Chuyên gia Lâm Minh Chánh: Doanh nghiệp nhỏ cần phải biết xoay vốn linh hoạt

Dịp cuối năm thường được xem là mùa làm ăn cao điểm của cộng đồng doanh nghiệp khi sức mua thị trường tăng lên, đơn hàng dồn dập và nhiều kế hoạch kinh doanh được đẩy nhanh để kịp “về đích” doanh thu. Tuy nhiên, đi cùng cơ hội luôn là áp lực lớn về dòng tiền, đặc biệt với nhóm doanh nghiệp vừa và nhỏ. Chuyên gia tài chính Lâm Minh Chánh, Chủ tịch Học viện Kinh doanh và Tài chính BizUni, cho rằng đây là giai đoạn mà nghịch lý dòng tiền bộc lộ rõ nhất: doanh thu có thể tăng nhưng tiền mặt lại thiếu.

Thực tế, khi bước vào cao điểm kinh doanh, hàng loạt khoản chi cùng lúc phát sinh. Doanh nghiệp phải thanh toán lương, thưởng cho người lao động, chi trả nhà cung cấp, nhập thêm nguyên vật liệu, dự trữ hàng hóa cho các đơn hàng mới và chuẩn bị nguồn lực cho kế hoạch đầu năm sau. Trong khi đó, tiền bán hàng nhiều khi chưa thu hồi kịp vì nằm ở công nợ. Chu kỳ thanh toán kéo dài khiến dòng tiền vào chậm hơn dòng tiền ra, tạo ra khoảng trống tài chính đáng kể.

Chuyên gia tài chính Lâm Minh Chánh, Chủ tịch Học viện Kinh doanh và Tài chính BizUni.

Chuyên gia Lâm Minh Chánh cho hay câu chuyện thiếu vốn lưu động không phải mới, nhưng lặp lại hằng năm do nhiều doanh nghiệp chưa xây dựng được hệ thống quản trị dòng tiền bài bản. Không ít chủ doanh nghiệp vẫn điều hành tài chính theo kinh nghiệm, thiếu công cụ dự báo và kế hoạch dự phòng. Khi một mắt xích thanh toán bị chậm, toàn bộ kế hoạch chi tiêu có thể đảo lộn, kéo theo áp lực dây chuyền.

Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp buộc phải dùng giải pháp tình thế như trì hoãn thanh toán cho đối tác, xoay vòng qua thẻ tín dụng cá nhân hoặc tìm đến các khoản vay ngoài hệ thống ngân hàng. Những lựa chọn này có thể giải quyết nhu cầu ngắn hạn nhưng chi phí vốn cao và rủi ro pháp lý, tài chính về dài hạn là điều khó tránh. Theo ông Chánh, việc phụ thuộc vào nguồn vốn đắt đỏ sẽ bào mòn lợi nhuận và làm suy yếu sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Một hệ quả khác của thiếu tiền mặt là doanh nghiệp đánh mất cơ hội kinh doanh. Trong thương trường, cơ hội thường xuất hiện nhanh và không chờ đợi. Có đơn vị có đơn hàng nhưng không dám nhận thêm vì sợ thiếu vốn nhập nguyên liệu. Có doanh nghiệp nhìn thấy cơ hội mua được lô hàng giá tốt, hoặc đầu tư máy móc để nâng công suất, nhưng đành bỏ qua vì không xoay kịp dòng tiền. Chi phí cơ hội mất đi trong những trường hợp này đôi khi lớn hơn nhiều so với chi phí lãi vay.

Dù vậy, tâm lý e dè với vốn ngân hàng vẫn phổ biến trong cộng đồng Doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME). Nhiều chủ doanh nghiệp cho rằng vay ngân hàng đồng nghĩa với thủ tục phức tạp và yêu cầu tài sản thế chấp cao. Với doanh nghiệp nhỏ, tài sản đảm bảo giá trị lớn không phải lúc nào cũng sẵn có. Bên cạnh đó, người điều hành thường phải kiêm nhiệm nhiều vai trò, quỹ thời gian hạn chế nên ngại theo đuổi các quy trình vay vốn kéo dài.

Theo chuyên gia Lâm Minh Chánh, nhận thức này đang dần trở nên lỗi thời khi hệ thống ngân hàng ngày càng phát triển các sản phẩm chuyên biệt cho SME. Đáng chú ý là các gói vay tín chấp dựa trên uy tín kinh doanh, lịch sử tài chính và dòng tiền thay vì chỉ dựa vào tài sản đảm bảo. Với những doanh nghiệp hoạt động ổn định, có báo cáo tài chính minh bạch và tuân thủ nghĩa vụ thuế, khả năng tiếp cận vốn đã rộng mở hơn trước.

Song song đó, quá trình số hóa ngân hàng giúp rút ngắn đáng kể thời gian xử lý hồ sơ. Nhiều khâu từ nộp hồ sơ, thẩm định đến giải ngân và quản lý khoản vay có thể thực hiện trực tuyến. Điều này giúp chủ doanh nghiệp tiết kiệm thời gian, giảm chi phí đi lại và tập trung cho hoạt động kinh doanh cốt lõi. Theo ông Chánh, khi rào cản thủ tục được tháo gỡ, doanh nghiệp nên chủ động tiếp cận vốn chính thống thay vì tìm đến nguồn vốn không chính thức.

Một điểm quan trọng khác là cấu trúc trả nợ ngày càng linh hoạt. Lịch trả nợ được chia theo kỳ, phù hợp với chu kỳ kinh doanh giúp doanh nghiệp chủ động kế hoạch dòng tiền. Khi biết trước nghĩa vụ tài chính từng tháng, doanh nghiệp có thể tính toán giá bán, biên lợi nhuận và vòng quay vốn hợp lý hơn. Quản trị tốt phần này sẽ giúp giảm đáng kể áp lực tài chính.

Từ góc nhìn tài chính, chuyên gia Lâm Minh Chánh nhấn mạnh vốn vay không nên chỉ được xem là giải pháp khi khó khăn mà còn là đòn bẩy tăng trưởng. Một doanh nghiệp biết sử dụng vốn hiệu quả có thể mở rộng quy mô nhanh hơn, đầu tư công nghệ, nâng cao năng lực sản xuất và cải thiện vị thế cạnh tranh. Ngược lại, quá thận trọng với vốn vay đôi khi khiến doanh nghiệp tự giới hạn tốc độ phát triển.

Tuy nhiên, đi cùng vốn vay phải là kỷ luật tài chính. Doanh nghiệp cần đánh giá đúng nhu cầu vốn, khả năng trả nợ và hiệu quả sử dụng vốn. Vay để đầu tư vào hoạt động tạo ra dòng tiền và lợi nhuận bền vững hoàn toàn khác với vay để bù đắp thua lỗ kéo dài. Khi đồng vốn được sử dụng đúng chỗ, chi phí lãi vay có thể trở thành khoản đầu tư cho tăng trưởng.

Trong bối cảnh kinh tế còn nhiều biến động, quản trị dòng tiền ngày càng trở thành kỹ năng sống còn với SME. Doanh nghiệp cần xây dựng hệ thống theo dõi dòng tiền, dự báo thu chi, quản lý công nợ và lập quỹ dự phòng. Minh bạch tài chính không chỉ giúp kiểm soát rủi ro mà còn tạo uy tín khi làm việc với ngân hàng và đối tác.

Theo chuyên gia Lâm Minh Chánh, thay đổi tư duy về vốn là bước quan trọng để doanh nghiệp nhỏ đi xa hơn. Khi nhìn vốn vay như một công cụ tài chính chiến lược thay vì gánh nặng, doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong nắm bắt cơ hội thị trường. Vượt qua áp lực vốn cuối năm không chỉ giúp ổn định hoạt động trước mắt mà còn đặt nền tảng cho tăng trưởng bền vững trong những năm tiếp theo.