Đề xuất định danh tài sản số: Bước tiến mới trong quản lý kinh tế số

Trong bối cảnh kinh tế số đang phát triển nhanh chóng, việc hoàn thiện khung pháp lý cho các hoạt động trên không gian mạng trở thành yêu cầu cấp thiết. Dự thảo Luật Định danh và xác thực điện tử do Bộ Công an xây dựng đang thu hút sự quan tâm lớn khi đề xuất mở rộng phạm vi định danh điện tử sang nhiều đối tượng mới, trong đó có tài sản số, dữ liệu và các thực thể phi vật chất.

Theo nội dung dự thảo đang được lấy ý kiến đến hết ngày 2/8/2026, phạm vi định danh điện tử không còn giới hạn ở cá nhân, cơ quan hay tổ chức như trước đây. Thay vào đó, cơ quan soạn thảo đề xuất bổ sung nhiều nhóm đối tượng mới, bao gồm cả các thực thể tồn tại dưới dạng vật chất như sản phẩm, hàng hóa, thiết bị, cũng như các loại tài sản khác trong nền kinh tế.

Đề xuất định danh tài sản số: Bước tiến mới trong quản lý kinh tế số.

Đáng chú ý, dự thảo lần đầu tiên đưa vào khái niệm định danh điện tử đối với các đối tượng phi vật chất. Cụ thể, các dữ liệu và tài nguyên số như cơ sở dữ liệu, tệp dữ liệu, hình ảnh, video và các dạng dữ liệu khác đều thuộc diện được định danh. Bên cạnh đó là các ứng dụng, phần mềm, dịch vụ số, quyền tài sản, quyền sở hữu trí tuệ, tài sản số theo quy định của pháp luật về công nghiệp công nghệ số, cũng như di sản văn hóa phi vật thể.

Không dừng lại ở đó, dự thảo còn mở rộng sang các yếu tố như sự kiện, giao dịch, hành vi, địa điểm và không gian – những thành phần ngày càng đóng vai trò quan trọng trong hoạt động kinh tế và quản lý trên môi trường số.

Về phương thức triển khai, việc đăng ký định danh điện tử có thể được thực hiện linh hoạt dưới cả hai hình thức trực tuyến thông qua phần mềm, ứng dụng hoặc trực tiếp tại các điểm do cơ quan, tổ chức có thẩm quyền hướng dẫn. Điều này nhằm tạo thuận lợi tối đa cho các chủ thể tham gia, đồng thời đảm bảo tính khả thi trong thực tiễn.

Một nội dung quan trọng khác trong dự thảo là cơ chế quản lý hiệu lực của danh tính điện tử và mã định danh. Theo đó, các trường hợp tạm dừng hiệu lực được quy định rõ, bao gồm khi có yêu cầu từ chính chủ thể danh tính điện tử; khi cơ quan chức năng phát hiện thông tin bị chỉnh sửa, sử dụng trái phép; hoặc theo yêu cầu của cơ quan tiến hành tố tụng và các cơ quan có thẩm quyền.

Trong thời gian bị tạm dừng, danh tính điện tử và mã định danh sẽ không có giá trị sử dụng trong các giao dịch cũng như thủ tục hành chính. Tuy nhiên, hiệu lực này có thể được khôi phục khi nguyên nhân dẫn đến việc tạm dừng được khắc phục. Chủ thể liên quan sẽ được thông báo đầy đủ về lý do cũng như phương thức khôi phục, bảo đảm tính minh bạch và quyền lợi hợp pháp.

Đối với các trường hợp phát hiện sai sót trong quá trình xác lập danh tính điện tử hoặc cấp mã định danh, dự thảo quy định rõ việc hủy bỏ hiệu lực. Khi đó, danh tính điện tử sẽ không còn giá trị sử dụng kể từ thời điểm được cấp, góp phần nâng cao tính chính xác và độ tin cậy của hệ thống.

Theo Bộ Công an, hiện nay việc định danh điện tử chủ yếu phục vụ xây dựng công dân số và Chính phủ số, thông qua Hệ thống định danh và xác thực điện tử cùng Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư. Tuy nhiên, thực tiễn phát triển cho thấy phạm vi này đã trở nên hạn chế trong bối cảnh các hoạt động kinh tế - xã hội ngày càng diễn ra mạnh mẽ trên không gian mạng.

Cơ quan soạn thảo cho rằng, việc chỉ định danh con người không còn đáp ứng đầy đủ yêu cầu quản lý, khi ngày càng nhiều thực thể khác cũng tham gia trực tiếp vào các giao dịch và quan hệ pháp lý. Do đó, cần thiết phải xây dựng một cơ chế định danh thống nhất, bao trùm cả môi trường vật lý và môi trường số.

Thực tế hiện nay cho thấy hàng loạt đối tượng như phương tiện giao thông, tàu thuyền, hàng hóa, chuỗi cung ứng, nguồn gốc hóa chất hay các địa điểm, hoạt động… đều cần được nhận diện và quản lý hiệu quả. Đồng thời, trong không gian mạng, các yếu tố như địa chỉ IP, nền tảng số, ứng dụng và đặc biệt là tài sản số đang ngày càng đóng vai trò trung tâm.

Việc đưa các đối tượng này vào hệ thống định danh điện tử được kỳ vọng sẽ giúp nâng cao khả năng truy xuất nguồn gốc, xác định trách nhiệm và kết nối dữ liệu giữa các ngành, lĩnh vực. Đây cũng là nền tảng quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi số, phát triển kinh tế số và xây dựng hệ sinh thái số minh bạch, an toàn.

Giới chuyên gia nhận định, nếu được thông qua, quy định mới sẽ tạo ra bước tiến đáng kể trong quản lý nhà nước đối với các hoạt động trên môi trường số. Tuy nhiên, quá trình triển khai cũng đòi hỏi phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng về hạ tầng công nghệ, khung pháp lý liên quan và cơ chế phối hợp giữa các cơ quan.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đặt mục tiêu phát triển mạnh kinh tế số, việc hoàn thiện hệ thống định danh điện tử theo hướng mở rộng và toàn diện được xem là bước đi cần thiết. Không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý, chính sách này còn góp phần tạo dựng niềm tin cho các chủ thể tham gia thị trường số, từ đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và tăng trưởng bền vững.