Lâm Đồng chuyển nuôi biển sang lồng HDPE để giảm rủi ro

Từ những chiếc lồng HDPE đứng vững giữa vùng biển nhiều sóng gió, một phương thức nuôi biển mới đang được hình thành ở Lâm Đồng. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở vật liệu làm lồng, mà ở cách người dân bắt đầu chuyển từ sản xuất phụ thuộc nhiều vào tự nhiên sang quản trị bằng công nghệ.

Một chiếc lồng, nhiều thay đổi

Đầu tháng 9, tại vùng biển xã Liên Hương, sự khác biệt giữa hai phương thức nuôi hiện khá rõ. Những lồng gỗ chao đảo trước sóng, trong khi lồng HDPE giữ được độ ổn định tốt hơn.

Việt Nam đang tập trung phát triển nuôi biển như một mũi nhọn kinh tế và công cụ khẳng định chủ quyền, hướng đến một nền nghề cá hiện đại và bền vững. Bước đột phá then chốt của chiến lược này chính là cuộc chuyển đổi hạ tầng toàn diện từ các vật liệu truyền thống sang vật liệu HDPE công nghệ cao – chiếc chìa khóa vạn năng để chinh phục biển khơi (Ảnh: https://tepbac.com).

Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng là đơn vị đồng hành cùng nhiều hộ dân, doanh nghiệp triển khai lồng HDPE. Qua tìm hiểu được biết, chi phí đầu tư ban đầu của lồng HDPE cao hơn lồng gỗ, nhưng đổi lại vật liệu có độ bền lớn, chịu sóng gió tốt và ít phải sửa chữa. Việc vận hành cũng nhẹ hơn khi một người có thể đảm nhiệm công việc mà trước đây cần nhiều người.

Thực tế quá trình nuôi thủy sản cảu nhiều hộ dân bằng lồng nuôi công nghệ này cho thấy thay đổi này không chỉ là câu chuyện về thiết bị. Sau khi chuyển sang lồng HDPE, nhiều gia đình đã thu hoạch được một số lứa cá bớp, cá chim và có lợi nhuận khá.

Trước đây, lồng gỗ thường xuyên phát sinh chi phí sửa chữa, từ đinh, ốc đến các thanh gỗ. Khi chuyển sang HDPE, khoản chi này giảm đáng kể.

Đây chính là lý do các mô hình lồng HDPE đang được nhân rộng: giảm công chăm sóc, giảm sửa chữa và tăng khả năng chống chịu trong điều kiện biển hở.

Mô hình điểm bắt đầu lan rộng

Từ năm 2022 đến 2026, Trung tâm Khuyến nông tỉnh Lâm Đồng đã triển khai nhiều mô hình nuôi biển bằng lồng HDPE theo hướng thích ứng biến đổi khí hậu.

Tại đặc khu Phú Quý, mô hình nuôi cá bớp năm 2022 với 8 lồng HDPE đạt năng suất 8,4 kg/m³, lợi nhuận gần 200 triệu đồng. Sau đó, mô hình được nhân rộng lên 69 lồng.

Do khu vực đảo thường xuyên chịu tác động của bão, lồng gỗ dễ hư hỏng nên từ năm 2025 nhiều hộ dan tại đây đã chuyển hướng đầu tư thêm lồng HDPE. Trong một đợt bão cuối năm 2025, khoảng 40 hộ nuôi lồng gỗ thiệt hại khoảng 10 tỷ đồng, trong khi các lồng HDPE vẫn an toàn.

Từ thực tế này, người nuôi mong muốn có quy hoạch vùng nuôi rõ ràng hơn, đồng thời hình thành hệ thống thu mua và chế biến để đầu ra không phụ thuộc vào quy mô nhỏ lẻ của từng hộ.

Tại xã Phan Rí Cửa, mô hình nuôi cá bè trắng bằng lồng tròn HDPE dung tích 530 m³/lồng đạt năng suất 10,4 kg/m³, lợi nhuận khoảng 33 triệu đồng/lồng và được nhân rộng lên 3 lồng.

Thiết kế vành chịu lực giúp lồng thuận tiện di dời khi cần, phù hợp với điều kiện vùng bãi ngang, biển hở. Trong khi đó, mô hình nuôi cá mú bằng lồng vuông HDPE có kích thước tương đồng lồng gỗ cũng được người dân tiếp nhận và nhân rộng lên 14 lồng.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng, hiện có 7 địa phương triển khai nuôi biển với 3.093 lồng, chủ yếu là cá bớp, cá chim và cá mú.

Công nghệ vì thế đang được đặt vào giữa bài toán chuyển đổi sinh kế: giảm áp lực khai thác nguồn lợi thủy sản, đồng thời tạo thêm thu nhập từ nuôi trồng.

Không thể phát triển theo cách cũ

Lợi thế biển lớn cũng đi kèm yêu cầu quản lý chặt hơn. Do không có nhiều vịnh lớn kín gió, vùng biển Lâm Đồng chịu tác động đáng kể của sóng và gió. Nếu mở rộng nuôi biển mà thiếu quy hoạch, công nghệ và kiểm soát môi trường, rủi ro sẽ tăng theo quy mô.

Tại xã Tân Thành, nghề nuôi biển đang duy trì ổn định và tạo việc làm cho ngư dân. Nhưng để mở rộng, địa phương cần chuẩn bị đồng bộ từ quy hoạch, hạ tầng, con giống, công nghệ đến bảo vệ môi trường và tổ chức sản xuất.

Trong đó, sức tải môi trường, việc giao khu vực biển và quản lý vùng nuôi phải được xác định phù hợp với quy hoạch.

Đây cũng là hướng tỉnh Lâm Đồng lựa chọn khi xây dựng Đề án “Phát triển nuôi trồng thủy sản trên biển tỉnh Lâm Đồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045”, được phê duyệt cuối năm 2025.

Theo đề án, đến năm 2030, tỉnh duy trì và mở rộng 100-150 ha vùng nuôi ven bờ; xây dựng 1-2 khu, cụm công nghiệp nuôi biển; đưa sản lượng nuôi biển lên 50.000 tấn, chiếm 22% tổng sản lượng thủy sản của tỉnh, với giá trị ước đạt 5.000-5.200 tỷ đồng. Kim ngạch xuất khẩu mục tiêu đạt 50 triệu USD.

Đề án cũng đặt mục tiêu tạo việc làm cho khoảng 7.000 lao động, trong đó chuyển đổi nghề cho 3.000 ngư dân từ khai thác ven bờ sang nuôi trồng thủy sản.

Doanh nghiệp phải bước vào chuỗi sản xuất

Quy mô mục tiêu này không thể chỉ dựa vào từng hộ nuôi. Hội Cộng đồng ngư dân xã Tân Thuận đề xuất mô hình liên kết “4 nhà”, trong đó Nhà nước hỗ trợ cơ chế, chính sách và kết nối chương trình; nhà khoa học tư vấn kỹ thuật, đào tạo và giám sát quy trình; doanh nghiệp cung cấp công nghệ, vật tư, con giống, thức ăn và kết nối thị trường; người dân trực tiếp sản xuất.

Đây cũng là hướng Trung tâm Khuyến nông tỉnh đang thúc đẩy.

Ông Nguyễn Văn Chương, Giám đốc Trung tâm Khuyến nông tỉnh, cho biết đơn vị tăng cường hợp tác với viện, trường để xây dựng các mô hình có hiệu quả kinh tế, chuyển giao quy trình nuôi biển quy mô lớn và khuyến khích doanh nghiệp tham gia nghiên cứu, ứng dụng công nghệ mới.

Mục tiêu không còn dừng ở việc thay lồng gỗ bằng lồng HDPE, mà hướng tới hình thành ngành sản xuất hàng hóa công nghệ cao, tạo nguyên liệu cho chế biến và xuất khẩu.

Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lâm Đồng Nguyễn Văn Chiến nhấn mạnh quan điểm phát triển không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng. Tỉnh sẽ rà soát, quy hoạch vùng nuôi gắn với bản đồ cảnh báo sớm ô nhiễm nguồn nước, bảo đảm không gian nuôi phù hợp sức tải sinh thái từng khu vực.

Ngành nông nghiệp cũng tiếp tục tổ chức các lớp tập huấn kỹ năng ứng dụng công nghệ, giúp người nuôi chủ động kiểm soát môi trường thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào điều kiện tự nhiên.

Nếu quy hoạch, công nghệ và liên kết thị trường cùng được triển khai, những mô hình lồng HDPE hiện nay có thể trở thành nền móng cho một hệ sinh thái nuôi biển công nghiệp, thay vì chỉ là các mô hình trình diễn riêng lẻ.