Gỡ điểm nghẽn hạ tầng điện để Việt Nam mở cửa đón dòng vốn xanh

Tại Diễn đàn Kinh tế Xanh (GEF) 2025, nhiều chuyên gia quốc tế nhận định Việt Nam đang đứng trước cơ hội lớn để bứt phá trong phát triển điện sạch và thu hút đầu tư bền vững. Tuy nhiên, những hạn chế về hạ tầng, đặc biệt là lưới truyền tải và cơ chế mua bán điện dài hạn, đang là điểm nghẽn cần được giải quyết sớm.

Việt Nam sở hữu lợi thế rõ rệt về điện gió và điện mặt trời, song nhiều khu vực đã rơi vào tình trạng quá tải truyền tải, khiến các dự án năng lượng tái tạo không thể vận hành hết công suất dù đã hoàn thành xây dựng. Đây được đánh giá là vấn đề mang tính hệ thống, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến trình chuyển đổi năng lượng và niềm tin của nhà đầu tư.

Gỡ điểm nghẽn hạ tầng điện để Việt Nam mở cửa đón dòng vốn xanh

Ông Dale Hardcastle, Giám đốc cấp cao của Bain & Company, cho rằng đầu tư vào truyền tải là điều kiện then chốt nếu Việt Nam muốn mở khóa khối lượng năng lượng tái tạo đã phát triển trong những năm qua. Theo ông, Việt Nam có thể cần 20 – 30 tỷ USD để nâng cấp lưới điện, từ đó tạo nền tảng cho các ngành công nghiệp ít carbon. “Đây không phải là chi phí mà là cơ hội để biến điểm yếu thành lợi thế chiến lược”, ông nhấn mạnh.

Từ phía doanh nghiệp châu Âu, Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert cho biết các tập đoàn lớn hiện đặt ưu tiên cao vào những thị trường có nguồn điện sạch ổn định, bởi họ phải đáp ứng yêu cầu giảm phát thải trên toàn bộ chuỗi cung ứng toàn cầu. Việt Nam được đánh giá tích cực ở tiềm năng và tốc độ tăng trưởng, nhưng để thu hút dòng vốn lớn và dài hạn, môi trường chính sách cần nhất quán và có khả năng dự đoán cao hơn.

Một trong những chủ đề được quan tâm là cơ chế mua bán điện trực tiếp (DPPA), cho phép doanh nghiệp ký hợp đồng mua điện tái tạo dài hạn. Đây được xem là công cụ mở đường để thu hút mạnh hơn nguồn vốn tư nhân vào lĩnh vực năng lượng sạch. Tuy nhiên, để DPPA vận hành thực tế, nhiều vấn đề về đấu nối, truyền tải, chia sẻ rủi ro và quy trình ký kết cần được hoàn thiện, bảo đảm sự ổn định của giá điện và tính minh bạch của thị trường.

Cùng với việc tháo gỡ khó khăn về hạ tầng, Việt Nam đã hình thành một số nền tảng quan trọng như cam kết phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050, chiến lược tăng trưởng xanh và định hướng nâng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong Quy hoạch Điện VIII. Tuy nhiên, cộng đồng quốc tế kỳ vọng nhiều hơn vào tốc độ thực thi, đặc biệt ở các khâu ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cung cấp điện sạch.

Các chuyên gia tại GEF 2025 cho rằng Việt Nam đang nắm trong tay lợi thế cạnh tranh đáng kể để trở thành điểm đến đầu tư xanh trong khu vực. Nhưng cơ hội chỉ thực sự phát huy khi các nút thắt của hệ thống điện được xử lý kịp thời và cơ chế thị trường được hoàn thiện theo hướng minh bạch, bền vững.

Việc đẩy nhanh nâng cấp hạ tầng truyền tải và hoàn thiện cơ chế mua bán điện sạch được xem là yếu tố quyết định giúp Việt Nam tăng sức cạnh tranh, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng ít carbon và xây dựng mô hình tăng trưởng xanh trong những năm tới.