Đến năm 2040, Việt Nam cần 368 tỷ USD để đạt mục tiêu giảm phát thải Net Zero

Tại Hội thảo Net Zero - Môi trường và Năng lượng hướng tới Thành phố Không Phát Thải 2050 diễn ra vào ngày 3/12, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Tài nguyên và Môi trường, đã trình bày chi tiết về các yêu cầu pháp lý và thách thức trong quá trình thực hiện cam kết Net Zero của Việt Nam. Với quyết tâm đạt phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050, cam kết này được thể hiện qua nhiều chính sách, từ Đóng góp do quốc gia tự quyết định (NDC) năm 2015 đến những bước tiến mạnh mẽ tại Hội nghị COP26 năm 2021. Theo NDC ban đầu, Việt Nam cam kết giảm phát thải 9% nếu không có sự hỗ trợ quốc tế và 27% nếu có sự hỗ trợ. Đến NDC lần hai, các mục tiêu đã nâng lên 15,85% và 43,5%, cho thấy sự quyết tâm ngày càng cao của Chính phủ.

Đến năm 2040, Việt Nam cần 368 tỷ USD để đạt mục tiêu giảm phát thải Net Zero

Tuy nhiên, thực hiện mục tiêu này không hề đơn giản. Việt Nam hiện thuộc nhóm 20 quốc gia phát thải lớn nhất thế giới, chiếm 1% lượng phát thải toàn cầu. Mặc dù vậy, việc đi đầu trong cam kết Net Zero vào năm 2050 so với nhiều quốc gia đang phát triển khác như Brazil, Ấn Độ hay Indonesia mang lại lợi thế cạnh tranh lớn về môi trường, giúp các sản phẩm xuất khẩu Việt Nam đáp ứng tốt hơn các yêu cầu quốc tế ngày càng nghiêm ngặt. Theo PGS.TS Thọ, mục tiêu đạt Net Zero không chỉ đòi hỏi trung hòa carbon thông qua trồng rừng và cải tạo rừng mà còn cần áp dụng các công nghệ hấp thụ, lưu trữ và chuyển đổi mạnh mẽ sang năng lượng tái tạo. Giải pháp này đòi hỏi nguồn lực tài chính khổng lồ, với ước tính của World Bank lên tới 368 tỷ USD từ nay đến năm 2040, trong khi Thỏa thuận Chuyển dịch Năng lượng Công bằng (JETP) chỉ mang lại khoản hỗ trợ 15,5 tỷ USD từ các nước phát triển, để lại khoảng cách tài chính rất lớn cần được lấp đầy.

Trong khuôn khổ JETP, Việt Nam cam kết đạt đỉnh phát thải vào năm 2035. Tuy nhiên, phân tích của McKinsey cho thấy để đạt mục tiêu Net Zero vào năm 2050, Việt Nam cần đạt đỉnh phát thải sớm hơn, vào năm 2030. Điều này đặt ra thách thức lớn trong việc điều chỉnh chiến lược giảm phát thải và phân bổ nguồn lực. Đến nay, Việt Nam đã ban hành nhiều quy định pháp lý cụ thể như Nghị định 06/2022 và Quyết định số 13/2024/QĐ-TTg, trong đó yêu cầu 2.166 doanh nghiệp thực hiện kiểm kê khí nhà kính và xây dựng kế hoạch giảm phát thải từ tháng 3/2025. Tuy nhiên, tỷ lệ các doanh nghiệp sẵn sàng thực hiện còn rất thấp, chỉ khoảng 10%, tập trung chủ yếu ở các ngành thép, xi măng và nhiệt điện. Đây cũng là những lĩnh vực mà Bộ Tài nguyên và Môi trường đang tích cực đôn đốc để đảm bảo tiến độ.

Bên cạnh đó, Việt Nam cũng đang xây dựng lộ trình phát triển thị trường tín chỉ carbon, dự kiến thử nghiệm vào năm 2025 và vận hành chính thức từ năm 2029. Đây là công cụ quan trọng để thúc đẩy giảm phát thải, khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình chuyển đổi năng lượng. Đồng thời, các chính sách mới hướng tới việc cập nhật NDC lần thứ ba theo tinh thần Thỏa thuận Paris, đảm bảo mỗi cam kết mới đều tốt hơn so với trước. Điều này đòi hỏi không chỉ nỗ lực từ phía Chính phủ mà còn là sự tham gia tích cực của doanh nghiệp và toàn xã hội nhằm vượt qua thách thức tài chính, kỹ thuật và quản lý. Với chiến lược đồng bộ, mục tiêu Net Zero không chỉ giúp Việt Nam đóng góp vào bảo vệ môi trường toàn cầu mà còn củng cố vị thế cạnh tranh kinh tế trong bối cảnh quốc tế ngày càng chú trọng vào phát triển bền vững.