Tháo gỡ khó khăn cho cơ chế mua bán điện; lĩnh vực năng lượng tái tạo

Nhiều điểm mới nhưng còn bất cập

Ngày 3/3/2025, Thủ tướng Chính phủ ban hành Nghị định số 57/2025/NĐ-CP quy định cơ chế mua bán điện trực tiếp giữa khách hàng lớn và đơn vị năng lượng tái tạo với 2 hình thức: Mua bán điện trực tiếp qua đường dây kết nối riêng và mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia.

Nghị định 57/2025/NĐ-CP và Nghị định 58/2025/NĐ-CP được kỳ vọng mở ra hành lang pháp lý quan trọng cho cơ chế mua bán điện trực tiếp. Ảnh minh họa

Nghị định quy định đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn thực hiện mua bán điện trực tiếp thông qua đường dây kết nối riêng theo nguyên tắc: Hợp đồng mua bán điện giữa đơn vị phát điện năng lượng tái tạo và khách hàng sử dụng điện lớn trong trường hợp mua bán điện trực tiếp thông qua đường dây kết nối riêng do hai bên thỏa thuận phù hợp với quy định tại Điều 22 Luật Điện lực và các văn bản quy phạm pháp luật có liên quan.

Giá bán điện do hai bên thỏa thuận trừ trường hợp quy định tại khoản 4 Điều 6 Nghị định này.

Đơn vị phát điện năng lượng tái tạo đàm phán, thỏa thuận và ký kết hợp đồng mua bán điện về công suất, sản lượng, giá đối với sản lượng điện dư với Tập đoàn Điện lực Việt Nam hoặc đơn vị được ủy quyền theo quy định.

Ngoài các hoạt động mua bán điện trực tiếp qua đường dây kết nối riêng quy định ở trên, khách hàng sử dụng điện lớn được mua bán điện với Tổng công ty Điện lực hoặc đơn vị bán lẻ điện không phải Tổng công ty Điện lực theo quy định.

Trường hợp đơn vị điện lực vừa thực hiện chức năng phát điện và chức năng bán lẻ điện tại các mô hình khu, cụm kết hợp mua điện từ hệ thống điện quốc gia đồng thời với các nguồn điện tại chỗ khác để bán lẻ điện cho khách hàng sử dụng điện trong các mô hình khu, cụm, giá bán lẻ điện cho khách hàng được thực hiện theo quy định về thực hiện giá bán điện do Bộ Công Thương ban hành.

Về hình thức mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia, nghị định cũng quy định rõ việc bán điện của đơn vị phát điện năng lượng tái tạo qua thị trường điện giao ngay và việc mua bán điện với Tổng công ty Điện lực.

Còn với Nghị định số 58/2025/NĐ-CP cũng có hiệu lực từ ngày 3/3/2025, bãi bỏ Nghị định 135/2024/NĐ-CP ngày 22/10/2024 của Chính phủ quy định cơ chế chính sách khuyến khích phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Theo đó, Nghị định số 58/2025/NĐ-CP đã đưa ra các quy định chi tiết về cơ chế ưu đãi, hỗ trợ phát triển hệ thống lưu trữ điện của dự án điện từ nguồn năng lượng tái tạo, trong đó dự án điện từ nguồn năng lượng tái tạo có lắp đặt hệ thống lưu trữ điện và có đấu nối với hệ thống điện quốc gia được ưu tiên huy động vào giờ cao điểm của hệ thống điện theo quy định, trừ nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Ngoài ra nghị định cũng quy định chính sách ưu đãi, hỗ trợ việc nghiên cứu, phát triển phù hợp về công nghệ trong lĩnh vực điện gió, điện mặt trời; điều kiện và thời hạn áp dụng chính sách ưu đãi, hỗ trợ.

Doanh nghiệp kỳ vọng cơ chế DPPA thông thoáng hơn

Để cùng tìm giải pháp tháo gỡ những khó khăn, sáng ngày 21/8, Bộ Công Thương tổ chức Hội nghị sơ kết về triển khai cơ chế mua bán điện trực tiếp và năng lượng tái tạo theo Nghị định 57/2025/NĐ-CP, Nghị định 58/2025/NĐ-CP. Hội nghị được tổ chức trực tiếp và trực tuyến.

Phát biểu tại hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long cho biết, ngay sau khi có Nghị định, Bộ Công Thương đã ban hành nhiều văn bản, hướng dẫn các đơn vị thực hiện, tuy nhiên trong quá trình triển khai vẫn còn một số khó khăn, vướng mắc.

Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Hoàng Long phát biểu tại hội nghị. Ảnh: Thanh Tuấn

Do vậy, Bộ Công Thương tổ chức hội nghị để lắng nghe ý kiến của các địa phương, doanh nghiệp, tổ chức, đơn vị nhằm tiếp tục hoàn thiện các quy định pháp lý, tháo gỡ khó khăn cho cơ chế mua bán điện trực tiếp cũng như lĩnh vực năng lượng tái tạo. Đây cũng là tinh thần chỉ đạo của Bộ trưởng Bộ Công Thương là tập trung tháo gỡ triệt để cho doanh nghiệp, thúc đẩy phát triển các dự án.

Tại hội nghị, đại diện Tập đoàn T&T, Trung Nam, Xuân Cầu… và các địa phương đã nêu nhiều kiến nghị, trong đó tập trung vào những nội dung liên quan đến khung giá, cấp giấy chứng nhận đăng ký phát triển điện mặt trời…

Thông tin tại hội nghị, Cục trưởng Cục điện lực - ông Phạm Nguyên Hùng - cho biết, qua đánh giá sơ bộ cho thấy, cả 2 Nghị định nêu trên đã được triển khai đồng bộ, tạo hành lang pháp lý đầy đủ, làm cơ sở thúc đẩy phát triển các hoạt động điện lực trên phạm vi cả nước. Tuy nhiên, quá trình triển khai thực hiện các Nghị định, Cục Điện lực đã tiếp nhận nhiều phản ánh từ địa phương, doanh nghiệp đề nghị làm rõ và/hoặc tháo gỡ những khó khăn, vướng mắc để phù hợp với mô hình chính quyền 2 cấp và phù hợp với thực tiễn.

Cụ thể với Nghị định số 57/2025/NĐ-CP, nhiều ý kiến bày tỏ băn khoăn về 3 nhóm vấn đề gồm: Khung giá bán điện trong cơ chế mua bán điện trực tiếp qua lưới điện kết nối riêng; chi phí thanh toán bù trừ chênh lệch trong cơ chế mua bán điện trực tiếp qua lưới điện quốc gia; Giấy chứng nhận đăng ký phát triển điện mặt trời mái nhà...

Đối với Nghị định số 58/2025/NĐ-CP quy định 2 chính sách gồm: Phát triển nguồn điện tự sản xuất, tự tiêu thụ và phát triển điện gió ngoài khơi. Tuy nhiên, chính sách phát triển điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ, có một số phản ánh, kiến nghị mở rộng đối tượng được mua sản lượng điện dư là các đơn vị mua buôn bán lẻ để bảo đảm công bằng giữa nhà đầu tư, các tổ chức, cá nhân phát triển nguồn điện mặt trời mái nhà tự sản xuất, tự tiêu thụ.

Về chính sách phát triển điện gió ngoài khơi, một số doanh nghiệp kiến nghị xem xét, sửa đổi quy định về điều kiện dự án điện gió ngoài khơi được hưởng chính sách ưu đãi, hỗ trợ, bảo đảm phù hợp với tiến độ được phê duyệt trong quy hoạch phát triển điện lực…

Rõ ràng, Nghị định 57 và 58 đã tạo hành lang pháp lý cho thị trường điện Việt Nam tiến gần hơn tới chuẩn mực quốc tế, đồng thời khuyến khích phát triển mạnh mẽ năng lượng tái tạo. Nhưng nếu những “nút thắt” về giá điện, thủ tục và chính sách ưu đãi không sớm được tháo gỡ, cơ chế mua bán điện trực tiếp khó có thể đi vào cuộc sống như kỳ vọng. Doanh nghiệp đang chờ đợi những bước đi quyết liệt và linh hoạt hơn để biến nghị định thành động lực thực sự cho quá trình chuyển dịch năng lượng.