Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai để gần 4.000ha đất bị lấn chiếm

Một bên là những cánh đất bị người dân xâm canh, lấn chiếm kéo dài. Một bên là hàng nghìn hecta đất đã được thuê nhưng vẫn để trống. Kết luận thanh tra của Thanh tra Chính phủ cho thấy vấn đề quản lý đất tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai ở Tây Nguyên đã tạo ra một nghịch lý lớn về sử dụng nguồn lực đất đai.

Buông lỏng quản lý khiển gần 4.000ha đất bị xâm canh, lấn chiếm

Thanh tra Chính phủ vừa thông báo kết luận thanh tra việc quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam trên địa bàn các tỉnh Tây Nguyên.

Theo kết luận, tại Tây Nguyên, Tổng công ty Giấy Việt Nam có Công ty TNHH MTV Nguyên liệu Giấy Miền Nam do tổng công ty nắm giữ 100% vốn điều lệ. Tổng công ty cũng nắm giữ 22,73% vốn tại Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai.

Phó Tổng Thanh tra Chính phủ Lê Tiến Đạt phát biểu trong buổi công bố quyết định thanh tra tại Tổng công ty Giấy Việt Nam vào tháng 11-2024 - (Ảnh: Thanh tra Chính phủ).

Qua thanh tra, cơ quan chức năng xác định Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai chưa thực hiện rà soát hiện trạng sử dụng đất, lập phương án sử dụng đất và xác định rõ diện tích, ranh giới theo quy định.

Thanh tra Chính phủ đánh giá công tác quản lý, sử dụng đất của doanh nghiệp còn lỏng lẻo. Đến thời điểm thanh tra, diện tích bị người dân xâm canh, lấn chiếm đã lên tới hàng nghìn hecta.

Cụ thể, tại Đắk Lắk là 2.400ha, Đắk Nông 1.000ha và Lâm Đồng 492ha.

Tổng cộng, gần 4.000ha đất do Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai quản lý, sử dụng bị người dân xâm canh, lấn chiếm.

Theo Thanh tra Chính phủ, diện tích này cần được doanh nghiệp có biện pháp quản lý, bảo vệ, đồng thời chính quyền địa phương phải vào cuộc để ổn định tình hình an ninh, trật tự trên địa bàn.

Khoảng 2.400ha đất thuê chưa trồng rừng

Điều đáng chú ý là trong khi gần 4.000ha đất bị xâm canh, lấn chiếm thì một diện tích lớn khác được Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai thuê lại chưa được đưa vào sử dụng.

Tại Đắk Lắk, diện tích chưa trồng rừng, còn để đất trống là 1.500ha. Đắk Nông cũ có 800ha, Lâm Đồng cũ 69,3ha.

Tổng cộng khoảng 2.400ha đất được thuê nhưng chưa trồng rừng, còn để trống.

Thanh tra Chính phủ xác định việc sử dụng đất được thuê theo tình trạng trên là chưa đúng quy định của pháp luật.

Hai con số đặt cạnh nhau cho thấy một thực tế đáng chú ý trong quản lý đất: gần 4.000ha bị lấn chiếm trong khi khoảng 2.400ha được thuê để thực hiện dự án trồng rừng lại chưa được sử dụng.

Nghịch lý đất bỏ trống nhưng người dân lại thiếu đất sản xuất

Khi phân tích nguyên nhân, Thanh tra Chính phủ cho rằng việc quản lý, sử dụng đất của Công ty Nguyên liệu Giấy Miền Nam thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam và Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai tại Tây Nguyên còn lỏng lẻo.

Thanh tra Chính phủ xác định nhiều hạn chế, thiếu sót, vi phạm trong quản lý, sử dụng đất có nguồn gốc từ các công ty nông, lâm nghiệp thuộc Tổng công ty Giấy Việt Nam tại Tây Nguyên; trách nhiệm liên quan nhiều cơ quan, tổ chức, cá nhân qua các thời kỳ.

Các doanh nghiệp thiếu kiểm tra, giám sát; không nắm rõ ranh giới đối với phần diện tích được giao, cho thuê quản lý, sử dụng và chậm hoàn thiện các thủ tục đất đai theo quy định.

Tình trạng người dân lấn, chiếm đất, rừng trái phép diễn ra trong thời gian dài nhưng chưa có biện pháp xử lý.

Thanh tra Chính phủ nhận định việc không đưa đất vào sử dụng gây lãng phí nguồn lực đất đai, trong khi người dân không có đất sản xuất.

Đây là một trong những điểm đáng chú ý nhất của kết luận thanh tra. Bởi với đất đai, việc để trống không chỉ là câu chuyện hiệu quả của một dự án. Khi đất được giao hoặc cho thuê nhưng không đưa vào sử dụng, trong khi người dân thiếu đất sản xuất, sự lãng phí trở thành vấn đề liên quan trực tiếp đến quản lý nguồn lực.

Chính quyền địa phương cũng được chỉ rõ trách nhiệm

Kết luận thanh tra không chỉ đặt trách nhiệm lên doanh nghiệp.

Thanh tra Chính phủ cho rằng chính quyền địa phương các cấp chưa thực hiện đầy đủ trách nhiệm quản lý nhà nước về đất đai trên địa bàn, chưa có biện pháp xử lý đối với các hành vi vi phạm của doanh nghiệp và người dân.

Công ty Cổ phần Tập đoàn Tân Mai là doanh nghiệp sản xuất giấy

Việc quản lý, sử dụng diện tích đất thu hồi từ các công ty rồi bàn giao về địa phương cũng chưa được thực hiện đúng quy định.

Một số nơi còn cho doanh nghiệp thuê đất trồng rừng chồng lấn với diện tích trước đây người dân khai hoang, sử dụng để canh tác, sản xuất nông nghiệp. Từ đó phát sinh tranh chấp, khiếu kiện.

Tại Đắk Lắk, UBND các huyện cũ chưa lập phương án sử dụng đất, kiểm tra, rà soát, theo dõi việc sử dụng đối với 1.500ha đất thu hồi của Tân Mai giao địa phương quản lý.

Các cơ quan chức năng của tỉnh cũng chưa có biện pháp xử lý đối với 1.553ha đất Tân Mai chưa trồng rừng, không đưa đất vào sử dụng.

Như vậy, bài toán không dừng ở việc doanh nghiệp quản lý đất như thế nào. Nó còn liên quan đến cách chính quyền tiếp nhận, quản lý và đưa đất sau thu hồi vào sử dụng ra sao.

Không đưa đất vào sử dụng có thể bị thu hồi

Từ những hạn chế, thiếu sót và vi phạm được chỉ ra, Thanh tra Chính phủ kiến nghị UBND tỉnh, chủ tịch UBND các tỉnh liên quan tổ chức rà soát, chấn chỉnh, xử lý và khắc phục.

Các địa phương đồng thời phải kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm và xử lý theo quy định đối với các cơ quan, tổ chức, đơn vị, tập thể, cá nhân liên quan qua các thời kỳ.

Tại Đắk Lắk, Sở Nông nghiệp và Môi trường được yêu cầu phối hợp với UBND các xã xây dựng phương án sử dụng, quản lý diện tích đất thu hồi của Tân Mai giao địa phương quản lý.

Tại Lâm Đồng, địa phương phải xác định nghĩa vụ tài chính và yêu cầu Tân Mai thực hiện đối với 560ha tại huyện Đam Rông trước sắp xếp; đồng thời đôn đốc doanh nghiệp thực hiện nghĩa vụ tài chính đối với 97,5ha tại huyện Bảo Lâm trước sắp xếp.

Đáng chú ý, Thanh tra Chính phủ yêu cầu các đơn vị liên quan buộc Tân Mai đưa 877ha tại huyện Đắk Glong và huyện Lâm Hà trước sắp xếp vào sử dụng. Nếu không thực hiện, phải kiên quyết thu hồi theo quy định pháp luật.

Đây là yêu cầu có tác động trực tiếp tới quỹ đất mà doanh nghiệp đang quản lý, sử dụng: đất đã được thuê nhưng không thực hiện mục đích sử dụng sẽ không thể tiếp tục để kéo dài tình trạng bỏ trống.

Nếu có dấu hiệu hình sự phải chuyển cơ quan chức năng

Đối với Bộ Công Thương, Thanh tra Chính phủ kiến nghị chỉ đạo xử lý, khắc phục các hạn chế, thiếu sót, vi phạm; đồng thời kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm để xử lý theo quy định đối với Hội đồng thành viên, chủ tịch, phó chủ tịch Hội đồng thành viên, tổng giám đốc, phó tổng giám đốc Tổng công ty Giấy Việt Nam và các tập thể, cá nhân liên quan qua từng thời kỳ.

Đặc biệt, trong quá trình thực hiện kết luận thanh tra, nếu phát hiện dấu hiệu vi phạm pháp luật hình sự, Thanh tra Chính phủ yêu cầu chuyển cơ quan chức năng để xử lý theo quy định của pháp luật.

Với Công ty cổ phần Tập đoàn Tân Mai, vấn đề được đặt ra sau kết luận thanh tra không chỉ là xử lý diện tích đất bị xâm canh, lấn chiếm. Doanh nghiệp còn phải đối diện yêu cầu đưa những diện tích đất được thuê nhưng chưa sử dụng vào đúng mục đích; nếu không thực hiện, một phần quỹ đất có thể bị thu hồi theo kiến nghị của cơ quan thanh tra.

Gần 4.000ha đất bị lấn chiếm và khoảng 2.400ha đất thuê còn bỏ trống là hai lát cắt khác nhau, nhưng cùng chỉ về một câu hỏi: nguồn lực đất đai được giao cho doanh nghiệp đã thực sự được quản lý và sử dụng hiệu quả đến đâu?