Giá xăng dầu Đông Nam Á tăng sốc, Việt Nam giữ ổn định nhờ điều hành linh hoạt

Khu vực lao đao vì cú sốc năng lượng, chính sách phân hóa rõ rệt

Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông từ đầu năm 2026 đã kích hoạt một “cơn địa chấn” trên thị trường năng lượng toàn cầu. Giá dầu thô vượt ngưỡng 100 USD/thùng, trong khi giá dầu diesel tăng lên khoảng 238 USD/thùng vào cuối tháng 3, gấp hơn 2,5 lần so với mức nền 92-95 USD/thùng trước khi xung đột nổ ra.

Cú sốc lan nhanh tới Đông Nam Á,khu vực phụ thuộc lớn vào nhập khẩu năng lượng với mức độ tác động khác nhau tùy theo năng lực điều hành của từng quốc gia.

Theo thống kê khu vực công bố ngày 29/3/2026, Philippines ghi nhận mức tăng mạnh nhất với xăng tăng 54,2% và diesel tăng 81,6%. Myanmar lần lượt tăng 55,4% và 76,9%, Campuchia tăng 52,8% và 78,7%.

Giá xăng dầu Đông Nam Á tăng sốc, Việt Nam giữ ổn định nhờ điều hành linh hoạt

Philippines trở thành ví dụ điển hình khi không có cơ chế bình ổn giá: giá nhiên liệu tại trạm bơm tăng hơn gấp đôi, buộc Tổng thống Ferdinand Marcos Jr. phải tuyên bố tình trạng khẩn cấp quốc gia. Lạm phát gia tăng, tăng trưởng GDP bị điều chỉnh giảm, đồng nội tệ chịu áp lực mất giá.

Tại Thái Lan, Quỹ Nhiên liệu nhanh chóng cạn kiệt trước áp lực thị trường. Cuối tháng 3, giá xăng tăng 14-22%, diesel tăng 18% chỉ sau một đêm, gây ra làn sóng người dân xếp hàng xuyên đêm tại các trạm xăng. Chính phủ buộc phải áp dụng các biện pháp khẩn cấp như làm việc từ xa, hạn chế đi lại và cấm xuất khẩu nhiên liệu.

Malaysia rơi vào thế tiến thoái lưỡng nan khi vừa cải cách trợ giá vừa đối mặt với giá tăng mạnh, trong khi Indonesia lựa chọn giữ nguyên giá bán lẻ và chuyển áp lực sang ngân sách nhà nước - giải pháp giúp ổn định ngắn hạn nhưng tiềm ẩn rủi ro tài khóa khi giá dầu vượt xa giả định.

Việt Nam linh hoạt “giữ nhịp” thị trường, nổi lên như điểm cân bằng chính sách

Trong bối cảnh khu vực biến động mạnh, Việt Nam triển khai chiến lược bình ổn đa tầng với sự kết hợp đồng bộ giữa Quỹ Bình ổn giá xăng dầu, chính sách thuế và cơ chế điều hành linh hoạt.

Quỹ Bình ổn được kích hoạt tới 9 lần chỉ trong vòng một tháng, với tổng số tiền chi ra khoảng 5.300 tỷ đồng. Đáng chú ý, lần đầu tiên ngân sách nhà nước được tạm ứng trực tiếp khoảng 8.000 tỷ đồng theo quyết định ngày 27/3 của Thủ tướng Chính phủ để bổ sung nguồn lực cho quỹ. Khoản tạm ứng này đi kèm cam kết hoàn trả trong vòng 12 tháng, thể hiện nỗ lực duy trì kỷ luật tài khóa trong bối cảnh khẩn cấp.

Song song, hàng loạt công cụ tài khóa được triển khai đồng thời: Thuế nhập khẩu ưu đãi giảm về 0%; Thuế bảo vệ môi trường giảm về 0% đối với xăng (trừ ethanol), dầu diesel và nhiên liệu hàng không; Thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng giảm xuống 0%; Miễn khai thuế giá trị gia tăng nhưng vẫn được khấu trừ đầu vào.

Ước tính tổng số thu ngân sách giảm khoảng 7.200 tỷ đồng mỗi tháng - mức chi phí được đánh giá là cần thiết để bình ổn giá cả và giảm áp lực chi phí.

So với khu vực, giá xăng dầu tại Việt Nam chỉ tăng ở mức trung bình - thấp.

Về cơ chế điều hành, bước đột phá là cho phép điều chỉnh giá ngay khi giá cơ sở tăng trên 7%, không cần chờ hết chu kỳ, và thậm chí có thể điều chỉnh trong vòng một ngày nếu biến động vượt 15%. Cách tiếp cận này giúp tránh tình trạng “dồn nén” gây sốc giá như đã xảy ra tại Thái Lan.

Nhờ các biện pháp đồng bộ, giá xăng E5 RON92 đến ngày 26/3 giảm xuống còn 23.326 đồng/lít, thấp hơn 6.788 đồng so với đỉnh ngày 24/3, tương đương mức giảm 22,5% chỉ trong vài ngày sau khi chính sách được triển khai.

Nếu không có Quỹ Bình ổn, giá xăng E5 RON92 có thể lên tới khoảng 30.180 đồng/lít, xăng RON95-III gần 33.700 đồng/lít và dầu hỏa khoảng 38.930 đồng/lít - cao hơn thực tế từ 3.000-5.000 đồng mỗi lít/kg.

So với khu vực, trong khi nhiều quốc gia ghi nhận mức tăng 50-80%, giá xăng dầu tại Việt Nam chỉ tăng ở mức trung bình - thấp và đang trên đà hạ nhiệt.

Kết quả này cho thấy một mô hình điều hành cân bằng hơn: vừa bảo vệ người tiêu dùng, vừa duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và hạn chế rủi ro ngân sách dài hạn. Các chuyên gia nhận định, kết quả tích cực này phản ánh sự linh hoạt trong điều hành và phản ứng chính sách nhanh chóng của cơ quan quản lý.

Trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng toàn cầu chưa kết thúc, đặc biệt khi các điểm nóng như Trung Đông vẫn tiềm ẩn rủi ro, khả năng duy trì linh hoạt chính sách và phối hợp liên ngành sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt giúp Việt Nam giữ vững “phòng tuyến” giá năng lượng trong thời gian tới.