Khô Già Già: Khi tài nguyên văn hóa trở thành động lực phát triển ở Y Tý, Lào Cai

Từ ngày 17 đến 20/7/2026 (tức ngày Thìn đến ngày Mùi tháng 6 âm lịch), đồng bào Hà Nhì tại Y Tý, Lào Cai sẽ tổ chức Lễ hội Khô Già Già - lễ hội cầu mùa truyền thống mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc.

Đối với người Hà Nhì, đây là lễ hội thiêng liêng nhất trong năm. Thông qua các nghi lễ truyền thống, bà con bày tỏ lòng biết ơn đối với thần linh, tổ tiên, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng tốt tươi, bản làng bình yên và cuộc sống no đủ. Những nghi thức được lưu truyền qua nhiều thế hệ không chỉ phản ánh đời sống tâm linh phong phú mà còn chứa đựng tri thức bản địa về mối quan hệ hài hòa giữa con người với thiên nhiên.

Mâm Lễ của các thôn dâng lên Lễ Hội Khô Già Già của người Hà Nhì đen tại Y Tý, Lào Cai

Chính những giá trị văn hóa đặc sắc đó đã giúp Lễ hội Khô Già Già của người Hà Nhì đen tại Y Tý được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia từ năm 2015.

Tuy nhiên, giá trị của Khô Già Già hôm nay không chỉ nằm ở việc bảo tồn một lễ hội truyền thống.

Trong bối cảnh các địa phương ngày càng chú trọng phát triển du lịch gắn với bản sắc văn hóa, Khô Già Già đang được nhìn nhận như một tài nguyên đặc hữu của Y Tý. Nếu biển mây, ruộng bậc thang hay cảnh quan thiên nhiên là những món quà mà thiên nhiên ban tặng thì Khô Già Già chính là tài sản văn hóa được cộng đồng Hà Nhì gìn giữ qua nhiều thế hệ, tạo nên dấu ấn riêng không thể trộn lẫn của vùng đất này.

Lễ hội Khô Già Già có nhiều nghi lễ truyền thống thể hiện nét đẹp bản sắc văn hóa của người Hà Nhì (Ảnh: Minh Hải)

Đây cũng là lợi thế cạnh tranh quan trọng của Y Tý trong hành trình xây dựng thương hiệu du lịch. Bởi giữa rất nhiều điểm đến vùng cao, điều khiến du khách lưu lại lâu hơn không chỉ là cảnh đẹp mà còn là những câu chuyện văn hóa sống động, những trải nghiệm chân thực gắn với đời sống cộng đồng bản địa.

Những năm gần đây, cùng với sự phát triển mạnh mẽ của du lịch cộng đồng, Y Tý đã từng bước đưa Khô Già Già trở thành sản phẩm du lịch văn hóa đặc sắc. Đến với mùa lễ hội, du khách không chỉ được hòa mình vào không gian văn hóa Hà Nhì nguyên bản mà còn có cơ hội khám phá kiến trúc nhà trình tường, trải nghiệm nghề truyền thống, thưởng thức ẩm thực địa phương và tìm hiểu đời sống của đồng bào nơi biên giới.

Quan trọng hơn, việc khai thác giá trị di sản đang mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho chính cộng đồng sở hữu di sản. Mỗi mùa lễ hội không chỉ thu hút khách du lịch mà còn tạo thêm việc làm và thu nhập cho người dân thông qua các hoạt động lưu trú, dịch vụ ăn uống, hướng dẫn trải nghiệm, vận chuyển, kinh doanh sản phẩm OCOP, nông sản và hàng thủ công truyền thống.

Cây đu trong Lễ hội Khô Già Già sau khi được cúng lễ (Ảnh: Minh Hải)

Từ một lễ hội cầu mùa mang ý nghĩa tâm linh, Khô Già Già đang từng bước hình thành chuỗi giá trị kinh tế gắn với du lịch cộng đồng. Đây là hướng đi giúp di sản văn hóa không chỉ được bảo tồn mà còn tiếp tục sống trong đời sống đương đại, trở thành động lực phát triển thay vì chỉ tồn tại trong ký ức.

Theo các chuyên gia du lịch, việc phát triển các sản phẩm du lịch gắn với lễ hội truyền thống còn góp phần đa dạng hóa trải nghiệm cho du khách, kéo dài thời gian lưu trú và giảm tính mùa vụ của hoạt động du lịch. Đây cũng là giải pháp quan trọng để Y Tý hướng tới mục tiêu trở thành điểm đến hấp dẫn quanh năm, thay vì chỉ nổi tiếng với mùa săn mây hay mùa lúa chín.

Đến với Lễ hội Khô Già Già, du khách được trải nghiệm không gian văn hóa đậm đà bản sắc dân tộc của người Hà Nhì đen trên vùng cao (Ảnh: Minh Hải)

Trong hành trình phát triển của Y Tý hôm nay, Khô Già Già không chỉ là niềm tự hào của đồng bào Hà Nhì mà còn là minh chứng cho khả năng chuyển hóa tài nguyên văn hóa thành nguồn lực phát triển. Khi di sản được bảo tồn bằng chính giá trị kinh tế mà nó tạo ra, đó cũng là con đường bền vững nhất để văn hóa tiếp tục được trao truyền, gìn giữ và phát huy trong đời sống hiện đại.