Đề xuất cơ chế xử lý kết luận thanh tra trong trường hợp đặc biệt

Theo Thanh tra Chính phủ, Luật Thanh tra năm 2025 đã quy định rõ giá trị pháp lý của kết luận thanh tra, trách nhiệm tổ chức thực hiện cũng như trách nhiệm theo dõi, đôn đốc và kiểm tra việc thực hiện các kết luận này.

Tháo gỡ vướng mắc phát sinh từ thay đổi của thực tiễn

Qua tổng kết thực tiễn, Thanh tra Chính phủ cho biết nhiều khó khăn nảy sinh trong quá trình thực hiện kết luận thanh tra xuất phát từ sự thay đổi của chính sách, pháp luật; điều chỉnh quy hoạch; biến động về điều kiện kinh tế - xã hội; việc sắp xếp tổ chức bộ máy hoặc xuất hiện tình tiết, tài liệu mới có thể làm thay đổi căn cứ áp dụng pháp luật hoặc nội dung kiến nghị xử lý.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm làm việc với Ban Thường vụ Đảng ủy Thanh tra Chính phủ, ngày 27/7/2026 (Ảnh: Thống Nhất/TTXVN).

Bên cạnh đó, có những kết luận thanh tra được ban hành khi hệ thống pháp luật còn chồng chéo hoặc chưa thống nhất. Sau đó, các quy định liên quan được sửa đổi, bổ sung theo hướng khác với căn cứ pháp lý tại thời điểm ban hành kết luận.

Nếu tiếp tục thực hiện nguyên trạng những kết luận này trong mọi trường hợp có thể phát sinh bất cập, ảnh hưởng đến hiệu quả quản lý nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, tổ chức, cá nhân cũng như quá trình triển khai các chương trình, dự án phát triển kinh tế - xã hội.

Từ thực tế đó, Thanh tra Chính phủ cho rằng cần nghiên cứu cơ chế xem xét sửa đổi, bổ sung kết luận, kiến nghị thanh tra trong những trường hợp đặc biệt, có căn cứ pháp lý và căn cứ thực tiễn rõ ràng.

Mục tiêu của cơ chế này là tạo cơ sở pháp lý thống nhất để xem xét điều chỉnh một phần nội dung kết luận khi đáp ứng đầy đủ điều kiện theo quy định, bảo đảm việc tổ chức thực hiện phù hợp với pháp luật hiện hành và diễn biến khách quan của thực tiễn.

Không hợp thức hóa sai phạm, không làm giảm hiệu lực thanh tra

Theo định hướng được đề xuất, việc sửa đổi, bổ sung kết luận thanh tra chỉ áp dụng đối với những trường hợp thật sự cần thiết và phải bảo đảm nguyên tắc không hợp thức hóa sai phạm, không làm thay đổi bản chất của hành vi vi phạm đã được xác định đúng pháp luật.

Luật Thanh tra năm 2025 quy định rõ giá trị pháp lý của kết luận thanh tra, trách nhiệm thực hiện và trách nhiệm theo dõi, đôn đốc, kiểm tra việc thực hiện. Trong ảnh: Trụ sở Thanh tra Chính phủ.

Đồng thời, cơ chế này không ảnh hưởng đến việc xử lý trách nhiệm đối với tổ chức, cá nhân có vi phạm, cũng như việc xử lý theo quy định của pháp luật về hình sự, dân sự, hành chính và các quy định pháp luật có liên quan.

Đây cũng là yêu cầu nhằm giữ vững tính nghiêm minh và giá trị pháp lý của hoạt động thanh tra, trong khi vẫn tạo dư địa xử lý những vướng mắc phát sinh từ sự thay đổi của chính sách và thực tiễn.

Theo Thanh tra Chính phủ, Nghị quyết số 206/2025/QH15 của Quốc hội đã xác định chủ trương cho phép xử lý những khó khăn, vướng mắc do quy định của pháp luật nhằm khơi thông nguồn lực, thúc đẩy phát triển, đồng thời giao Chính phủ chủ động rà soát, hoàn thiện các cơ chế, chính sách thuộc thẩm quyền.

Trên cơ sở đó, việc sửa đổi, bổ sung kết luận thanh tra phải được thực hiện khách quan, công khai, minh bạch, đúng thẩm quyền, có căn cứ pháp lý và căn cứ thực tiễn đầy đủ.

Thanh tra Chính phủ cũng cho rằng cần bảo đảm sự hài hòa giữa yêu cầu giữ vững hiệu lực của kết luận thanh tra với yêu cầu tháo gỡ những khó khăn phát sinh trong quá trình tổ chức thực hiện, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của Nhà nước, cơ quan, tổ chức, cá nhân cũng như lợi ích cộng đồng.

Cùng với đó, việc phân cấp rõ thẩm quyền, trách nhiệm của cơ quan và người có thẩm quyền xem xét sửa đổi, bổ sung kết luận thanh tra cần đi đôi với tăng cường kiểm tra, giám sát, kiểm soát quyền lực và trách nhiệm giải trình, bảo đảm mọi quyết định đều được thực hiện đúng quy định của pháp luật, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước và tạo môi trường đầu tư, kinh doanh minh bạch, ổn định.