Sàn giao dịch carbon: Cơ hội vàng cho doanh nghiệp Việt

Trong bối cảnh toàn cầu đang nỗ lực hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050, Việt Nam đang có những bước đi chiến lược nhằm xây dựng thị trường carbon trong nước. Việc này không chỉ thể hiện quyết tâm của Chính phủ trong việc ứng phó với biến đổi khí hậu mà còn tạo ra một công cụ kinh tế mạnh mẽ để khuyến khích doanh nghiệp đổi mới công nghệ, giảm phát thải, hướng tới phát triển bền vững. Tuy nhiên, để thị trường này vận hành hiệu quả, cần tháo gỡ nhiều vướng mắc về cơ chế, chính sách và cơ sở hạ tầng.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà đã chủ trì cuộc họp quan trọng để nghe báo cáo về Dự thảo Nghị định về sàn giao dịch carbon trong nước. Phó Thủ tướng nhấn mạnh rằng, việc sớm hình thành thị trường này là bước cần thiết để kiểm chứng mức độ sẵn sàng của doanh nghiệp Việt Nam trước các cơ chế quốc tế về giảm phát thải khí nhà kính. Tuy nhiên, một thị trường chỉ có thể vận hành hiệu quả khi có sự đồng bộ từ cấp hạn ngạch, giám sát, cho đến việc sử dụng các công cụ kinh tế để tạo cung cầu thực chất.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà chủ trì cuộc họp nghe báo cáo về Dự thảo Nghị định về sàn giao dịch carbon trong nước.

Phân định rõ chức năng, quyền hạn

Một trong những vấn đề cốt lõi được đặt ra là việc phân định rõ chức năng, quyền hạn của các cơ quan quản lý. Theo Thứ trưởng Bộ Tài chính Hồ Sỹ Hùng, hàng hóa trên sàn giao dịch carbon là hạn ngạch phát thải khí nhà kính và tín chỉ carbon. Các chủ thể tham gia bao gồm các cơ sở được phân bổ hạn ngạch, các tổ chức có tín chỉ carbon và các tổ chức cung cấp dịch vụ tài chính.

Các ý kiến tại cuộc họp đều thống nhất rằng cần phân định rõ trách nhiệm quản lý giữa Bộ Nông nghiệp và Môi trường và Bộ Tài chính. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ chịu trách nhiệm về hàng hóa đưa vào giao dịch, tức là đảm bảo các tín chỉ carbon và hạn ngạch là hợp pháp và đủ điều kiện. Trong khi đó, Bộ Tài chính sẽ đảm nhiệm việc quản lý vận hành, giám sát nghiệp vụ thị trường và xử lý các vi phạm. Sự phân công rõ ràng này nhằm tránh tình trạng chồng chéo, đảm bảo tính minh bạch và hiệu quả trong quản lý.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cũng cho biết, Bộ đang xây dựng hệ thống đăng ký tín chỉ carbon để liên thông với hệ thống của các cơ quan lưu ký và sở giao dịch chứng khoán. Điều này sẽ giúp theo dõi và báo cáo quốc tế một cách chính xác, minh bạch.

Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho biết, Bộ đang xây dựng hệ thống đăng ký tín chỉ carbon.

Tiết kiệm chi phí, hạn chế rủi ro

Để vận hành sàn giao dịch carbon một cách hiệu quả và tiết kiệm, dự thảo Nghị định đã tận dụng hạ tầng sẵn có của thị trường chứng khoán. Cụ thể, Tổng công ty Lưu ký và Bù trừ chứng khoán Việt Nam, Sở Giao dịch Chứng khoán Việt Nam và Sở Giao dịch Chứng khoán Hà Nội sẽ tham gia vào quá trình vận hành sàn giao dịch carbon.

Theo các chuyên gia, việc sử dụng hạ tầng sẵn có sẽ giúp tiết kiệm chi phí đầu tư ban đầu, đồng thời đảm bảo an toàn, hạn chế rủi ro trong giao dịch. Trong giai đoạn đầu, các công ty chứng khoán sẽ đóng vai trò trung gian để kiểm soát số dư, tránh tình trạng đặt lệnh không có tiền hoặc không có hàng. Việc giám sát cũng được phân cấp rõ ràng, từ Sở Giao dịch Việt Nam đến Sở Giao dịch Hà Nội và các thành viên giao dịch, đảm bảo sự kiểm soát chặt chẽ trên toàn bộ thị trường.

Bên cạnh đó, các ý kiến tại cuộc họp cũng đề nghị cần có các quy định rõ ràng về giải quyết tranh chấp, khiếu nại, bồi thường và các hành vi bị cấm, nhằm bảo đảm tính minh bạch, khả thi và phù hợp pháp luật. Việc xem xét mở rộng đối tượng tham gia thị trường, đặc biệt đối với tín chỉ carbon, cũng là một giải pháp được đề xuất nhằm giúp thị trường vận hành hiệu quả hơn.

Phó Thủ tướng Trần Hồng Hà nhấn mạnh, để thị trường carbon Việt Nam phát triển bền vững, cơ quan quản lý vận hành thị trường phải có năng lực đủ tiêu chuẩn quốc tế, đảm bảo các bước đo đếm, thống kê và xác nhận tín chỉ chính xác. Điều này không chỉ giúp xây dựng một cơ chế vận hành minh bạch, đáng tin cậy ngay từ đầu mà còn tạo động lực cho các doanh nghiệp đầu tư vào công nghệ xanh, giảm phát thải, từ đó nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng.