Bài cuối: Quản trị rủi ro pháp lý trong thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ: Lộ trình hành động cho doanh nghiệp

Quản trị rủi ro pháp lý trong thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ: Lộ trình hành động cho doanh nghiệp

Phân nhóm doanh nghiệp theo mức độ rủi ro

Không phải doanh nghiệp nào cũng chịu tác động như nhau. Có thể chia thành bốn nhóm.

Nhóm rủi ro rất cao gồm doanh nghiệp xuất khẩu trực tiếp sang Hoa Kỳ, sử dụng tỷ lệ lớn nguyên liệu từ quốc gia đang chịu biện pháp thương mại, hoặc sản phẩm đã có lệnh phòng vệ.

Nhóm rủi ro cao gồm doanh nghiệp FDI sản xuất theo chuỗi tập đoàn, doanh nghiệp gia công và nhà cung cấp cấp 2–3.

Nhóm rủi ro trung bình gồm doanh nghiệp nhập khẩu hàng Hoa Kỳ hoặc tham gia dự án năng lượng, công nghệ, hàng không.

Nhóm rủi ro gián tiếp gồm doanh nghiệp dịch vụ dữ liệu, logistics, tài chính và tư vấn phục vụ các chuỗi trên.

Kế hoạch 30-90-180 ngày

Mười hai câu hỏi ban giám đốc hoặc hội đồng quản trị nên chuẩn bị trả lời

1. Mã HS và tổng mức thuế thực tế của từng sản phẩm đã được xác minh độc lập chưa?
2. Hàng hóa có đáp ứng xuất xứ thực chất hay mới chỉ có C/O hợp lệ về hình thức?
3. Doanh nghiệp có truy xuất được nguyên liệu đến nhà cung cấp cấp 2 và cấp 3 không?
4. Công suất, nhân công, năng lượng và tiêu hao nguyên liệu có nhất quán với sản lượng xuất khẩu không?
5. Hợp đồng đã phân bổ thuế mới, chi phí điều tra, lưu kho và rủi ro hàng bị giữ chưa?
6. Dữ liệu kế toán có thể tách theo sản phẩm, thị trường, khách hàng và pháp nhân liên kết không?
7. Doanh nghiệp đã lập danh mục đầy đủ mọi ưu đãi và hỗ trợ của Nhà nước chưa?
8. Nhà cung cấp có nghĩa vụ hợp tác khi xác minh xuất xứ hoặc điều tra phòng vệ thương mại không?
9. Có chứng cứ kiểm chứng hệ thống lao động, môi trường và chống lao động cưỡng bức không?
10. Dữ liệu xuyên biên giới đã được phân loại và xác định cơ sở pháp lý chưa?
11. Doanh nghiệp có bảo hiểm trách nhiệm sản phẩm và quy trình thu hồi tại Hoa Kỳ không?
12. Đã có nhóm phản ứng khẩn cấp và ngân sách khi thuế, giấy phép hoặc điều kiện thị trường thay đổi chưa?

Quá trình đàm phán thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ đang diễn ra và kết quả cuối cùng sẽ thể hiện tại văn kiện cụ thể, thủ tục pháp lý và cơ chế thực thi. Tuy nhiên, doanh nghiệp không chỉ chờ đến khi hiệp định có hiệu lực mới bắt đầu chuẩn bị. Từ những nội dung đã được công bố có thể nhận diện hướng dịch chuyển quản trị rủi ro pháp lý: từ thuế quan sang xuất xứ thực chất, chống chuyển tải, dữ liệu, trợ cấp, sở hữu trí tuệ, lao động, môi trường và khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.

Dưới đây là 5 lưu ý trọng yếu cho doanh nghiệp:

1. Không nên đồng nhất “thuế đối ứng” với tổng nghĩa vụ thuế: hàng hóa còn có thể chịu thuế MFN, chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ hoặc biện pháp chống lẩn tránh.
2. Xuất xứ sẽ đánh giá theo thực chất sản xuất và chuỗi cung ứng, không chỉ theo hình thức của C/O đã được cấp.
3. Rủi ro thương mại đang chuyển từ cấp độ chính sách sang cấp độ dữ liệu doanh nghiệp: hồ sơ kế toán, công suất, định mức, nhà cung cấp, lao động và dòng tiền phải nhất quán.
4. Ưu đãi đầu tư, hỗ trợ tín dụng, đất đai hoặc năng lượng có thể trở thành dữ kiện trong điều tra chống trợ cấp; lợi ích nhận tại Việt Nam có thể bị triệt tiêu bằng thuế tại Hoa Kỳ.
5. Lợi thế bền vững sẽ thuộc về doanh nghiệp có giá trị gia tăng thực, truy xuất được nguồn gốc và có hệ thống tuân thủ đủ sức chịu kiểm tra xuyên biên giới.

Doanh nghiệp cần thay đổi tư duy tuân thủ. Tuân thủ không chỉ là bộ hồ sơ do bộ phận xuất nhập khẩu hoặc bên cung cấp dịch vụ khai báo hải quan hoàn thiện vào cuối quy trình; mà phải là hệ thống xuyên suốt từ lựa chọn nhà cung cấp, thiết kế sản phẩm, định mức, sản xuất, kế toán, nhân sự, dữ liệu đến hợp đồng và hậu mãi. Chứng cứ phải được tạo ra đồng thời với hoạt động kinh doanh, không nên “làm lại” sau khi bị Hoa Kỳ tiến hành điều tra.

Trong giai đoạn mới, doanh nghiệp có giá bán thấp nhưng thiếu khả năng chứng minh sẽ dễ bị loại khỏi thị trường. Ngược lại, doanh nghiệp có năng lực sản xuất thực, giá trị gia tăng tại Việt Nam, chuỗi cung ứng minh bạch và hệ thống quản trị có thể kiểm chứng sẽ có cơ hội củng cố vị trí trong chuỗi giá trị kinh doanh với Hoa Kỳ.