xây dựng tăng khoảng 42.300 tỷ đồng, tạo áp lực rất lớn lên ngân sách nhà nước.

Sức ép này càng đáng chú ý khi hiện có 44 dự án trọng điểm, gồm cả các dự án PPP, đang được Ban Chỉ đạo các công trình trọng điểm theo dõi với tổng mức đầu tư khoảng 569.000 tỷ đồng. Trong đó, phần xây dựng khoảng 413.000 tỷ đồng và giá trị còn lại chưa thi công vào khoảng 267.000 tỷ đồng. Biến động giá vật liệu vì vậy không còn là câu chuyện riêng của doanh nghiệp xây dựng, mà đã trở thành bài toán điều hành ngân sách và tiến độ đầu tư công.

Trước áp lực đó, Bộ Xây dựng đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chủ động cân đối nguồn lực, ưu tiên hoàn thành các công trình, dự án hạ tầng trọng điểm; đồng thời chỉ đạo các cơ quan liên quan thực hiện nghiêm quy định về quản lý, công bố, cập nhật giá vật liệu xây dựng sát với mặt bằng thị trường. Đây được xem là khâu then chốt để hạn chế độ trễ trong điều hành và tránh tình trạng giá công bố không phản ánh thực tế.

Một yêu cầu đáng chú ý khác là siết kiểm soát thị trường. Bộ Xây dựng đề nghị các địa phương kiểm soát chặt doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu, doanh nghiệp kinh doanh vật liệu xây dựng; không để xảy ra tình trạng găm hàng, đầu cơ, thổi giá; đồng thời kiểm soát chặt sản lượng khai thác khoáng sản. Động thái này bám sát tinh thần Công điện số 25/CĐ-TTg ngày 21/3/2026 của Thủ tướng về bình ổn giá nhiên liệu, nguyên liệu, vật liệu xây dựng và tháo gỡ khó khăn cho các công trình giao thông trọng điểm.

Với các chủ đầu tư và ban quản lý dự án, Bộ Xây dựng yêu cầu phải kiểm soát chặt chi phí đầu tư, chủ động đánh giá tác động của việc tăng giá xăng dầu, vật liệu xây dựng để sử dụng chi phí dự phòng hiệu quả, hợp lý; lựa chọn hình thức giá hợp đồng và kế hoạch lựa chọn nhà thầu phù hợp diễn biến thị trường. Cùng với đó là rà soát các hợp đồng đang thực hiện, nhất là hợp đồng trọn gói và đơn giá cố định, để xử lý vướng mắc phát sinh đúng quy định.

Nhìn tổng thể, thông điệp của Bộ Xây dựng là phải ứng phó sớm, thay vì chờ giá tăng sâu mới xử lý. Khi giá nhiên liệu còn biến động và rủi ro từ xung đột Trung Đông chưa hạ nhiệt, bài toán của ngành xây dựng không chỉ là giữ tiến độ công trình, mà còn là bảo vệ hiệu quả đầu tư, hạn chế đội vốn và ngăn mặt bằng giá bị đẩy lên bởi đầu cơ, găm hàng.