Hà Nội đặt bài toán quyền sở hữu, phân chia lợi ích từ tín chỉ carbon

UBND thành phố Hà Nội vừa ban hành quyết định thành lập Tổ công tác liên ngành nhằm chỉ đạo, đôn đốc triển khai các mục tiêu, chỉ tiêu và nhiệm vụ liên quan đến kiểm kê khí nhà kính, giảm phát thải khí nhà kính và tham gia thị trường carbon trên địa bàn.

Việc thành lập Tổ công tác cho thấy Hà Nội đang chuyển từ bước định hướng sang tổ chức thực hiện cụ thể hơn đối với thị trường carbon, đồng thời đặt vấn đề quản lý tín chỉ carbon trong mối liên hệ với tài chính công, tài sản công và các nguồn lực đầu tư của thành phố.

Hà Nội đặt bài toán quyền sở hữu, phân chia lợi ích từ tín chỉ carbon

Làm rõ quyền đối với tín chỉ carbon từ nguồn lực công

Theo phân công, Sở Tài chính là cơ quan chủ trì tham mưu các nội dung thuộc chức năng quản lý về giảm phát thải khí nhà kính và tham gia thị trường carbon. Một trong những nhóm nhiệm vụ đáng chú ý là nghiên cứu, hướng dẫn quản lý tài chính đối với hạn ngạch phát thải và tín chỉ carbon; nguồn thu từ chuyển nhượng tín chỉ; chi phí mua hạn ngạch, tín chỉ; cũng như chi phí, doanh thu phát sinh từ các dự án có sử dụng tài sản công.

Đáng chú ý hơn, Sở Tài chính được giao nghiên cứu việc hạch toán tài sản và quyền tài sản phát sinh từ tín chỉ carbon. Đây là vấn đề có ý nghĩa khi tín chỉ carbon không chỉ gắn với mục tiêu giảm phát thải mà còn có thể trở thành một loại giá trị được giao dịch trên thị trường.

Đối với các tín chỉ được hình thành từ nguồn lực công, câu hỏi đặt ra là chủ thể nào có quyền đối với tín chỉ, giá trị tín chỉ được ghi nhận và quản lý như thế nào, cũng như nguồn thu từ chuyển nhượng được phân bổ ra sao. Việc làm rõ các nội dung này có ý nghĩa đối với cả quản lý tài sản Nhà nước và thu hút nguồn lực xã hội vào các dự án giảm phát thải.

Theo định hướng được giao, Hà Nội sẽ nghiên cứu xây dựng quy trình chấp thuận chủ trương phát triển các dự án tạo tín chỉ carbon có sử dụng tài sản, ngân sách và các nguồn lực thuộc thẩm quyền quản lý của thành phố. Phạm vi nghiên cứu bao gồm trường hợp tín chỉ phát sinh từ tài sản công, ngân sách hoặc nguồn lực của thành phố; đất công; rừng, cây xanh, mặt nước; nhà máy, công trình công; dữ liệu thuộc sở hữu Nhà nước; cùng hạ tầng do doanh nghiệp Nhà nước hoặc đơn vị sự nghiệp quản lý.

Điểm đáng chú ý là thành phố đặt vấn đề không chỉ ở việc xác định quyền sở hữu tín chỉ mà còn nghiên cứu nguyên tắc và cơ chế phân chia doanh thu, lợi ích từ hoạt động chuyển nhượng. Đây có thể trở thành một nội dung then chốt khi triển khai các mô hình hợp tác giữa Nhà nước và khu vực tư nhân trong các dự án giảm phát thải.

Tuy nhiên, các nội dung này hiện đang ở giai đoạn nghiên cứu và xây dựng cơ chế, chưa phải một phương thức phân chia lợi ích đã được áp dụng thống nhất trên địa bàn.

Xây dựng nền tảng dữ liệu cho thị trường carbon

Cùng với cơ chế tài chính, Hà Nội đặt trọng tâm vào việc hình thành nền tảng dữ liệu phục vụ quản lý tín chỉ carbon.

Tổ công tác liên ngành có nhiệm vụ phối hợp thực hiện kiểm kê khí nhà kính, giảm phát thải và tham gia thị trường carbon. Các sở, ngành được phân công quản lý các cơ sở thuộc lĩnh vực được phân bổ hạn ngạch phát thải; kiểm tra báo cáo kiểm kê và kế hoạch giảm phát thải; xây dựng kế hoạch giảm phát thải hằng năm và giai đoạn 2026-2030.

Thành phố cũng nghiên cứu xây dựng cơ chế cảnh báo đối với các cơ sở không thực hiện hoặc thực hiện không đầy đủ nghĩa vụ kiểm kê; phát thải vượt hạn ngạch; có nguy cơ không đủ hạn ngạch để nộp trả; hoặc trường hợp tín chỉ có nguy cơ tính trùng, không đáp ứng điều kiện giao dịch.

Đây là những yêu cầu quan trọng để bảo đảm tính minh bạch và khả năng truy xuất của thị trường carbon. Trong đó, việc hạn chế tình trạng tính trùng tín chỉ có ý nghĩa trực tiếp đối với giá trị môi trường cũng như độ tin cậy của tín chỉ khi được giao dịch.

Cơ quan chức năng cũng được giao nghiên cứu, xây dựng cơ sở dữ liệu liên quan đến thiết bị, nguồn phát thải, dự án giảm phát thải và các thông tin phục vụ quản lý thị trường carbon, từng bước tăng khả năng kết nối dữ liệu giữa các cơ quan quản lý.

Carbon dần trở thành vấn đề tài chính của đô thị

Một điểm đáng chú ý khác trong nhiệm vụ được giao cho Sở Tài chính là nghiên cứu tác động của giá carbon tới các cân đối tài chính của thành phố.

Theo đó, thành phố đặt vấn đề đánh giá ảnh hưởng của giá carbon đối với thu, chi ngân sách; giá dịch vụ công; giá xử lý chất thải; giá nước; vận tải công cộng và hoạt động của doanh nghiệp Nhà nước.

Cách tiếp cận này cho thấy thị trường carbon đang được nhìn nhận không chỉ như một công cụ môi trường mà còn có khả năng tác động tới nhiều hoạt động kinh tế - tài chính của đô thị. Khi chi phí phát thải và giá carbon dần được phản ánh vào hoạt động sản xuất, dịch vụ, việc đánh giá tác động tới doanh nghiệp và các dịch vụ công sẽ ngày càng cần thiết.

Bên cạnh đó, Hà Nội cũng nghiên cứu các cơ chế tài chính, xúc tiến đầu tư, hợp tác quốc tế, hỗ trợ và ưu đãi đối với dự án giảm phát thải, dự án phát thải carbon thấp và phát triển kinh tế tuần hoàn. Mục tiêu là tạo thêm động lực để khu vực tư nhân tham gia vào các hoạt động chuyển đổi xanh.

Ở góc độ quản lý tài sản công, đây là bài toán cần được thiết kế thận trọng. Khi đất đai, rừng, mặt nước, hạ tầng hoặc dữ liệu công được sử dụng để hình thành giá trị carbon, cơ chế xác định quyền, lựa chọn đối tác, ghi nhận giá trị tài sản và phân bổ nguồn thu cần bảo đảm đúng quy định, minh bạch và có khả năng kiểm soát.

Việc Hà Nội thành lập Tổ công tác liên ngành và giao Sở Tài chính nghiên cứu đồng thời các vấn đề về tài chính, quyền tài sản, nguồn thu và phân chia lợi ích cho thấy thành phố đang từng bước xây dựng khung quản lý cho thị trường carbon ở cấp địa phương.

Trong giai đoạn đầu, trọng tâm sẽ là hoàn thiện dữ liệu, xác định rõ trách nhiệm quản lý và nghiên cứu cơ chế đối với các dự án sử dụng nguồn lực công. Đây được xem là nền tảng để Hà Nội khai thác giá trị kinh tế từ hoạt động giảm phát thải, đồng thời bảo đảm nguồn lực công được quản lý minh bạch và lợi ích từ thị trường carbon được phân bổ phù hợp.