Doanh nghiệp muốn đưa hàng ra nước ngoài không nhất thiết phải tự mình thực hiện toàn bộ quy trình xuất khẩu. Lựa chọn đi trực tiếp hay thông qua trung gian sẽ quyết định doanh nghiệp phải bỏ ra bao nhiêu chi phí, chịu mức rủi ro nào và giữ được bao nhiêu quyền kiểm soát đối với thị trường.
Hiểu rõ sự khác biệt này đặc biệt quan trọng với doanh nghiệp nhỏ, doanh nghiệp mới xuất khẩu hoặc đang thử sức tại một thị trường mới.
Hai phương thức đưa hàng ra nước ngoài
Xuất khẩu trực tiếp là phương thức doanh nghiệp sản xuất hoặc chủ sở hữu hàng hóa trực tiếp bán sản phẩm cho khách hàng nước ngoài, không thông qua một khâu trung gian nội địa.
 |
| Với xuất khẩu trực tiếp, doanh nghiệp có lợi thế rõ nhất về quyền chủ động (Ảnh minh họa). |
Doanh nghiệp tự tìm kiếm đối tác, đàm phán giá, ký hợp đồng ngoại thương, thực hiện các thủ tục cần thiết, tổ chức vận tải, hoàn thiện chứng từ và thực hiện thanh toán quốc tế.
Khách hàng có thể là nhà nhập khẩu, nhà phân phối, đại lý tại nước ngoài hoặc người tiêu dùng cuối cùng.
Ngược lại, với xuất khẩu gián tiếp, doanh nghiệp sản xuất bán hàng cho một đơn vị trung gian trong nước. Đơn vị này đảm nhận phần việc đưa hàng ra nước ngoài và làm việc với khách hàng quốc tế theo thỏa thuận giữa các bên.
Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở chỗ: xuất khẩu trực tiếp giúp doanh nghiệp tự nắm đầu ra, còn xuất khẩu gián tiếp chuyển một phần công việc và rủi ro sang bên trung gian.
Lợi nhuận cao hơn nhưng phải tự chịu nhiều hơn
Với xuất khẩu trực tiếp, doanh nghiệp có lợi thế rõ nhất về quyền chủ động.
Không phải chia sẻ biên lợi nhuận cho khâu trung gian, doanh nghiệp có thể trực tiếp quyết định giá bán, cách tiếp cận khách hàng và chiến lược xây dựng thương hiệu tại thị trường mục tiêu.
Việc tiếp xúc trực tiếp với nhà nhập khẩu hoặc người mua cũng giúp doanh nghiệp nhận phản hồi nhanh hơn. Đây là nguồn thông tin quan trọng để điều chỉnh sản phẩm, bao bì, dịch vụ và chiến lược bán hàng.
Nhưng đổi lại, doanh nghiệp phải tự đầu tư cho nghiên cứu thị trường, tìm kiếm đối tác, nhân sự xuất nhập khẩu, xúc tiến thương mại và hệ thống vận hành.
Doanh nghiệp cũng phải chủ động xử lý các vấn đề liên quan đến hợp đồng ngoại thương, thanh toán, hải quan, logistics, bảo hiểm và những rủi ro phát sinh trong quá trình giao dịch quốc tế.
Nói cách khác, xuất khẩu trực tiếp cho doanh nghiệp nhiều quyền hơn nhưng cũng buộc doanh nghiệp tự chịu trách nhiệm nhiều hơn.
Giảm áp lực bằng cách đi qua trung gian
Xuất khẩu gián tiếp phù hợp với doanh nghiệp chưa có đủ nguồn lực để tự vận hành toàn bộ hoạt động xuất khẩu.
Thay vì trực tiếp tìm khách hàng nước ngoài và xử lý các khâu liên quan, doanh nghiệp có thể hợp tác với công ty thương mại hoặc đơn vị chuyên về xuất khẩu.
 |
| Xuất khẩu gián tiếp là việc cung ứng hàng hoá ra thị trường nước ngoài thông qua các trung gian xuất khẩu như người đại lý hoặc người môi giới. Đó có thể là các cơ quan, văn phòng đại diện, các công ty uỷ thác xuất nhập khẩu…Với hình thức này, nhà sản xuất sẽ nhận được một số tiền nhất định gọi là phí ủy thác. Loại phí này sẽ được căn cứ dựa vào tỷ lệ % trên giá trị của lô hàng. |
Doanh nghiệp giao hàng theo thỏa thuận. Bên trung gian đảm nhận việc tiếp cận khách hàng quốc tế, tổ chức xuất khẩu và các công việc liên quan.
Cách làm này giúp giảm nhu cầu đầu tư ban đầu, hạn chế áp lực về nhân sự chuyên môn và giảm rủi ro khi doanh nghiệp mới bước vào một thị trường chưa quen thuộc.
Đổi lại, doanh nghiệp phải trả phí dịch vụ hoặc chấp nhận mức giá bán có tính đến phần lợi ích của bên trung gian.
Cái giá của sự an toàn là doanh nghiệp phải chia sẻ một phần lợi nhuận và quyền kiểm soát thị trường.
Do không trực tiếp làm việc với người mua cuối cùng, doanh nghiệp cũng có thể thiếu thông tin về thị hiếu, phản hồi của khách hàng và cách sản phẩm đang được định vị tại thị trường nước ngoài.
Nếu phụ thuộc quá nhiều vào một đơn vị trung gian, hoạt động xuất khẩu còn có thể bị ảnh hưởng khi đối tác thay đổi chiến lược hoặc chấm dứt hợp tác.
Đặt hai phương thức lên cùng một bàn cân
Nếu xét về lợi nhuận, xuất khẩu trực tiếp có lợi thế hơn vì doanh nghiệp giảm được một tầng trung gian. Tuy nhiên, lợi nhuận thực tế còn phải tính cả chi phí nhân sự, marketing, nghiên cứu thị trường, logistics và quản trị rủi ro.
Nếu xét về chi phí ban đầu, xuất khẩu gián tiếp thường nhẹ hơn. Doanh nghiệp không phải ngay lập tức xây dựng một bộ máy xuất nhập khẩu hoàn chỉnh.
Về rủi ro, phương thức gián tiếp có ưu thế khi doanh nghiệp chưa có kinh nghiệm. Một phần công việc và rủi ro được chuyển cho đơn vị trung gian. Trong khi đó, xuất khẩu trực tiếp đòi hỏi doanh nghiệp tự kiểm soát nhiều công đoạn hơn.
Về quyền kiểm soát, xuất khẩu trực tiếp rõ ràng chiếm ưu thế. Doanh nghiệp nắm được khách hàng, giá bán, thương hiệu và phản hồi từ thị trường.
Về khả năng hiểu thị trường, tiếp xúc trực tiếp với người mua cũng giúp doanh nghiệp có dữ liệu thực tế hơn để phát triển sản phẩm.
Có thể hình dung đơn giản: xuất khẩu gián tiếp là cách giảm áp lực để bước vào thị trường; xuất khẩu trực tiếp là cách doanh nghiệp giành quyền chủ động khi đã đủ năng lực.
Doanh nghiệp nào nên chọn phương án nào?
Không có phương thức nào tuyệt đối tối ưu. Quyết định ựa chọn phụ thuộc vào quy mô, tài chính, sản phẩm, kinh nghiệm và mục tiêu của từng doanh nghiệp.
Doanh nghiệp có tiềm lực tài chính, đội ngũ xuất nhập khẩu, sản phẩm có giá trị cao hoặc muốn xây dựng thương hiệu lâu dài ở nước ngoài có thể ưu tiên xuất khẩu trực tiếp.
Đặc biệt, khi doanh nghiệp đã hiểu rõ thị trường, có khách hàng ổn định và đủ năng lực xử lý các yêu cầu về pháp lý, logistics và thanh toán quốc tế, việc trực tiếp xuất khẩu sẽ tạo nhiều dư địa để mở rộng.
Trong khi đó, doanh nghiệp vừa và nhỏ, doanh nghiệp mới thử sức ở nước ngoài hoặc có sản lượng chưa lớn có thể cân nhắc xuất khẩu gián tiếp để thăm dò thị trường trước khi đầu tư sâu hơn.
Phương thức này cũng có thể phù hợp khi doanh nghiệp gặp những yêu cầu kỹ thuật, pháp lý hoặc logistics mà bản thân chưa đủ kinh nghiệm để tự xử lý.
Từ góc độ chiến lược, doanh nghiệp không nhất thiết phải lựa chọn một phương thức cố định trong suốt quá trình phát triển.
Một doanh nghiệp có thể bắt đầu bằng xuất khẩu gián tiếp để giảm rủi ro, tích lũy kinh nghiệm và kiểm chứng thị trường. Khi sản lượng tăng, khách hàng ổn định và năng lực vận hành đủ mạnh, doanh nghiệp có thể chuyển dần sang xuất khẩu trực tiếp để tăng quyền chủ động và nâng hiệu quả kinh doanh.
Vì vậy, câu hỏi quan trọng không phải “trực tiếp hay gián tiếp tốt hơn”, mà là doanh nghiệp đang có nguồn lực đến đâu và muốn kiểm soát thị trường ở mức nào. Chọn đúng phương thức ngay từ đầu có thể giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí, hạn chế rủi ro và tạo nền tảng cho quá trình đưa hàng Việt đi xa hơn.
