Ông Đặng Huy Đông: Chuyển đổi xanh sẽ giúp doanh nghiệp vươn tầm

Phóng viên: Thưa ông, trong bối cảnh nhiều thị trường lớn siết chặt tiêu chuẩn môi trường, vì sao ông cho rằng chuyển đổi xanh đã trở thành “tấm vé thông hành” bắt buộc đối với doanh nghiệp Việt?

Ông Đặng Huy Đông: Nếu nhìn lại giai đoạn 10–15 năm trước, khái niệm chuyển đổi xanh vẫn còn khá mới, chủ yếu mang tính khuyến khích, thậm chí nhiều doanh nghiệp xem đó là hoạt động trách nhiệm xã hội mang tính hình thức. Nhưng hiện nay, mọi thứ đã thay đổi rất nhanh. Các thị trường lớn như EU, Hoa Kỳ, Nhật Bản, Trung Quốc không chỉ đặt ra tiêu chuẩn môi trường khắt khe, mà còn gắn trực tiếp những tiêu chuẩn đó với thuế quan, hạn ngạch, điều kiện tiếp cận thị trường và chuỗi cung ứng.

Nói cách khác, nếu doanh nghiệp không đạt chuẩn xanh, không chứng minh được mức phát thải, không có báo cáo ESG minh bạch, thì hàng hóa có thể bị từ chối nhập khẩu hoặc phải chịu mức thuế carbon rất cao. Khi đó, lợi thế cạnh tranh về giá, về tốc độ giao hàng, thậm chí về uy tín thương hiệu đều bị bào mòn. Trong môi trường toàn cầu hóa, doanh nghiệp không còn quyền lựa chọn “xanh hay không xanh”, mà chỉ có lựa chọn “chuyển đổi sớm hay bị loại khỏi cuộc chơi”.

Với Việt Nam, điều này càng rõ nét khi nền kinh tế phụ thuộc lớn vào xuất khẩu. Rất nhiều ngành như dệt may, da giày, nông sản, thủy sản, điện tử đang nằm sâu trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Nếu một mắt xích không đạt chuẩn, cả chuỗi sẽ chịu rủi ro. Vì vậy, chuyển đổi xanh không chỉ là câu chuyện của từng doanh nghiệp riêng lẻ, mà là bài toán năng lực cạnh tranh của cả nền kinh tế.

Ở góc độ tích cực, tôi cho rằng đây cũng là cơ hội để doanh nghiệp Việt tái cấu trúc mô hình sản xuất, nâng cao giá trị gia tăng, giảm phụ thuộc vào lợi thế lao động giá rẻ và tài nguyên. Khi doanh nghiệp làm chủ được công nghệ sạch, quản trị hiện đại và minh bạch, họ sẽ có “giấy thông hành” để bước vào những thị trường khó tính, bền vững hơn và có biên lợi nhuận cao hơn.

Ông Đặng Huy Đông, Nguyên Thứ trưởng Bộ Kế hoạch và đầu tư, Chủ tịch Hiệp hội chuyển đổi xanh Việt Nam (Ảnh: Phan Chính).

Phóng viên: Nhiều doanh nghiệp phản ánh chi phí lập báo cáo ESG và đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế quá cao. Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam sẽ giúp họ tháo gỡ bài toán này như thế nào?

Ông Đặng Huy Đông: Đây là rào cản lớn nhất hiện nay, đặc biệt đối với doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu doanh nghiệp tự thuê tư vấn nước ngoài, một bộ báo cáo ESG đạt chuẩn quốc tế có thể tiêu tốn hàng trăm nghìn USD, thậm chí cao hơn. Mức chi phí đó vượt xa khả năng tài chính của phần lớn doanh nghiệp Việt, khiến họ chùn bước ngay từ khâu khởi động.

Chiến lược của Hiệp hội là “nội địa hóa” năng lực ESG. Chúng tôi xây dựng đội ngũ chuyên gia trong nước, được đào tạo bài bản, sở hữu chứng chỉ quốc tế, đủ năng lực thẩm định, tư vấn và ký xác nhận báo cáo. Khi làm chủ được nhân lực và quy trình, chi phí sẽ giảm đáng kể, phù hợp hơn với khả năng chi trả của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, Hiệp hội hướng tới xây dựng các nền tảng dùng chung, bao gồm cơ sở dữ liệu, công cụ đo lường phát thải, bộ tiêu chí chuẩn hóa theo từng ngành. Doanh nghiệp không phải làm lại từ đầu, không phải tự mày mò từng bước, mà có thể tiếp cận hệ sinh thái dịch vụ trọn gói, tiết kiệm thời gian và chi phí.

Quan trọng hơn, chúng tôi không chỉ giúp doanh nghiệp “làm báo cáo cho đủ thủ tục”, mà hướng họ xây dựng chiến lược chuyển đổi thực chất: tối ưu quy trình sản xuất, giảm tiêu hao năng lượng, cải thiện quản trị, nâng cao trách nhiệm xã hội. Khi bản thân doanh nghiệp vận hành hiệu quả hơn, chi phí dài hạn sẽ giảm, năng lực cạnh tranh được củng cố.

Phóng viên: Chuyển đổi xanh gắn chặt với các chỉ số định lượng như Net Zero và phát thải carbon. Hiệp hội sẽ hỗ trợ doanh nghiệp hiện thực hóa các mục tiêu này ra sao?

Ông Đặng Huy Đông: Một sai lầm phổ biến là nhiều doanh nghiệp xem chuyển đổi xanh như một khẩu hiệu hoặc chiến dịch truyền thông. Trong khi đó, bản chất của chuyển đổi xanh là câu chuyện của dữ liệu, đo lường và kiểm soát. Mọi hoạt động đều phải được lượng hóa: tiêu thụ năng lượng bao nhiêu, phát thải bao nhiêu, giảm được bao nhiêu phần trăm theo từng giai đoạn.

Để làm được điều này, Hiệp hội đã tổ chức các ban chuyên môn theo từng lĩnh vực như nông nghiệp, thủy sản, công nghiệp, đô thị, kinh tế xanh. Nòng cốt là Ban ESG – Net Zero và Khoa học Công nghệ, nơi tập trung các giải pháp về đo đạc, công nghệ giảm phát thải, số hóa quản trị môi trường.

Chúng tôi không tiếp cận theo cách “một công thức cho tất cả”, mà xây dựng lộ trình riêng cho từng ngành, từng quy mô doanh nghiệp. Ví dụ, doanh nghiệp nông nghiệp sẽ ưu tiên giải pháp canh tác giảm phát thải, tối ưu phân bón, năng lượng tái tạo. Doanh nghiệp công nghiệp tập trung cải tiến dây chuyền, tiết kiệm năng lượng, xử lý chất thải. Mỗi giải pháp đều phải gắn với hiệu quả kinh tế, nếu không sẽ khó duy trì lâu dài.

Chuyển đổi xanh, về bản chất, phải song hành với đổi mới sáng tạo. Khi doanh nghiệp áp dụng công nghệ mới, họ không chỉ giảm phát thải mà còn nâng cao năng suất, chất lượng sản phẩm và khả năng truy xuất nguồn gốc. Đây là điều kiện để được các thị trường quốc tế công nhận một cách bền vững.

Phóng viên: Mỗi thị trường có “luật chơi” ESG khác nhau. Hiệp hội sẽ giúp doanh nghiệp thích ứng với sự khác biệt này như thế nào?

Ông Đặng Huy Đông: Đúng vậy, không thể áp dụng một bộ tiêu chuẩn chung cho mọi thị trường. EU có hệ thống quy định rất chi tiết về báo cáo bền vững và thuế carbon. Hoa Kỳ chú trọng minh bạch chuỗi cung ứng và trách nhiệm xã hội. Nhật Bản quan tâm mạnh đến truy xuất nguồn gốc và tiêu chuẩn kỹ thuật. Trung Quốc lại có cách tiếp cận riêng về quản lý môi trường.

Hiệp hội xác định nhiệm vụ quan trọng là làm “bộ giải mã” cho doanh nghiệp Việt. Chúng tôi hợp tác với các tổ chức quốc tế, cập nhật thường xuyên các thay đổi chính sách, sau đó chuyển hóa thành hướng dẫn cụ thể, dễ áp dụng cho doanh nghiệp trong nước. Mục tiêu là giúp doanh nghiệp chuẩn bị hồ sơ xanh ngay từ đầu, tránh tình trạng bị động khi thị trường đột ngột siết tiêu chuẩn.

Khi doanh nghiệp hiểu rõ yêu cầu của từng thị trường, họ sẽ chủ động xây dựng chiến lược xuất khẩu dài hạn, thay vì chỉ phản ứng ngắn hạn. Điều này giúp giảm rủi ro pháp lý, ổn định dòng đơn hàng và nâng cao uy tín thương hiệu quốc gia.

Phóng viên: Ông kỳ vọng gì về vai trò của Hiệp hội trong việc đồng hành cùng các chủ trương lớn của Nhà nước về chuyển đổi kép?

Ông Đặng Huy Đông: Chúng ta đang bước vào giai đoạn mà chuyển đổi số và chuyển đổi xanh trở thành hai động lực cốt lõi của phát triển. Đây không chỉ là định hướng chiến lược, mà là yêu cầu thực tiễn của nền kinh tế. Hiệp hội mong muốn trở thành cầu nối giữa chính sách và doanh nghiệp, giúp các chủ trương đi vào cuộc sống một cách hiệu quả, thiết thực.

Chúng tôi không đứng ngoài hệ thống quản lý nhà nước, mà phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành trong việc xây dựng tiêu chuẩn, đào tạo nguồn nhân lực, lan tỏa nhận thức và hỗ trợ triển khai. Khi doanh nghiệp hiểu đúng, làm đúng và thấy được lợi ích dài hạn, họ sẽ chủ động tham gia, thay vì bị thúc ép.

Tôi tin rằng, khi cộng đồng doanh nghiệp, nhà khoa học và cơ quan quản lý cùng chung một hệ sinh thái xanh, Việt Nam có thể chuyển đổi thành công mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển và vị thế trên bản đồ kinh tế toàn cầu. Ai bước vào lộ trình này sớm sẽ nhìn thấy cơ hội lớn, không chỉ để tồn tại, mà để bứt phá.

Trân trọng cảm ơn ông!