Tình trạng khô hạn đang làm gián đoạn hoạt động gieo trồng tại nhiều nước châu Á, kéo theo lo ngại về nguồn cung lương thực ở khu vực đông dân nhất thế giới. Trong bối cảnh El Nino được dự báo sẽ mạnh lên trong nửa cuối năm 2026, rủi ro đối với sản xuất nông nghiệp được nhận định còn tiếp tục gia tăng.
Từ vùng sản xuất ngũ cốc Tây Bắc Ấn Độ đến vành đai lúa mì miền Đông Australia, từ các cánh đồng lúa tại Thái Lan đến những vùng trồng cọ dầu quy mô lớn của Indonesia, thời tiết nắng nóng kéo dài và lượng mưa thấp hơn trung bình đang gây sức ép rõ rệt lên cây trồng. Theo nông dân, giới phân tích và thương nhân, nhiều nơi đã buộc phải thu hẹp diện tích gieo trồng do thiếu nước và chi phí sản xuất tăng cao.
Đáng chú ý, khô hạn do El Nino được xem là “cú sốc kép” đối với nông dân trong bối cảnh nhiều khu vực vẫn đang chật vật vì chi phí đầu vào leo thang, đặc biệt là phân bón và nhiên liệu.
Trên thị trường, giá lúa mì đã tăng khoảng 20% kể từ đầu năm 2026, chủ yếu do lo ngại hạn hán tại các vùng sản xuất trọng điểm của Mỹ. Trong khi đó, giá gạo tại các trung tâm xuất khẩu lớn ở Đông Nam Á cũng tăng khoảng 15% chỉ trong một tháng qua, phản ánh áp lực từ chi phí sản xuất tăng và nỗi lo nguồn cung có thể thắt chặt.
Theo dự báo, một trong những đợt El Nino mạnh nhất từng được ghi nhận có thể hình thành trong nửa cuối năm 2026. Hiện tượng này nhiều khả năng mang đến thời tiết nóng, khô cho châu Á và mưa lớn hơn tại châu Mỹ, trong khi biến đổi khí hậu toàn cầu tiếp tục làm gia tăng mức độ cực đoan của thời tiết.
Ông Chris Hyde, nhà khí tượng học của công ty dữ liệu và ảnh vệ tinh SkyFi (Mỹ), cho biết tác động của El Nino thường bắt đầu từ Đông Nam Á, Ấn Độ và Australia trước khi lan sang Bắc Mỹ và Nam Mỹ. Theo ông, các dấu hiệu khô hạn ban đầu đã xuất hiện trên ảnh vệ tinh độ phân giải cao tại một số khu vực ở châu Á.
Tại Ấn Độ, cơ quan khí tượng nước này tuần trước tiếp tục hạ dự báo lượng mưa cho mùa mưa kéo dài 4 tháng, vốn đóng góp khoảng 70% tổng lượng mưa hằng năm của cả nước.
Một thương nhân tại New Delhi thuộc một công ty giao dịch toàn cầu nhận định, nền nhiệt tại nhiều khu vực của Ấn Độ vẫn cao hơn mức thông thường, khiến điều kiện gieo trồng các loại cây vụ hè chưa thực sự thuận lợi.
Theo thương nhân này, tiến độ xuống giống có thể bị chậm do mùa mưa đến muộn. Tuy nhiên, rủi ro lớn hơn là lượng mưa dưới trung bình và khả năng khô hạn kéo dài ngay cả sau khi mùa mưa bắt đầu.
Trong vụ hè, Ấn Độ tập trung sản xuất các loại cây trồng chủ lực như lúa, đậu tương, cây họ đậu, mía và ngô.
Tại Đông Nam Á, thời tiết khô hạn đang tác động trực tiếp đến năng suất lúa và cọ dầu tại một số vùng sản xuất trọng điểm.
Ông Nerawat Oramah, 47 tuổi, nông dân tại tỉnh Chainat (miền Trung Thái Lan), cho biết người dân địa phương đang rất lo ngại trước nguy cơ hạn hán. Theo ông, vụ thu hoạch thứ hai hiện vẫn phải chờ diễn biến nguồn nước, bởi nếu không đủ nước tưới, nhiều hộ có thể chỉ còn khả năng sản xuất một vụ.
Tại Indonesia, cơ quan khí tượng cho biết đảo Java – khu vực đông dân nhất cả nước – cùng một số vùng ở bắc Sumatra, nam Kalimantan và Sulawesi đã không có mưa trong hơn 10 ngày. Lượng mưa trong tháng 6 được dự báo chỉ ở mức trung bình đến thấp.
Giá gạo đang nhích lên dù Ấn Độ – quốc gia chiếm khoảng 40% lượng gạo xuất khẩu toàn cầu – hiện vẫn có nguồn cung khá dồi dào sau nhiều năm được mùa gần mức kỷ lục.
Một thương nhân tại Singapore làm việc cho công ty giao dịch quốc tế nhận định, thị trường đang phát đi tín hiệu đáng chú ý khi giá gạo tăng mạnh dù chưa xuất hiện thiếu hụt nguồn cung quy mô lớn. Theo người này, giá gạo Thái Lan đã tăng khoảng 15% trong tháng qua. Thương nhân cũng cho rằng Ấn Độ đang nắm lượng dự trữ gạo rất lớn, song nếu giai đoạn đầu mùa mưa diễn biến bất lợi, nước này có thể xem xét áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu để bảo đảm an ninh lương thực trong nước.
Dù vậy, KKP Research – đơn vị nghiên cứu thuộc Ngân hàng Kiatnakin Phatra của Thái Lan – cho rằng một phần tác động của khô hạn có thể được giảm bớt nhờ mực nước tại các hồ chứa hiện vẫn ở mức cao.
Tuy nhiên, đơn vị này lưu ý nguồn cung phân bón mới là mối lo lớn hơn. Theo ước tính, nếu xảy ra thiếu hụt phân bón, sản lượng lúa gạo có thể giảm từ 15% đến 20% trong kịch bản xấu nhất.
Tại Australia, những trận mưa gần đây trên các vùng đất canh tác khô hạn đã hỗ trợ hoạt động xuống giống lúa mì, song tiến độ vẫn chậm hơn thường lệ. Người trồng trọt tiếp tục lo ngại El Nino trong các tháng tới có thể ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất.
Cục Khí tượng Australia dự báo nhiều khu vực trồng trọt tại các bang New South Wales và Queensland sẽ thiếu hụt từ 20 đến 40 mm lượng mưa so với mức bình thường trong ba tháng tới.
Ông John Lowe, nông dân tại khu vực gần Burcher, miền Trung bang New South Wales, cho biết tổng diện tích gieo trồng của gia đình hiện vẫn thấp hơn khoảng 30% so với mức kỳ vọng.
Trong khi đó, El Nino được cho là có thể không gây tác động đáng kể đến Trung Quốc và khu vực Biển Đen, nhưng lại làm gia tăng lượng mưa tại châu Mỹ.
Ông Drew Lerner, nhà khí tượng nông nghiệp và Chủ tịch World Weather Inc., cho biết về mặt thống kê, mối tương quan giữa thời tiết mùa hè tại Mỹ và El Nino không quá rõ rệt. Theo ông, trong một số năm El Nino, lượng mưa mùa hè tại Mỹ có thể nhỉnh hơn đôi chút, nhưng điều đó không đồng nghĩa chắc chắn sẽ có mưa vượt trung bình.
