Diễn đàn Chuyển đổi số 2025: Tăng tốc chuyển đổi kép, thúc đẩy tăng trưởng xanh

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chuyển dịch mạnh mẽ theo hướng số hóa và phát triển bền vững, “chuyển đổi kép” kết hợp chuyển đổi số và chuyển đổi xanh đã trở thành yêu cầu tất yếu đối với các nền kinh tế mới nổi, trong đó có Việt Nam. Nếu như trước đây chuyển đổi số chủ yếu được nhìn nhận như một động lực nâng cao hiệu quả sản xuất kinh doanh thì nay nó còn đóng vai trò hạ tầng cho tăng trưởng xanh, tối ưu chuỗi cung ứng, giảm phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đối với ngành Công Thương, chuyển đổi kép không chỉ đơn giản là áp dụng công nghệ, mà là tái cấu trúc toàn diện mô hình vận hành từ quản lý nhà nước, sản xuất công nghiệp đến thương mại điện tử và năng lượng. Những yêu cầu đó đặt ra cấp bách hơn khi kinh tế số Việt Nam tiếp tục tăng trưởng ấn tượng, thương mại điện tử trở thành một trong những trụ cột của nền kinh tế Internet, còn tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành điều kiện bắt buộc trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Diễn đàn Chuyển đổi số ngành Công Thương năm 2025 với chủ đề “Chuyển đổi kép: Số hóa chuỗi cung ứng – Xanh hóa tăng trưởng” - Ảnh: moit

Chuyển đổi kép - động lực mới cho năng lực cạnh tranh của Việt Nam

Phát biểu tại Diễn đàn Chuyển đổi số ngành Công Thương năm 2025 với chủ đề “Chuyển đổi kép: Số hóa chuỗi cung ứng – Xanh hóa tăng trưởng”, Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân nhấn mạnh: “Kinh tế thế giới duy trì tăng trưởng với động lực đến từ dịch vụ, tiêu dùng số và đổi mới sáng tạo… Đối với Việt Nam, kinh tế số đang tiếp tục cải thiện rõ rệt và trở thành trụ cột mới giúp nâng cao năng suất, mở rộng thị trường và gia tăng khả năng chống chịu của nền kinh tế.”

Theo báo cáo Kinh tế số Đông Nam Á năm 2025 của Google Temasek, quy mô nền kinh tế Internet Việt Nam ước đạt 39 tỷ USD, thương mại điện tử được dự báo đạt mốc 25 tỷ USD và tiếp tục là trụ cột chính của nền kinh tế Internet.

Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân cho rằng, thương mại điện tử bán lẻ của Việt Nam được dự báo sẽ vượt 25 tỷ USD, tiếp tục là một trong những động lực quan trọng của kinh tế số. Điều này càng củng cố quyết tâm của Chính phủ khi xác định năm 2025 là năm tăng tốc triển khai Nghị quyết 57 về chuyển đổi số, với mục tiêu tạo đột phá trong năng lực cạnh tranh quốc gia.

Ba trụ cột chuyển đổi số ngành Công Thương là Chính phủ số, Kinh tế số và Hạ tầng dữ liệu đã đạt được nhiều kết quả đáng ghi nhận. Tỷ lệ số hóa hồ sơ đạt hơn 95%, 224 dịch vụ công trực tuyến toàn trình đã đi vào vận hành và mức độ hài lòng của người dân đối với dịch vụ công ngành Công Thương đứng đầu cả nước. Đây là nền tảng quan trọng để ngành bước vào giai đoạn chuyển đổi kép có chiều sâu.

Tuy vậy, theo Thứ trưởng, yêu cầu năm 2025 trở đi đòi hỏi ngành Công Thương phải “đổi mới mạnh mẽ và toàn diện hơn” để tận dụng hiệu quả những công nghệ mới như AI, dữ liệu lớn, IoT và điện toán đám mây các yếu tố đang tái định hình sản xuất thông minh, năng lượng thông minh và thương mại điện tử.

Chuỗi cung ứng xanh: Tiêu chuẩn mới, thách thức mới

Một trong những điểm nóng được các doanh nghiệp và chuyên gia thảo luận là yêu cầu xanh hóa chuỗi cung ứng. Khi các thị trường lớn như EU, Mỹ tăng cường cơ chế carbon biên giới và tiêu chuẩn ESG, năng lực tuân thủ của doanh nghiệp Việt Nam không chỉ ảnh hưởng đến xuất khẩu, mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tham gia vào chuỗi cung ứng toàn cầu.

Chuyển đổi số, trong bối cảnh đó, không chỉ là giải pháp tối ưu hiệu suất sản xuất mà còn là công cụ đo lường, giám sát phát thải, minh bạch hóa dữ liệu và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững. Các nền tảng quản lý năng lượng, hệ thống truy xuất nguồn gốc, robot hóa và cảm biến thông minh đang trở thành tiêu chuẩn bắt buộc thay vì lựa chọn tùy ý.

Diễn đàn Chuyển đổi số 2025: Tăng tốc chuyển đổi kép, thúc đẩy tăng trưởng xanh

Thực tế cho thấy khoảng 90% doanh nghiệp chế biến chế tạo đã triển khai một phần giải pháp số, 35% ứng dụng robot và cảm biến trong sản xuất. Tuy nhiên, chỉ 10 - 12% doanh nghiệp đạt mức nhà máy thông minh 3.0 vẫn là một tỷ lệ khiêm tốn nếu so với yêu cầu của chuyển đổi kép.

Bài toán đặt ra không chỉ là công nghệ, mà còn là tài chính xanh, tiêu chuẩn xanh và năng lực quản trị dữ liệu. Trong khi đó, doanh nghiệp nhỏ và hộ kinh doanh chiếm đa số trong ngành Công Thương vẫn thiếu nguồn lực để bước vào cuộc chuyển đổi sâu hơn.

Bên cạnh đó, năng lượng là lĩnh vực được xem là “xương sống” của chuyển đổi xanh. Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ trong áp dụng đo đếm thông minh, dữ liệu thời gian thực và ứng dụng AI để dự báo phụ tải. Tuy nhiên, theo các chuyên gia, tiềm năng vẫn còn rất lớn nhưng chưa được khai thác hiệu quả.

Ông Lê Nguyễn Trường Giang, Viện trưởng Viện Chiến lược chuyển đổi số, nhận định: “Việc ứng dụng các công nghệ tiên tiến từ phân tích dữ liệu lớn, IoT đến hệ thống điều khiển tự động đang mở ra cơ hội lớn để tối ưu hóa toàn bộ chuỗi sản xuất và phân phối năng lượng.”

Song ông Lê Nguyễn Trường Giang cũng chỉ ra thẳng thắn rằng nhiều hạn chế nêu trong Nghị quyết 55 vẫn chưa được khắc phục: thể chế còn bất cập, tiến độ dự án chậm, công nghệ lạc hậu và tỷ lệ nội địa hóa thấp. Hệ thống điện quốc gia chưa đủ đồng bộ để đáp ứng tốc độ phát triển của các nguồn năng lượng mới.

Để giải quyết, cần phát triển lưới điện thông minh, mô hình quản lý năng lượng thời gian thực, mở rộng các hệ thống quản lý năng lượng công nghiệp và thúc đẩy các mô hình lưu trữ năng lượng là yếu tố quan trọng để bảo đảm an ninh năng lượng trong tương lai.

Từ chuyển đổi rộng sang chuyển đổi sâu

Những kết quả đạt được trong chuyển đổi số gần đây cho phép ngành Công Thương bắt đầu một giai đoạn mới: chuyển từ quy mô sang chiều sâu, lấy dữ liệu làm nền tảng và tối ưu hóa toàn ngành.

Theo định hướng của Cục Thương mại điện tử và Kinh tế số, năm 2026 ngành sẽ tập trung vào ba trụ cột triển khai nhất quán: Chính phủ số - Kinh tế số -Xã hội số, với các đột phá chiến lược như: Chuẩn hóa dữ liệu thương mại điện tử quốc gia; Mở rộng mô hình nhà máy thông minh 3.0-4.0; Triển khai đại trà hệ thống đo đếm quản lý năng lượng thông minh; Tăng cường an toàn và an ninh thông tin trong toàn ngành…

Tuy nhiên, để tạo chuyển biến thực chất, cần có sự phối hợp đồng bộ giữa các bộ, ngành, địa phương và doanh nghiệp. Chuyển đổi số và chuyển đổi xanh chỉ tạo ra giá trị khi mang lại kết quả đo lường được: dịch vụ tốt hơn cho người dân, chi phí thấp hơn, năng lượng sạch hơn và niềm tin thị trường cao hơn.

Một yêu cầu quan trọng được đưa ra là tăng cường đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) trong lĩnh vực năng lượng và sản xuất thông minh. Việc thành lập các trung tâm đổi mới sáng tạo, phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia và thu hút 60-80 dự án chuyển giao công nghệ tiên tiến sẽ là tiền đề để Việt Nam tiếp cận chuẩn công nghệ toàn cầu.

Cùng với đó, ngành năng lượng cần một chiến lược dài hạn về nhân lực chất lượng cao, với mục tiêu đào tạo 25.000-35.000 kỹ sư và chuyên gia, đặc biệt ưu tiên lĩnh vực năng lượng mới và năng lượng hạt nhân.

Năm 2025 đánh dấu giai đoạn tăng tốc của Việt Nam trong chiến lược chuyển đổi số quốc gia. Chuyển đổi kép, số hóa và xanh hóa sẽ không chỉ nâng cao năng lực cạnh tranh, mà còn giúp Việt Nam đủ khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn mới của thị trường toàn cầu. Thứ trưởng Nguyễn Sinh Nhật Tân đã nhấn mạnh, chuyển đổi số không chỉ là động lực tăng trưởng, mà còn là trụ cột trung tâm để nâng cao khả năng chống chịu của nền kinh tế. Kết hợp với chuyển đổi xanh, đây sẽ là động lực chiến lược định hình mô hình phát triển của ngành Công Thương nói riêng và của Việt Nam nói chung trong thập kỷ tới./.