Chuỗi liên kết Việt - Trung mở rộng: Trái cây Việt thêm đường vào thị trường tỷ dân

Cơ hội vàng từ 5 Nghị định thư mới

Trong bối cảnh kinh tế khu vực và thế giới tiếp tục đối mặt nhiều biến động, thương mại nông sản Việt Nam - Trung Quốc vẫn duy trì đà tăng trưởng nổi bật. Theo Bộ Công Thương, chỉ trong 10 tháng năm 2025, Trung Quốc đã nhập khẩu 8,7 tỷ USD nông sản từ Việt Nam, vượt xa tổng kim ngạch cả năm 2024 và khẳng định vị thế thị trường tiêu thụ lớn nhất đối với nông sản Việt. Đáng chú ý, việc ký kết 5 Nghị định thư mới trong năm nay đã tạo nên sức bật quan trọng, mở đường cho nhiều nhóm hàng chủ lực bước vào giai đoạn phát triển mới.

Năm 2025 ghi dấu hợp tác sâu rộng khi Việt Nam và Trung Quốc hoàn tất 5 Nghị định thư về xuất khẩu ớt, chanh leo, cám gạo, tổ yến thô và mít tươi. Việc chuẩn hóa quy trình, tiêu chuẩn kiểm dịch và truy xuất nguồn gốc giúp nhiều mặt hàng vốn xuất khẩu mạnh của Việt Nam có thêm điều kiện mở rộng sản lượng và giảm rủi ro khi thông quan.

Chuỗi liên kết Việt - Trung mở rộng: Trái cây Việt thêm đường vào thị trường tỷ dân

Theo các chuyên gia, những Nghị định thư này không chỉ tác động đến từng mặt hàng riêng lẻ mà còn giúp nâng cấp “hệ sinh thái xuất khẩu”, khi các yêu cầu về vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói và chất lượng được chuẩn hóa theo tiêu chí của Hải quan Trung Quốc. Đây chính là yếu tố quan trọng để Việt Nam cạnh tranh với các nguồn cung lớn trong khu vực như Thái Lan, Philippines hay Indonesia.

Trong chuyến thăm và làm việc của Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng tại Trung Quốc cuối tháng 11, bà Trần Tuyết Mai - đại diện Công ty Thương mại rau quả Trần Thị - doanh nghiệp phân phối hàng đầu tại thị trường Trung Quốc nhấn mạnh doanh nghiệp muốn xây dựng chuỗi liên kết độc lập ngay tại Việt Nam. Cùng với hoạt động kinh doanh trái cây tại Thái Lan và đầu tư ở Nam Mỹ, Việt Nam được xem là mắt xích quan trọng trong chiến lược phát triển dài hạn của doanh nghiệp.

Chia sẻ về động lực hợp tác, bà Trần Tuyết Mai cho biết, công ty đã đồng hành cùng nông sản Việt từ năm 1992, khởi đầu với thanh long ruột trắng. Trải qua hơn ba thập kỷ, lượng trái cây Việt phân phối tại thị trường Trung Quốc tăng mạnh. Song, để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của người tiêu dùng và cơ quan quản lý sở tại, doanh nghiệp muốn làm việc trực tiếp với nông dân, chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất, sơ chế, đóng gói theo tiêu chuẩn GACC.

Từ mở cửa thị trường đến tối ưu chuỗi cung ứng

Tại buổi làm việc ngày 27/11 vừa qua, Phó Tổng Cục trưởng Tổng Cục Hải quan Trung Quốc (GACC) Triệu Tăng Liên đánh giá thương mại nông sản hai chiều năm 2025 “ghi nhận nhiều điểm sáng”. Việc Trung Quốc sẵn sàng mở rộng cửa cho nông sản Việt một lần nữa khẳng định mức độ tin cậy trong hợp tác giữa hai nước.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Đức Thắng cho rằng, kim ngạch 10 tháng đã vượt cả năm 2024 là minh chứng rõ nét cho dư địa tăng trưởng rất lớn, đặc biệt khi đường biên giới dài và hạ tầng logistics giữa hai nước ngày càng hoàn thiện. Các doanh nghiệp không chỉ có thể tận dụng năng lực vận chuyển qua đường bộ, đường sắt mà còn hưởng lợi từ hệ thống cửa khẩu, kho lạnh được nâng cấp.

Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng bày tỏ quan điểm ủng hộ doanh nghiệp Trung Quốc đầu tư chuỗi chế biến và liên kết tại Việt Nam, đồng thời coi đây là giải pháp thúc đẩy giá trị gia tăng và mở rộng tiêu thụ sang cả thị trường nội địa Việt Nam và các nước thứ ba. Sự hỗ trợ này có ý nghĩa chiến lược trong bối cảnh nông sản Việt muốn chuyển từ tăng trưởng về lượng sang tăng trưởng về chất.

Hiện, Việt Nam có 16 loại rau quả được phép xuất khẩu chính ngạch sang Trung Quốc. Trong số này, 11 mặt hàng đã được chuẩn hóa bằng nghị định thư, bao gồm dưa hấu, măng cụt, thạch đen, sầu riêng, dừa tươi, chuối tươi, khoai lang, ớt, chanh leo và mít. Theo thống kê, riêng rau quả xuất khẩu sang Trung Quốc trong 10 tháng năm 2025 đạt hơn 4,5 tỷ USD, tăng hơn 10% so với cùng kỳ.

Ông Huỳnh Tấn Đạt - Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho rằng, việc xây dựng chuỗi liên kết từ sản xuất - sơ chế - chế biến đến xuất khẩu đã giúp nông sản Việt đáp ứng tốt các yêu cầu kiểm dịch, vệ sinh an toàn thực phẩm và truy xuất nguồn gốc. Đây là những điều kiện bắt buộc để duy trì bền vững thị phần tại Trung Quốc - thị trường có dân số hơn 1,4 tỷ người và nhu cầu ngày càng cao đối với thực phẩm an toàn, chất lượng.

Nếu trước đây, nông sản Việt chủ yếu tranh thủ lợi thế mùa vụ và giá thì hiện nay, lợi thế cạnh tranh đang chuyển sang chất lượng, sự ổn định và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Việc nhiều doanh nghiệp Trung Quốc muốn đầu tư trực tiếp vào Việt Nam cũng là tín hiệu cho thấy sự tin cậy đối với nông sản Việt và kỳ vọng vào việc mở rộng sản xuất quy mô lớn.

Mít tươi - bước tiến mới trong xuất khẩu chính ngạch

Ngày 27/11, Nghị định thư về xuất khẩu mít tươi sang Trung Quốc được ký kết, đánh dấu sự kiện quan trọng đối với ngành hàng này. Theo ông Huỳnh Tấn Đạt, mít trở thành trái cây thứ 5 của Việt Nam được phép xuất khẩu chính ngạch với sản lượng lớn, sau sầu riêng, chuối, chôm chôm và dưa hấu.

Nghị định thư này giúp chuẩn hóa toàn bộ quy trình sản xuất, giảm thiểu rủi ro trong quá trình giao thương, đồng thời nâng cao uy tín của nông sản Việt tại thị trường Trung Quốc. Việc đáp ứng thành công tiêu chuẩn của thị trường khó tính này cũng mở ra cơ hội thâm nhập nhiều thị trường khác có yêu cầu tương đương.

Trong khuôn khổ hợp tác, hai bên thống nhất tiếp tục thúc đẩy mở cửa đối với các sản phẩm tiềm năng như tổ yến, gia cầm, thủy sản và các loại quả khác. Điều này cho thấy dư địa mở rộng danh mục xuất khẩu nông sản Việt sang Trung Quốc còn rất lớn.

Theo số liệu thống kê, tổng kim ngạch nông lâm thủy sản Việt Nam - Trung Quốc trong 9 tháng năm 2025 đạt gần 14 tỷ USD. Riêng rau quả đạt 7,09 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 15,1% so với cùng kỳ năm 2024. Trung Quốc chiếm 62,9% thị phần. Những kết quả này cho thấy hợp tác thương mại nông sản Việt - Trung đang phát triển theo hướng ngày càng thực chất và sâu rộng. Việc ký liên tiếp các nghị định thư, mở rộng chuỗi cung ứng, nâng tiêu chuẩn kiểm soát chất lượng và thúc đẩy đầu tư hai chiều tạo nên nền tảng quan trọng để ngành rau quả Việt Nam hướng tới mục tiêu 8,5 tỷ USD xuất khẩu cả năm, đồng thời củng cố vị thế trên thị trường quốc tế.

Các chuyên gia cho rằng, nếu chuỗi liên kết này được triển khai, lợi ích không chỉ dừng ở tăng hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn góp phần nâng cao thu nhập cho nông dân, tạo thêm việc làm và thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững. Việc nhà phân phối lớn tham gia sâu giúp giảm khâu trung gian, ổn định giá và nâng chất lượng đầu ra./.