Bài 2: Nhận diện các lớp rủi ro pháp lý cốt lõi đối với hàng hóa và chuỗi cung ứng

Đàm phán thương mại Việt Nam – Hoa Kỳ

Thuế đối ứng: con số dễ nhìn thấy nhưng dễ bị hiểu sai nhất

Doanh nghiệp không chỉ cần biết mức thuế bao nhiêu, mà còn cần biết căn cứ áp dụng mức thuế, cho sản phẩm nào, vào thời điểm nào và có cộng dồn với biện pháp khác hay không. Thuế nhập khẩu thông thường, thuế đối ứng, thuế chống bán phá giá, thuế chống trợ cấp, tự vệ và thuế theo biện pháp chống lẩn tránh có thể cùng tồn tại. Vì vậy, một mức thuế được nêu trong thông cáo chính trị không phải là “trần nghĩa vụ” cho từng lô hàng.

Các rủi ro có thể xảy ra: Đầu tiên là phân loại hàng hóa. Một sai lệch nhỏ về việc áp mã HS có thể làm thay đổi mức thuế, yêu cầu giấy phép, quy tắc xuất xứ và phạm vi lệnh phòng vệ thương mại; Thứ hai là thời điểm: hợp đồng được ký trước khi thuế thay đổi nhưng hàng đến cảng sau ngày hiệu lực; Thứ ba là chủ thể chịu chi phí: điều kiện Incoterms không tự động giải quyết mọi vấn đề về thuế mới, chi phí lưu kho hoặc hàng bị giữ; Thứ tư là khả năng hồi tố hoặc áp dụng tiền đặt cọc thuế trong điều tra thương mại.

Quy tắc xuất xứ và chống chuyển tải: từ C/O sang hồ sơ sản xuất thực tiễn

Xuất xứ nhiều khả năng là vấn đề có tác động sâu nhất đến doanh nghiệp. Đối với Hoa Kỳ, quan tâm cốt lõi là ngăn hàng hóa nước thứ ba được gia công tối thiểu hoặc thay đổi hình thức tại Việt Nam để hưởng mức thuế thấp hơn. Việc đánh giá có thể dựa trên chuyển đổi cơ bản, thay đổi mã HS, giá trị gia tăng, nguồn nguyên liệu, công đoạn chủ yếu, quyền sở hữu nguyên liệu và các tình tiết kinh tế của giao dịch.

C/O là chứng từ quan trọng nhưng không phải lá chắn tuyệt đối. Một C/O hợp lệ về hình thức không loại trừ việc cơ quan Hoa Kỳ kiểm tra bản chất sản xuất. Những dấu hiệu rủi ro thường gồm: sản lượng xuất khẩu tăng đột biến không tương xứng công suất; nguyên liệu nhập khẩu gần như là thành phẩm; công đoạn tại Việt Nam đơn giản; nhà máy thiếu lao động hoặc thiết bị tương ứng; dòng tiền đi vòng qua bên liên kết; nhà cung cấp không cho truy xuất nguồn gốc.

Doanh nghiệp FDI cần đặc biệt lưu ý giao dịch nội bộ tập đoàn. Việc công ty mẹ quyết định nguồn nguyên liệu, giá mua, quyền sở hữu khuôn mẫu và phân phối có thể ảnh hưởng đến đánh giá xuất xứ và chống lẩn tránh. Doanh nghiệp Việt Nam làm gia công cũng không thể cho rằng trách nhiệm thuộc về khách hàng nước ngoài; hồ sơ tại nhà máy Việt Nam thường là nguồn chứng cứ chính.

Nhận diện các lớp rủi ro pháp lý cốt lõi đối với hàng hóa và chuỗi cung ứng

Phòng vệ thương mại và quy chế nền kinh tế phi thị trường: không miễn trừ theo thỏa thuận thương mại

Các vụ việc chống bán phá giá, chống trợ cấp, tự vệ và chống lẩn tránh vận hành theo pháp luật Hoa Kỳ có thể vẫn tiếp tục ngay cả khi hai bên đạt thỏa thuận về thuế đối ứng. Một thỏa thuận cấp chính phủ có thể cải thiện môi trường chung nhưng không tự động chấm dứt lệnh thuế hiện hành hoặc ngăn cuộc điều tra mới.

Việc Hoa Kỳ sử dụng phương pháp nền kinh tế phi thị trường đối với Việt Nam làm gia tăng rủi ro vì giá trị thông thường có thể được xác định trên cơ sở dữ liệu thay thế. Trong điều tra chống trợ cấp, cơ quan Hoa Kỳ có thể xem xét ưu đãi thuế, đất đai, tín dụng, năng lượng, hỗ trợ hạ tầng hoặc lợi ích dành riêng cho ngành. Doanh nghiệp cần biết chính xác mình đã nhận gì, theo văn bản nào, giá trị bao nhiêu và có điều kiện gắn với xuất khẩu hay sử dụng hàng nội địa hay không.

Yếu tố quyết định thường không phải là tranh luận chính sách ở tầm vĩ mô mà là chất lượng câu trả lời của doanh nghiệp. Không tách được dữ liệu theo sản phẩm, thị trường, pháp nhân hoặc giao dịch liên kết có thể dẫn đến việc cơ quan điều tra sử dụng dữ kiện bất lợi sẵn có. Vì vậy, hệ thống kế toán quản trị phải được thiết kế trước khi có vụ việc, không thể tái tạo hoàn hảo dữ liệu sau khi nhận bảng câu hỏi điều tra từ phía Hoa Kỳ.

Thặng dư thương mại, cân bằng thương mại và rủi ro “mua hàng theo cam kết”

Thặng dư thương mại lớn của Việt Nam với Hoa Kỳ là một biến số chính trị quan trọng. Các biện pháp thúc đẩy cân bằng có thể gồm tăng nhập khẩu năng lượng, nông sản, hàng không, thiết bị và công nghệ; mở rộng đầu tư Hoa Kỳ; hoặc loại bỏ rào cản thị trường. Tuy nhiên, cần phân biệt thỏa thuận thương mại tự nguyện của doanh nghiệp với nghĩa vụ mua sắm của Nhà nước. Một bản ghi nhớ hoặc tuyên bố mua hàng không phải lúc nào cũng tạo nghĩa vụ thanh toán nếu chưa đáp ứng điều kiện pháp lý và thương mại cụ thể.

Doanh nghiệp tham gia các giao dịch quy mô lớn cần tránh tâm lý coi mục tiêu chính trị là bảo đảm cho tính khả thi của hợp đồng. Doanh nghiệp vẫn phải thẩm định giá, chất lượng, tài chính, hạ tầng tiếp nhận, giấy phép, ngoại hối, bảo lãnh, luật áp dụng và cơ chế giải quyết tranh chấp. Cân bằng thương mại là mục tiêu vĩ mô; nhưng vẫn phải đánh giá độc lập hiệu quả và trách nhiệm của từng giao dịch.

Còn tiếp Kỳ 3: Các chuẩn mực tuân thủ mới ngoài thuế quan và quy tắc xuất xứ