Hội nghị Tổng cục trưởng Hải quan ASEAN lần thứ 35 diễn ra từ ngày 2 - 4/6 tại Phnom Penh (Campuchia) đã chính thức thông qua Tuyên bố chung, khẳng định quyết tâm của các cơ quan hải quan trong khu vực về tăng cường tạo thuận lợi thương mại, thúc đẩy chuyển đổi số và nâng cao năng lực ứng phó trước những biến động của kinh tế toàn cầu.
Hội nghị do Tổng cục trưởng Tổng cục Hải quan và Thuế gián thu Campuchia chủ trì, với sự tham dự của 11 quốc gia thành viên ASEAN cùng Ban Thư ký ASEAN. Đây cũng là lần đầu tiên Timor-Leste tham dự hội nghị với tư cách thành viên chính thức của ASEAN.
 |
Tại hội nghị, các đại biểu bày tỏ quan ngại trước những diễn biến căng thẳng kéo dài tại Trung Đông và các tác động tiêu cực đối với thương mại quốc tế cũng như chuỗi cung ứng toàn cầu. Xung đột leo thang không chỉ làm gia tăng biến động trên thị trường năng lượng mà còn khiến chi phí vận tải, giá nguyên liệu và nhiều mặt hàng thiết yếu tăng cao, gây áp lực lên hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Trong bối cảnh đó, Hải quan ASEAN tái khẳng định cam kết duy trì sự thông suốt của chuỗi cung ứng, tăng cường phối hợp để giảm thiểu rủi ro từ các cú sốc bên ngoài, đồng thời đẩy nhanh các sáng kiến khu vực nhằm bảo đảm lưu thông hàng hóa thiết yếu. Các nước thành viên cũng thống nhất thúc đẩy minh bạch hóa và nâng cao khả năng dự báo của thủ tục hải quan thông qua ứng dụng công nghệ số và mở rộng hợp tác với các đối tác ngoài khu vực trong cơ chế Một cửa ASEAN.
Một trong những nội dung đáng chú ý của hội nghị là việc ghi nhận tiến độ triển khai Thỏa thuận công nhận lẫn nhau về Doanh nghiệp ưu tiên trong ASEAN. Các nước thành viên được khuyến khích sớm hoàn tất các thủ tục cần thiết để mở rộng phạm vi áp dụng thỏa thuận, qua đó tăng cường khả năng kết nối chuỗi cung ứng và thúc đẩy thương mại nội khối.
Hải quan ASEAN cũng cho biết đang tích cực trao đổi với các đối tác đối thoại về khả năng ký kết các thỏa thuận công nhận lẫn nhau đối với doanh nghiệp ưu tiên. Trong đó, ASEAN dự kiến khởi động đàm phán với Trung Quốc từ tháng 7/2026, hướng tới mục tiêu ký kết thỏa thuận vào năm 2027 nhằm giảm rào cản thương mại và nâng cao hiệu quả tận dụng các hiệp định thương mại tự do.
 |
Về kết nối logistics khu vực, hội nghị hoan nghênh việc có thêm một quốc gia tham gia Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN, nâng tổng số thành viên tham gia lên 7 nước. Đây được xem là bước tiến quan trọng trong việc thúc đẩy vận chuyển hàng hóa xuyên biên giới thông suốt và tăng cường liên kết kinh tế nội khối.
Đáng chú ý, ASEAN dự kiến triển khai thí điểm vận tải đường sắt áp dụng Hệ thống quá cảnh hải quan ASEAN giữa Malaysia, Thái Lan và Lào vào cuối năm 2026. Đồng thời, các nước cũng thúc đẩy nghiên cứu khả năng kết nối hệ thống này với Trung Quốc nhằm khai thác hiệu quả hơn các cơ hội từ Hiệp định Thương mại tự do ASEAN - Trung Quốc.
Hội nghị cũng thông qua định hướng xây dựng Một cửa ASEAN thế hệ mới (ASEAN Single Window 2.0) giai đoạn 2026 - 2030. Lộ trình mới hướng tới mở rộng trao đổi điện tử các chứng từ thương mại trong ASEAN và với các đối tác bên ngoài, tạo nền tảng cho thương mại không giấy tờ và quá trình số hóa toàn diện hoạt động hải quan.
Bên cạnh đó, các đại biểu hoan nghênh việc hoàn tất đàm phán Hiệp định khung về Kinh tế số ASEAN, dự kiến được ký kết tại Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 vào tháng 11/2026. Hiệp định được kỳ vọng sẽ thúc đẩy mạnh mẽ việc ứng dụng công nghệ trong quản lý hải quan, rút ngắn thời gian thông quan, tăng cường an ninh và giảm chi phí giao dịch thương mại.
Trong lĩnh vực chống buôn lậu và gian lận thương mại, hội nghị ghi nhận kết quả tích cực từ Chiến dịch kiểm soát hải quan chung lần thứ ba, đồng thời khuyến khích tăng cường phối hợp giữa cơ quan hải quan các nước thành viên với khu vực tư nhân nhằm ngăn chặn gian lận xuất xứ, bảo đảm môi trường thương mại minh bạch và công bằng.
Các nước ASEAN cũng đánh giá cao sự hỗ trợ của cơ quan hải quan các đối tác như Úc, Trung Quốc, Nhật Bản và Hàn Quốc trong hoạt động chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ kỹ thuật và phối hợp triển khai các chương trình hợp tác chuyên ngành.
Đại diện Hải quan Việt Nam tham dự hội nghị, Phó Cục trưởng Cục Hải quan Lưu Mạnh Tưởng khẳng định Việt Nam sẽ tiếp tục chủ động phối hợp triển khai các cam kết của ASEAN trong các lĩnh vực như doanh nghiệp ưu tiên, quá cảnh hải quan, Một cửa ASEAN, đồng thời đẩy mạnh các sáng kiến hợp tác về kiểm soát hải quan, phòng chống buôn lậu, gian lận thương mại, Hải quan xanh và phòng chống rửa tiền, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý hải quan và thúc đẩy thương mại khu vực phát triển bền vững.
