Bài 4: Đàm phán thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ và những tác động tới đầu tư, chính sách công nghiệp, quản trị hợp đồng

Bên mua cần thẩm tra lịch sử ưu đãi và nghĩa vụ duy trì điều kiện hưởng ưu đãi, đồng thời đánh giá khả năng ưu đãi bị xem xét trong điều tra thương mại.

Ưu đãi đầu tư và trợ cấp: Lợi ích tại Việt Nam có thể trở thành chi phí tại Hoa Kỳ

Việt Nam sử dụng ưu đãi thuế, đất đai, hạ tầng, tín dụng và hỗ trợ đầu tư để thu hút FDI. Không phải mọi ưu đãi đều là trợ cấp bị cấm hoặc đối kháng, nhưng rủi ro tăng khi lợi ích có tính đặc thù, gắn với xuất khẩu, thay thế nhập khẩu hoặc được cung cấp dưới giá thị trường. Trong điều tra chống trợ cấp, doanh nghiệp phải khai báo đầy đủ các chương trình đã hưởng, kể cả lợi ích do địa phương, khu công nghiệp, ngân hàng chính sách hoặc doanh nghiệp nhà nước cung cấp.

Đây cũng là vấn đề M&A. Bên mua cần thẩm tra lịch sử ưu đãi và nghĩa vụ duy trì điều kiện hưởng ưu đãi, đồng thời đánh giá khả năng ưu đãi bị xem xét trong điều tra thương mại. Giá trị của ưu đãi không nên chỉ được phản ánh như tài sản thuế; phải tính cả rủi ro thuế đối kháng, truy thu và nghĩa vụ hoàn trả khi tái cơ cấu dự án.

Đầu tư, năng lượng và mua sắm công: Không để mục tiêu chính trị thay thế thẩm định pháp lý

Các cuộc tiếp xúc bên lề vòng đàm phán thứ sáu cho thấy năng lượng, nông nghiệp, hàng không và công nghệ được xem là trụ cột để mở rộng hợp tác và cân bằng thương mại. Đây là cơ hội cho doanh nghiệp nhưng cũng là nhóm giao dịch phức tạp, đồng thời chịu điều chỉnh từ pháp luật đầu tư, đất đai, môi trường, cạnh tranh, đấu thầu, ngoại hối, kiểm soát xuất khẩu và an ninh năng lượng.

Trong dự án năng lượng hoặc mua sắm thiết bị lớn, doanh nghiệp phải đánh giá hạ tầng tiếp nhận, bảo đảm nguồn cung, giá dài hạn, chuyển đổi ngoại tệ, bảo lãnh, thay đổi pháp luật và cơ chế giải quyết tranh chấp. Một biên bản ghi nhớ được ký dưới sự chứng kiến của lãnh đạo cấp cao có giá trị chính trị và thúc đẩy hợp tác, nhưng không thay thế điều kiện tiên quyết, phê duyệt nội bộ và nghĩa vụ thẩm định của doanh nghiệp.

Cơ chế thực thi và giám sát cam kết: Rủi ro phát sinh từ tốc độ phản ứng chính sách

Giá trị của hiệp định phụ thuộc vào cơ chế thực thi: tham vấn, ủy ban hỗn hợp, thời hạn khắc phục, tái áp thuế, đình chỉ ưu đãi hoặc biện pháp chuyên ngành. Cơ chế càng nhanh thì doanh nghiệp càng cần có hệ thống cảnh báo sớm. Việc một bên cho rằng bên kia không thực hiện cam kết có thể dẫn đến thay đổi thuế hoặc điều kiện thị trường trong thời gian ngắn hơn chu kỳ sản xuất và vận chuyển.

Doanh nghiệp thường không có quyền trực tiếp khởi kiện theo cơ chế tranh chấp giữa hai Chính phủ. Khi hàng bị giữ hoặc bị áp thuế, họ vẫn phải sử dụng thủ tục hải quan, hành chính hoặc tư pháp theo luật Hoa Kỳ. Vì vậy, cần xác định trước luật sư, nhà nhập khẩu chịu trách nhiệm, đại diện hồ sơ và ngân sách ứng phó.

Khi hàng bị giữ hoặc bị áp thuế, doanh nghiệp vẫn phải sử dụng thủ tục hải quan, hành chính hoặc tư pháp theo luật Hoa Kỳ

Quản trị hợp đồng trong thời kỳ nhiều biến động

Đàm phán chưa hoàn tất tạo ra khoảng trống rủi ro đối với hợp đồng dài hạn. Doanh nghiệp nên tránh hai thái cực: đóng băng mọi giao dịch hoặc ký hợp đồng giá cố định mà không có cơ chế điều chỉnh. Mục tiêu là phân bổ rủi ro minh bạch và tạo nghĩa vụ hợp tác khi sự kiện xảy ra.

Còn tiếp Kỳ cuối: Gợi ý chương trình hành động cho doanh nghiệp trong bối cảnh đàm phán thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ