Đề xuất quy định mới: Lắp điện mặt trời mái nhà tự dùng phải thông báo với chính quyền địa phương

Bộ Công Thương vừa công bố dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều liên quan đến phát triển điện năng lượng tái tạo, trong đó đề xuất bắt buộc tổ chức, cá nhân lắp đặt điện mặt trời mái nhà phục vụ tự sản xuất, tự tiêu thụ — nếu không đấu nối với hệ thống điện quốc gia — phải gửi thông báo tới UBND cấp xã nơi lắp đặt. Đề xuất này nhằm tăng cường công tác quản lý, bảo đảm an toàn và minh bạch trong bối cảnh hệ thống điện mặt trời mái nhà phát triển nhanh tại nhiều địa phương.

Theo nội dung dự thảo, thông báo gửi tới UBND cấp xã cần nêu rõ tên tổ chức, cá nhân chủ đầu tư, công suất thiết kế, địa điểm lắp đặt, thời điểm bắt đầu thực hiện và thời điểm hoàn thành. UBND cấp xã có trách nhiệm tiếp nhận, chuyển thông tin đến đơn vị điện lực tại địa phương để phối hợp quản lý, theo dõi và hướng dẫn thực hiện theo quy định pháp luật. Trong trường hợp có bán sản lượng điện dư, UBND cấp xã phải gửi thông báo tới Sở Công Thương trong vòng 5 ngày làm việc để Sở tổng hợp, quản lý.

Đề xuất quy định mới: Lắp điện mặt trời mái nhà tự dùng phải thông báo với chính quyền địa phương

Dự thảo cũng đưa ra ngoại lệ đối với các nguồn công suất rất nhỏ: tổ chức, cá nhân lắp đặt hệ thống có công suất bộ chuyển đổi nghịch lưu (inverter) nhỏ hơn 1 kW không bắt buộc thực hiện quy định thông báo nêu trên. Đồng thời, những hệ thống đấu nối với lưới điện ở cấp điện áp từ trung áp trở lên nhưng không đăng ký bán sản lượng điện dư được đề nghị gửi thông báo tới Sở Công Thương để cơ quan này theo dõi, phối hợp với các đơn vị liên quan quản lý phát triển nguồn điện trên địa bàn.

Bộ Công Thương nhấn mạnh mục tiêu của quy định không phải là siết chặt quyền tự chủ của người dân trong việc sử dụng nguồn điện riêng, mà nhằm bảo đảm an toàn vận hành, phòng ngừa rủi ro cháy nổ, cũng như tránh gây quá tải cục bộ lên lưới điện khi có sự phát triển tự phát, thiếu kiểm soát của các nguồn phát độc lập. Việc cập nhật thông tin về nguồn phát tại cấp xã, cấp tỉnh sẽ giúp cơ quan quản lý sớm phát hiện và xử lý các tình huống bất thường, đồng thời tạo thuận lợi cho quy hoạch, vận hành lưới điện ở địa phương.

Quan điểm này xuất phát phần nào từ các phản ánh, đề xuất của cơ quan vận hành lưới. Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN) từng nêu lên một số vướng mắc khi triển khai các hướng dẫn của Luật Điện lực, đề nghị tăng cường trách nhiệm thông báo, đăng ký để dễ dàng quản lý và xử lý khi phát sinh vấn đề về đấu nối, quá tải hoặc an toàn hệ thống. Dự thảo do Bộ Công Thương trình bày là bước đi nhằm hài hòa giữa khuyến khích phát triển nguồn năng lượng tái tạo và đảm bảo vận hành an toàn cho hệ thống điện quốc gia.

Về quy trình hiện hành, Nghị định 58/2025 quy định người dân, doanh nghiệp lắp đặt hệ thống điện mặt trời mái nhà có công suất dưới 100 kW (dù nối lưới hay không) cần thông báo các thông tin cơ bản tới Sở Công Thương và công ty điện lực địa phương để chờ xác nhận. Với hệ thống có công suất lớn hơn, đặc biệt trong khoảng 100–1.000 kW, chủ đầu tư phải chuẩn bị hồ sơ, thực hiện quy trình đấu nối nhằm tránh gây quá tải lưới cục bộ. Dự thảo lần này tinh chỉnh một số điểm nhằm làm rõ trách nhiệm tiếp nhận và luồng thông tin ở cấp cơ sở, đặc biệt khi nguồn không đấu nối nhưng có khả năng bán điện dư.

Các chuyên gia trong lĩnh vực năng lượng cho rằng, minh bạch thông tin nguồn phát tại địa phương sẽ thuận lợi cho công tác quản lý rủi ro và quy hoạch lưới điện, song cần được triển khai kèm theo thủ tục hành chính đơn giản, tránh tạo gánh nặng hồ sơ cho hộ gia đình và doanh nghiệp nhỏ. Việc quy định rõ công suất giới hạn (ví dụ dưới 1 kW) không phải thông báo là một bước mềm dẻo thể hiện sự cân nhắc giữa quản lý và khuyến khích tự sản xuất điện cho sinh hoạt.

Trên phương diện khuyến khích phát triển năng lượng tái tạo, Bộ Công Thương vẫn khẳng định quan điểm ủng hộ mô hình điện mặt trời mái nhà — một trong những công cụ hữu hiệu giảm chi phí điện sinh hoạt, góp phần giảm phát thải và giảm áp lực cho nguồn điện tập trung. Do đó, mọi quy định mới cần cân bằng giữa hai mục tiêu: khuyến khích đầu tư, bảo đảm quyền lợi người dân và quản lý an toàn, bền vững cho hệ thống điện.

Dự thảo đang được Bộ Công Thương lấy ý kiến rộng rãi trước khi hoàn thiện và trình cấp có thẩm quyền. Việc lắng nghe phản hồi từ địa phương, doanh nghiệp, cơ quan vận hành lưới và người dân sẽ là yếu tố then chốt để chính sách hoàn chỉnh, khả thi và dễ thực thi trong thực tế.