Chứng từ sai bản chất giao dịch, doanh nghiệp có thể trả giá bằng nghĩa vụ thuế

Một chứng từ có đầy đủ thông tin chưa đồng nghĩa với việc khoản chi đã được pháp luật thuế chấp nhận. Trường hợp Công ty Cổ phần Tập đoàn Giáo dục Trí Việt (Tập đoàn Giáo dục Trí Việt) bị xử phạt tại Hà Nội cho thấy Cơ quan Thuế đang nhìn sâu hơn vào bản chất giao dịch, thay vì chỉ kiểm tra sự tồn tại của hóa đơn, chứng từ.

Bị xử phạt sau khi chứng từ bị xác định không đúng bản chất

Công ty Cổ phần Tập đoàn Giáo dục Trí Việt (mã chứng khoán CAR) vừa công bố thông tin bất thường về việc bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế.

CTCP Tập đoàn Giáo dục Trí Việt (mã ck: CAR) vừa công bố thông tin liên quan đến các quyết định xử lý vi phạm về thuế (Ảnh chụp màn hình).

Theo quyết định ngày 7/9/2026 của Thuế cơ sở 5 TP. Hà Nội, doanh nghiệp bị phạt gần 25,7 triệu đồng do sử dụng chứng từ không hợp pháp, sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế, dẫn đến thiếu số thuế thu nhập doanh nghiệp phải nộp trong các năm 2023 và 2024.

Doanh nghiệp đồng thời bị phạt 6,5 triệu đồng do khai sai nhưng không dẫn đến thiếu thuế trên tờ khai quyết toán thuế thu nhập cá nhân năm 2024.

Tổng số tiền thuế truy thu, tiền phạt và tiền chậm nộp theo quyết định được công bố là gần 49,3 triệu đồng.

Đây không phải lần đầu trong năm 2026 Trí Việt công bố thông tin liên quan đến xử phạt thuế. Trước đó, ngày 25/8, Cơ quan Thuế TP. Hà Nội đã ban hành quyết định xử phạt 11,5 triệu đồng do doanh nghiệp nộp hồ sơ khai thuế quá thời hạn trên 90 ngày trong trường hợp có phát sinh số thuế phải nộp.

Không chỉ kiểm tra “có hóa đơn hay không”

Điểm đáng chú ý trong quyết định xử phạt mới nằm ở cụm từ “không phản ánh đúng bản chất giao dịch hoặc giá trị giao dịch thực tế”.

Trong quản lý thuế, đây là vấn đề quan trọng bởi chứng từ được sử dụng để xác định doanh thu, chi phí và nghĩa vụ thuế phải gắn với nghiệp vụ kinh tế thực tế.

Nghị định 125/2020/NĐ-CP quy định việc sử dụng chứng từ không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp chứng từ hoặc sử dụng chứng từ, tài liệu không phản ánh đúng bản chất giao dịch, giá trị giao dịch thực tế để xác định sai số thuế phải nộp thuộc nhóm hành vi bị xử phạt về thuế.

Cơ quan Thuế cũng từng cảnh báo người nộp thuế về các hành vi sử dụng hóa đơn không hợp pháp, sử dụng không hợp pháp hóa đơn và những hành vi gian dối trong lĩnh vực hóa đơn, chứng từ.

Điều này đặt ra yêu cầu cao hơn cho bộ phận kế toán và quản trị doanh nghiệp: không thể chỉ kiểm tra chứng từ có đầy đủ hình thức, mà phải chứng minh được giao dịch thực sự phát sinh và giá trị ghi nhận phù hợp với thực tế.

Rủi ro nằm cả ở hồ sơ phía sau

Với một khoản chi phí, hóa đơn hoặc chứng từ thường chỉ là một phần của bộ hồ sơ giao dịch.

Doanh nghiệp còn phải có khả năng chứng minh mối liên hệ giữa chứng từ với hợp đồng, đơn hàng, biên bản nghiệm thu, bàn giao hàng hóa hoặc dịch vụ, chứng từ thanh toán và các tài liệu liên quan.

Nếu các tài liệu này không thống nhất, hoặc nội dung trên chứng từ không phản ánh đúng giao dịch thực tế, khoản chi có thể bị Cơ quan Thuế xem xét lại khi xác định nghĩa vụ thuế.

Đặc biệt, những giao dịch có giá trị lớn, giao dịch với bên liên quan hoặc các khoản chi có tính chất phức tạp cần được doanh nghiệp kiểm soát hồ sơ ngay từ thời điểm phát sinh, thay vì chờ đến kỳ quyết toán thuế mới rà soát.

Doanh nghiệp cần thay đổi cách kiểm soát chứng từ

Trường hợp của Trí Việt cũng cho thấy một vấn đề quản trị thường bị xem nhẹ: rủi ro thuế không chỉ xuất hiện ở khâu kê khai, mà có thể bắt đầu từ việc thiết lập và lưu giữ hồ sơ giao dịch.

Theo thông tin công bố trên website doanh nghiệp, Trí Việt đã công bố báo cáo tài chính kiểm toán bán niên năm 2026 ngày 14/8/2026. (Trí Việt Group) Do đó, thông tin xử phạt thuế được công bố sau đó là một nội dung doanh nghiệp và nhà đầu tư cần tách biệt với kết quả kinh doanh, đồng thời xem xét đúng bản chất của từng khoản.

Với doanh nghiệp nói chung, cách phòng ngừa hiệu quả nhất vẫn là kiểm soát giao dịch từ đầu: xác định rõ đối tượng mua bán hoặc cung cấp dịch vụ, lưu đầy đủ hồ sơ chứng minh giao dịch, kiểm tra tính hợp pháp của chứng từ và đối chiếu giữa chứng từ kế toán với nghiệp vụ thực tế.

Một hóa đơn hoặc chứng từ hợp lệ về hình thức chưa đủ để bảo vệ doanh nghiệp nếu giao dịch phía sau không có thật hoặc giá trị ghi nhận không đúng thực tế. Khi cơ quan thuế kiểm tra đến bản chất, phần hồ sơ thiếu căn cứ có thể chuyển thành khoản thuế phải điều chỉnh, tiền phạt và tiền chậm nộp.