Canada thúc đẩy ngân hàng quốc phòng toàn cầu trị giá 100 tỷ euro

Thủ tướng Canada Mark Carney bày tỏ ủng hộ sáng kiến thành lập một ngân hàng quốc phòng toàn cầu nhằm hỗ trợ các đồng minh tăng cường năng lực quốc phòng. Tuy nhiên, chỉ vài tuần trước thời điểm các thành viên tiềm năng dự kiến ký kết văn kiện thành lập, một số nền kinh tế lớn vẫn chưa đưa ra cam kết tham gia.

Sáng kiến ngân hàng quốc phòng do Canada đề xuất đang gặp thách thức về sự ủng hộ

Ngân hàng Quốc phòng, An ninh và Khả năng phục hồi (DSRB) được đề xuất với mục tiêu huy động khoảng 100 tỷ euro, tương đương 116 tỷ USD, để cho các chính phủ và nhà thầu vay vốn ưu đãi phục vụ các dự án quốc phòng. Cơ chế này cũng dự kiến cung cấp bảo lãnh cho các bên cho vay khi tài trợ cho những doanh nghiệp nhỏ hơn, vốn thường được đánh giá có mức độ rủi ro cao hơn.

Bên cạnh Canada, quốc gia dự kiến đặt trụ sở DSRB, một số nước gồm Albania, Bỉ, Hy Lạp, Latvia, Luxembourg, Romania, Thổ Nhĩ Kỳ và Ukraine đã thể hiện sự ủng hộ đối với sáng kiến này.

Theo hai quan chức từ các nước tham gia dự án, tính đến tháng 8, DSRB đã nhận được khoảng 5 tỷ euro cam kết. Một quan chức cho biết ngân hàng này đặt mục tiêu có khoảng 20 tỷ euro vốn điều lệ và có thể huy động thêm 80 tỷ euro khi cần thiết. Dù vậy, việc Đức, Anh và một số nước thuộc Nhóm các nước công nghiệp phát triển cho đến nay chưa tham gia đang đặt ra câu hỏi về khả năng DSRB đạt mức xếp hạng tín nhiệm cao nhất, yếu tố then chốt để bảo đảm chi phí huy động vốn ở mức thấp.

Ông William Perraudin, Giám đốc điều hành Công ty phân tích Risk Control, nhận định để tạo niềm tin với các cơ quan xếp hạng tín nhiệm, sáng kiến này cần có thêm sự tham gia của một số chính phủ lớn.

Theo Reuters, các cuộc trao đổi với tám người am hiểu quá trình thảo luận cho thấy một trong những vấn đề còn gây băn khoăn là liệu DSRB có thể cung cấp nguồn tài chính với chi phí thấp hơn so với khả năng vay vốn trực tiếp của các chính phủ có xếp hạng tín nhiệm cao hay không.

Ngoài ra, quy mô vốn mà các nước phải cam kết trong bối cảnh ngân sách eo hẹp, cơ cấu quản trị của ngân hàng cũng như khả năng chồng chéo với các sáng kiến hiện có cũng là những nội dung cần được cân nhắc kỹ lưỡng.

Phía Canada cho biết đang tiến hành trao đổi với nhiều quốc gia trước khi ký điều lệ thành lập. Bà Isabelle Hudon, nhà đàm phán chính của Canada về DSRB, từng cho biết bên lề Triển lãm Hàng không Farnborough hồi tháng 7 rằng việc ký kết dự kiến diễn ra vào mùa thu. Đại diện Bộ trưởng Tài chính Canada nhấn mạnh nước này đang thúc đẩy tiến trình xây dựng các điều khoản thỏa thuận và phối hợp với các đồng minh, đối tác để hình thành nhóm quốc gia sáng lập.

Tại Farnborough, trong một hội thảo về đầu tư quốc phòng, người sáng lập DSRB Rob Murray cho rằng tổ chức tài chính này có thể hỗ trợ các quốc gia tái trang bị năng lực quân sự trước những thách thức an ninh ngày càng gia tăng.

Theo ông Murray, trong bối cảnh hiện nay, cộng đồng đồng minh cần có nhiều cơ chế tương tự để đáp ứng yêu cầu cấp bách về quốc phòng.

Các nước châu Âu đang đẩy mạnh chi tiêu quốc phòng trong bối cảnh Washington yêu cầu các thành viên châu Âu chia sẻ nhiều hơn gánh nặng trong NATO, dù hiện vẫn còn ít nước đạt được các mục tiêu mới nhất của liên minh.

Trước đó trong năm nay, ông Carney kêu gọi hình thành một liên minh gồm các “cường quốc tầm trung” nhằm ứng phó với những biến động của trật tự quốc tế do Mỹ dẫn dắt. Ông Carney cho rằng DSRB sẽ góp phần bảo đảm Canada và các đồng minh có đủ năng lực cùng nhau ứng phó với những thách thức trong một thế giới ngày càng bất ổn và chia rẽ.

Theo ông William Perraudin, cơ chế như DSRB có thể sử dụng đòn bẩy tài chính độc lập với bảng cân đối kế toán của các quốc gia đã có mức nợ cao, qua đó thúc đẩy đầu tư quốc phòng. Tuy nhiên, để trở thành một nhân tố có tầm ảnh hưởng, DSRB cần thêm sự hỗ trợ tài chính của các chính phủ ngoài những cam kết hiện có.

Trong khi các nền kinh tế lớn ở châu Âu hiện vẫn có khả năng vay vốn với lãi suất thấp, việc tham gia DSRB có thể giúp các nhà thầu trong nước tiếp cận nguồn vốn của cơ chế này, ông Linus Terhorst thuộc Viện Nghiên cứu Royal United Services Institute (RUSI) nhận định.

Năm người am hiểu các cuộc đàm phán về tư cách thành viên DSRB cho biết khả năng trùng lặp với những nỗ lực tài chính khác, trong đó có chương trình SAFE của Liên minh châu Âu và Cơ chế Quốc phòng Đa phương do Anh đề xuất, là vấn đề được nêu ra.

Liên minh châu Âu đã khởi động chương trình tài chính quốc phòng SAFE, tức Hành động An ninh cho châu Âu, trị giá 150 tỷ euro vào năm 2025. Trong khi đó, Anh đang phát triển Cơ chế Quốc phòng Đa phương với Hà Lan, Phần Lan và Ba Lan, tập trung vào mua sắm chung.

Một quan chức cũng nêu lo ngại về khoản vốn ban đầu mà các chính phủ phải đóng góp, cũng như sự chưa rõ ràng trong cơ chế lựa chọn dự án. Hai nguồn tin am hiểu kế hoạch cho biết các quốc gia lớn hơn đã được đề nghị đóng góp khoảng 1 tỷ euro.

Trong thư điện tử gửi Reuters, ông Murray cho biết khoản đóng góp này có thể được thực hiện trong ba năm và có thể mang lại lợi ích thông qua cổ tức. Ông cũng khẳng định DSRB sẽ là một thể chế lâu dài hơn trong tài trợ quốc phòng so với SAFE, đồng thời có thể phối hợp với nhiều phương thức mua sắm khác nhau.

Theo ông Murray, nếu được triển khai đúng hướng, việc tăng chi tiêu quốc phòng không chỉ củng cố năng lực răn đe mà còn có thể thúc đẩy công nghệ, mở rộng năng lực sản xuất, tạo việc làm có tay nghề cao, tăng cường chuỗi cung ứng và góp phần vào tăng trưởng kinh tế.

Canada kỳ vọng Anh có thể xem xét lại lập trường dưới thời Thủ tướng mới Andy Burnham. Bộ trưởng Quốc phòng Wes Streeting từng đánh giá DSRB là một cơ chế đáng chú ý và có tính đổi mới, đồng thời cho rằng ngân hàng quốc phòng được đề xuất và Cơ chế Quốc phòng Đa phương không nhất thiết cạnh tranh với nhau.

Trước đó, Anh từng từ chối tham gia do lo ngại về hiệu quả sử dụng nguồn lực. Theo thông tin từ Văn phòng Thủ tướng Anh, ông Burnham đã trao đổi về DSRB cùng kế hoạch Cơ chế Quốc phòng Đa phương với ông Carney hồi tháng 7 và với Thủ tướng Luxembourg Luc Frieden trong chuyến thăm Kyiv vào tháng 8.

Ông Terhorst cho rằng nếu Anh tham gia, động thái này có thể tạo thêm sức ép từ ngành công nghiệp Đức đối với chính phủ nước này trong việc cân nhắc tham gia DSRB.

Người phát ngôn Bộ Tài chính Đức cho biết lập trường của Berlin về DSRB chưa thay đổi kể từ tháng 7, thời điểm cơ quan này cho biết Đức tham gia các cuộc thảo luận với tư cách quan sát viên và đang xem xét kết quả. Bộ Ngoại giao Nhật Bản cũng cho biết chưa có quyết định nào về việc tham gia.

Các hiệp hội công nghiệp tại Anh và Đức đã vận động chính phủ nước mình tham gia sáng kiến. Ông Andrew Kinniburgh thuộc Make UK Defence nhận định các doanh nghiệp Anh có thể đối mặt nguy cơ đứng ngoài những dự án được tài trợ thông qua ngân hàng nếu London không tham gia.

Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, khoảng một chục ngân hàng quốc tế đã cung cấp khoảng 10 triệu USD dưới hình thức tài trợ hoặc dịch vụ hiện vật nhằm hỗ trợ quá trình thành lập DSRB. Các tổ chức tài chính này, vốn có thể thu phí đáng kể từ việc môi giới những dự án do DSRB tài trợ, cũng ủng hộ một quảng cáo trên Financial Times, trong đó cho rằng sáng kiến này có những đặc điểm của một định chế tài chính đa phương có khả năng đạt xếp hạng tín nhiệm cao trong tương lai.

Một số ngân hàng được đề cập trong quá trình trao đổi đã từ chối bình luận về vấn đề này.

Bà Hudon cho biết Canada tin tưởng DSRB có thể đạt mức xếp hạng tín nhiệm cao nhất. Ông Murray cũng cho rằng xếp hạng của một ngân hàng đa phương phụ thuộc vào nhiều yếu tố và thường có thể vượt mức xếp hạng trung bình của các thành viên.

Theo một người tham gia dự án, Ottawa sẵn sàng khởi động ngân hàng với nhóm nhà tài trợ hiện nay, trong khi các quốc gia khác có thể tham gia ở giai đoạn sau. Cách tiếp cận này được kỳ vọng có thể từng bước củng cố mức xếp hạng tín nhiệm mà DSRB hướng tới. Bà Elisabeth Rudman, phụ trách xếp hạng các tổ chức tài chính tại Morningstar DBRS, nhận định mức độ tín nhiệm của các định chế đa phương chủ yếu được thúc đẩy bởi sự ủng hộ của các cổ đông nòng cốt.