Chuyển đổi số mở đường cho sản phẩm làng nghề vươn ra thế giới

Thương mại điện tử mở rộng thị trường cho làng nghề

Tại Hội thảo “Tư vấn ứng dụng công nghệ số vào kinh doanh trực tuyến tại các cơ sở công nghiệp nông thôn” sáng 26/11 do Hiệp hội Làng nghề Việt Nam phối hợp Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương), Sở Công Thương Hải Phòng tổ chức, ông Trịnh Quốc Đạt - Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam nhấn mạnh thương mại điện tử đang trở thành trụ cột quan trọng của kinh tế số và là con đường tất yếu để sản phẩm thủ công mỹ nghệ Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh.

Dẫn số liệu từ báo cáo Google, Temasek và Bain năm 2024 cho thấy quy mô kinh tế số Việt Nam đã vượt 30 tỉ USD và dự kiến đạt 45–50 tỉ USD vào năm 2025, xếp vào nhóm thị trường thương mại điện tử phát triển nhanh nhất Đông Nam Á. Theo ông Trịnh Quốc Đạt, thương mại điện tử mang lại ba lợi ích lớn: Mở rộng thị trường và giảm chi phí vận hành; đáp ứng xu hướng tiêu dùng hậu đại dịch với thanh toán số và giao hàng nhanh; đồng thời minh bạch hóa chất lượng thông qua truy xuất nguồn gốc, giúp hàng Việt dễ dàng xuất hiện trên các sàn toàn cầu như Amazon, Alibaba hay Etsy. Đối với các làng nghề, lợi ích này càng rõ rệt khi hơn 5.400 làng nghề trong cả nước vẫn chủ yếu bán hàng qua thương lái, thị trường hẹp và khó tiếp cận khách quốc tế.

Hội thảo “Tư vấn ứng dụng công nghệ số vào kinh doanh trực tuyến tại các cơ sở công nghiệp nông thôn”

Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam chỉ rõ, thương mại điện tử giúp làng nghề giải bài toán “đầu ra” và tăng giá trị gia tăng khi người sản xuất có thể trực tiếp bán hàng, chủ động điều chỉnh sản xuất theo nhu cầu thị trường. Việc số hóa câu chuyện sản phẩm, quy trình chế tác và văn hóa nghề còn giúp lan tỏa giá trị truyền thống, thu hút thế hệ trẻ trở lại quê hương phát triển nghề gia đình. Tuy nhiên, hạn chế về hạ tầng số nông thôn, kỹ năng số của nghệ nhân, thương hiệu yếu và cạnh tranh từ hàng công nghiệp giá rẻ vẫn là thách thức lớn.

Để thương mại điện tử thực sự trở thành đòn bẩy, ông Trịnh Quốc Đạt đề xuất năm giải pháp: Đào tạo kỹ năng số; hỗ trợ hạ tầng logistics, thanh toán và Internet; xây dựng thương hiệu làng nghề; kết nối với các sàn thương mại điện tử trong và ngoài nước; và ban hành các chính sách hỗ trợ thuế, vốn vay, xúc tiến thương mại dành riêng cho làng nghề.

Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cũng khẳng định thúc đẩy thương mại điện tử cho làng nghề phù hợp với mục tiêu kinh tế số chiếm 30% GDP vào năm 2030 và giúp hình thành các “làng nghề thông minh” trong tương lai.

Công nghệ số tạo đột phá cho sản phẩm truyền thống

Ở góc nhìn quản lý và nghiên cứu, TS. Tôn Gia Hóa - Phó Chủ tịch Hiệp hội Làng nghề Việt Nam cho rằng thương mại điện tử từ lâu không còn là sân chơi của doanh nghiệp lớn mà đã trở thành công cụ thiết thực để hàng nghìn doanh nghiệp công nghiệp nông thôn tăng doanh thu và giảm chi phí. Nhiều làng nghề như Bát Tràng, Đồng Kỵ, Vạn Phúc đã đưa sản phẩm vào các thị trường khó tính như Mỹ, Nhật Bản và châu Âu nhờ tích cực bán hàng trực tuyến.

Tuy nhiên, ông Tôn Gia Hóa chỉ ra nhiều hạn chế: Quy mô sản xuất còn nhỏ lẻ, chưa chú trọng tương tác khách hàng, thiếu cam kết chất lượng, ít đầu tư bao bì – thiết kế – marketing online, và đặc biệt là thiếu nhân lực am hiểu công nghệ. Nhận thức về pháp luật thương mại điện tử của nhiều cơ sở sản xuất còn thấp, khiến dễ phát sinh tranh chấp hoặc bị cạnh tranh không lành mạnh.

Chuyển đổi số mở đường cho sản phẩm làng nghề vươn ra thế giới

Theo ông Tôn Gia Hóa, để thương mại điện tử trở thành công cụ mạnh mẽ hơn, các làng nghề cần tăng cường liên kết mở rộng quy mô; thành lập các tổ chức nghề nghiệp để hỗ trợ chung; tích cực cập nhật thông tin thị trường và chính sách thương mại điện tử; đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh thông qua cải tiến mẫu mã, xây dựng thương hiệu và đổi mới công nghệ. Các giải pháp như đào tạo kỹ năng số, hợp tác với đơn vị vận chuyển, tận dụng chính sách chuyển đổi số của Chính phủ sẽ tạo nền tảng cho phát triển bền vững.

Từ phía doanh nghiệp công nghệ, ông Lê Anh Xuân - Giám đốc Công ty CP Seapics Quốc tế nhấn mạnh thương mại điện tử là cơ hội lớn nhưng cũng đặt ra yêu cầu cần sự phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước – Hiệp hội – doanh nghiệp để tạo ra môi trường thuận lợi cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ vươn xa. Theo ông Lê Anh Xuân, năng lực số của nhiều nghệ nhân còn hạn chế, dẫn đến khó khăn khi vận hành gian hàng thương mại điện tử, thanh toán điện tử hay quảng bá trực tuyến. Các sàn thương mại điện tử phổ thông hiện nay cũng chưa đáp ứng tốt việc thể hiện giá trị văn hóa và câu chuyện thương hiệu của sản phẩm làng nghề.

Vì vậy, doanh nghiệp công nghệ có thể đóng vai trò dẫn dắt bằng cách xây dựng nền tảng thương mại điện tử chuyên biệt cho lĩnh vực thủ công mỹ nghệ, nơi mỗi sản phẩm được trình bày cùng câu chuyện văn hóa, quy trình chế tác, hình ảnh và video chất lượng cao. Những giải pháp như mô hình “chợ ảo làng nghề”, ứng dụng thực tế ảo 3D, công cụ livestream và video marketing sẽ giúp khách hàng trong và ngoài nước trải nghiệm sản phẩm một cách chân thực hơn.

Ông Lê Anh Xuân cũng đề xuất xây dựng “Hệ sinh thái số cho làng nghề Việt Nam”, trong đó hiệp hội giữ vai trò điều phối, Nhà nước hỗ trợ chính sách, còn doanh nghiệp công nghệ cung cấp hạ tầng thương mại điện tử, logistics, thanh toán điện tử và giải pháp quảng bá. Việc tổ chức các hội chợ trực tuyến định kỳ, đào tạo kỹ năng số cho nghệ nhân và hỗ trợ đăng ký thương hiệu, truy xuất nguồn gốc sẽ góp phần nâng cao uy tín sản phẩm.

Tại Hội thảo, các chuyên gia thống nhất rằng phát triển thương mại điện tử cho sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ là xu thế tất yếu mà còn là hướng đi bền vững để nâng cao thu nhập, bảo tồn văn hóa và thúc đẩy kinh tế nông thôn phát triển. Khi doanh nghiệp, hiệp hội và cơ quan quản lý cùng đồng hành, một hệ sinh thái thương mại điện tử hiện đại, nhân văn và đậm đà bản sắc Việt Nam hoàn toàn có thể hình thành trong tương lai gần.