Mở rộng cơ chế mua bán điện trực tiếp để tăng cạnh tranh trên thị trường năng lượng

Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên đã trình Quốc hội tờ trình về việc ban hành Nghị quyết của Quốc hội liên quan đến cơ chế, chính sách phát triển năng lượng quốc gia giai đoạn 2026 – 2030. Dự thảo đề ra các nguyên tắc, căn cứ và quy trình điều chỉnh linh hoạt, nhằm tháo gỡ các vướng mắc phát sinh trong thực tiễn triển khai, nhất là với các dự án đang gặp khó về tiến độ, cấp điện áp, đấu nối và nhu cầu phụ tải.

Một trong các nội dung đáng chú ý là đề xuất bỏ chủ trương đầu tư đối với các dự án lưới điện. Theo dự thảo, trên cơ sở đề xuất của doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ, UBND cấp tỉnh sẽ phê duyệt nhà đầu tư thực hiện các dự án, công trình lưới điện truyền tải theo quy hoạch. Bên cạnh đó, dự thảo quy định miễn trừ một số điều kiện liên quan tới thời gian hoạt động và số năm báo cáo tài chính đối với các dự án vay lại vốn ODA; đồng thời ưu tiên bố trí ngân sách để tăng vốn điều lệ cho Công ty TNHH một thành viên Vận hành hệ thống điện và Thị trường điện quốc gia (NSMO) phục vụ các dự án hạ tầng thiết yếu.

Bộ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hồng Diên

Dự thảo cũng bổ sung quy định đặc thù về giá điện trúng thầu khi lựa chọn nhà đầu tư dự án điện lực; mở rộng phạm vi cho doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân tham gia nghiên cứu, đầu tư phát triển điện hạt nhân mô đun nhỏ. Với điện gió ngoài khơi, dự thảo nêu rõ cơ chế xử lý chi phí do doanh nghiệp 100% vốn Nhà nước thực hiện, phân cấp thẩm quyền chấp thuận chủ trương đầu tư và đấu thầu lựa chọn nhà đầu tư cho UBND cấp tỉnh tại các khu vực điểm gom công suất.

Một nội dung quan trọng là cơ chế để giao nhiệm vụ cho một số doanh nghiệp uy tín, có năng lực triển khai các dự án năng lượng quy mô lớn gắn với nhiệm vụ bảo đảm quốc phòng, an ninh và bảo vệ chủ quyền biển đảo.

Đề xuất mở rộng DPPA tại khu công nghiệp

Để thúc đẩy cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA) – mô hình được kỳ vọng giúp thị trường điện vận hành minh bạch, cạnh tranh hơn – dự thảo mở rộng đối tượng áp dụng cho các đơn vị bán lẻ điện tại khu công nghiệp, khu kinh tế, khu chế xuất. Giá mua bán điện theo DPPA sẽ do các bên tự đàm phán, không phụ thuộc vào khung giá chung; đồng thời làm rõ phạm vi trách nhiệm của Bộ Công Thương trong quản lý mô hình này.

Dự thảo cũng đưa ra cơ chế xử lý đối với các dự án điện chậm tiến độ, bao gồm quy trình kiểm tra, giám sát và trách nhiệm của các bên liên quan. Ngoài ra, dự thảo đề xuất tháo gỡ vướng mắc trong chính sách dự trữ quốc gia xăng dầu, cho phép áp dụng cơ chế hoán đổi hàng dự trữ khi cần thiết.

Thẩm tra: Cần làm rõ tác động, rủi ro và cơ chế kiểm soát

Trình bày báo cáo thẩm tra, Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi cho biết cơ quan thẩm tra đồng thuận với sự cần thiết phải ban hành nghị quyết, song lưu ý Chính phủ cần tiếp tục rà soát, sắp xếp các chính sách phù hợp với các luật và nghị quyết đang sửa đổi. Đồng thời đánh giá lại những chính sách chưa thực sự cấp bách hoặc tiềm ẩn hệ lụy.

Cơ quan thẩm tra yêu cầu Chính phủ giải trình rõ hơn về một số đề xuất chưa được lượng hóa đầy đủ tác động, như việc dự án lưới điện không phải thực hiện thủ tục chấp thuận chủ trương đầu tư; điều kiện giao doanh nghiệp triển khai các dự án lưới điện; hay trường hợp lựa chọn nhà đầu tư không thông qua đấu giá, đấu thầu – những nội dung cần có cơ chế kiểm soát chặt để phòng ngừa tiêu cực.

Với chính sách giá điện, cơ quan thẩm tra đề nghị làm rõ những điểm khác với Luật Điện lực hiện hành và đánh giá rủi ro có thể phát sinh, cùng giải pháp kiểm soát tương ứng.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh các dự án điện lực có liên quan mật thiết tới an ninh năng lượng, an ninh quốc phòng. Do đó, bất kỳ cơ chế đặc thù nào nhằm thúc đẩy phát triển cũng cần đi kèm quy định bảo đảm an toàn, chủ quyền, cũng như cơ chế “hậu kiểm” để ngăn ngừa việc lợi dụng chính sách.

Dự thảo Nghị quyết tiếp tục được hoàn thiện, dự kiến trình Quốc hội xem xét trong kỳ họp này.