Đề nghị đưa quy định riêng về quản lý nền tảng xuyên biên giới vào Luật Báo chí (sửa đổi)

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Thành phố Hồ Chí Minh) đánh giá việc sửa đổi Luật Báo chí là cần thiết và cấp bách, nhất là khi thế giới liên tục chứng kiến các vụ giả mạo lãnh đạo bằng công nghệ deepfake, thao túng bầu cử, tấn công tâm lý xã hội. Ông dẫn chứng thời gian gần đây, các hình ảnh, đoạn clip giả mạo do trí tuệ nhân tạo tạo ra lan truyền mạnh trên mạng xã hội trong đợt lũ vừa qua, gây tác động tiêu cực đến dư luận. Theo ông, không gian thông tin hiện nay đã trở thành “không gian chủ quyền mới của quốc gia”, và báo chí là lực lượng giữ tuyến đầu bảo vệ chủ quyền đó.

Từ thực tiễn này, đại biểu Phạm Trọng Nhân nhấn mạnh yêu cầu phải xây dựng khung pháp lý đủ mạnh trong lần sửa đổi luật này nhằm bảo vệ an ninh tư tưởng, an ninh nhận thức và an ninh xã hội trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân (Thành phố Hồ Chí Minh) đề nghị đưa quy định riêng về quản lý nền tảng xuyên biên giới vào Luật Báo chí (sửa đổi).

Góp ý về vấn đề quản lý nền tảng xuyên biên giới, đại biểu cho rằng Dự thảo Luật Báo chí sửa đổi mới đề cập chung đến quản lý dịch vụ thông tin, nhưng chưa có quy định cụ thể đối với các nền tảng như Facebook, YouTube hay TikTok. Trong khi đó, các lực lượng chống phá lại sử dụng chính những nền tảng này để triển khai deepfake, điều khiển thuật toán và tạo ra xu hướng giả nhằm tác động đến tâm lý đám đông.

Từ phân tích này, ông đề nghị Quốc hội bổ sung một chế định độc lập về quản lý nền tảng xuyên biên giới, bởi “chính các nền tảng này đang nắm quyền lực thao túng nhận thức xã hội, chứ không phải báo chí”.

Theo đại biểu, Dự thảo Luật cần quy định rõ các nghĩa vụ bắt buộc đối với những nền tảng hoạt động xuyên biên giới tại Việt Nam, bao gồm: có đại diện pháp lý tại Việt Nam; công khai thuật toán đề xuất nội dung; gỡ bỏ thông tin giả trong vòng 24 giờ; định danh tài khoản; phối hợp truy vết các chiến dịch thao túng thông tin; và kết nối giao diện lập trình ứng dụng (API) cảnh báo sớm với Bộ Khoa học và Công nghệ.

Ông cảnh báo, chỉ cần chậm 24 phút trong thời đại trí tuệ nhân tạo, một cá nhân hay cả cộng đồng cũng có thể rơi vào khủng hoảng nhận thức. Việc thiếu cơ chế cảnh báo sớm khiến cơ quan chức năng luôn bị động, có thể chậm hơn sự thật tới 48 giờ.

Đại biểu Phạm Trọng Nhân cho rằng Luật Báo chí điều chỉnh môi trường thông tin, chất lượng thông tin và trách nhiệm phân phối thông tin – phạm vi hoàn toàn khác với Luật An ninh mạng. Trong khi đó, TikTok, Facebook và YouTube đã trở thành những kênh phân phối thông tin có mức lan tỏa vượt xa các mô hình truyền thống, ảnh hưởng trực tiếp đến hành vi tiếp nhận thông tin của công chúng. Vì vậy, luật sửa đổi phải đặt ra nghĩa vụ minh bạch thuật toán, cảnh báo sớm, phối hợp xử lý thông tin sai lệch và đảm bảo ưu tiên phân phối thông tin chính thống.

Ông nhấn mạnh: trong thời đại trí tuệ nhân tạo, tấn công truyền thông chính là tấn công an ninh quốc gia. Báo chí không chỉ là phương tiện truyền tải thông tin, mà là “lá chắn nhận thức”, là “tường lửa tinh thần” bảo vệ nền tảng tư tưởng và chủ quyền quốc gia trước làn sóng thông tin xuyên biên giới. Nếu báo chí không mạnh, không chính xác, không đủ năng lực ứng dụng trí tuệ nhân tạo, thông tin xấu độc sẽ lấn át thông tin chính thống và thuật toán sẽ dẫn dắt thay vì sự thật dẫn dắt.

Đại biểu cho rằng Dự thảo Luật Báo chí sửa đổi lần này cần tạo ra hành lang pháp lý để báo chí trở thành năng lực mềm của quốc gia trong bảo vệ chủ quyền tư tưởng trên không gian mạng. Ông nhấn mạnh đây không chỉ là đạo luật của ngành báo chí mà là trụ cột pháp lý trong chiến lược bảo vệ Tổ quốc. Khi máy móc có thể dựng hình, tạo giọng nói hay viết bài trong vài giây, thì luật phải trở thành hàng rào pháp lý, đạo đức và kỹ thuật để bảo vệ sự thật, giữ vững ổn định xã hội và củng cố niềm tin của nhân dân.