Việt Nam chủ động nâng cao nhân lực để thúc đẩy nền kinh tế chăm sóc trong ASEAN

Phát biểu khai mạc hội thảo, Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng nhấn mạnh vai trò của nguồn nhân lực trong phát triển bền vững. Hiện nay, Việt Nam có khoảng 53 triệu lao động từ 15 tuổi trở lên, trong đó gần 24,7 triệu là nữ giới. Mặc dù tỷ lệ thất nghiệp duy trì ở mức thấp (2,24%), song chất lượng nguồn lao động vẫn là một trong những thách thức lớn, khi tỷ lệ người lao động có bằng cấp, chứng chỉ mới đạt khoảng 28,3%, thấp hơn đáng kể so với Singapore (50-60%), Malaysia (40-50%) hay Thái Lan (30-45%)...

Trong bối cảnh hội nhập ngày càng sâu rộng, Thứ trưởng Thắng cho rằng, Việt Nam đang chịu sức ép cạnh tranh lớn trên thị trường lao động khu vực và toàn cầu. Các yêu cầu khắt khe hơn về kỹ năng, ngoại ngữ và chứng chỉ quốc tế đòi hỏi sự chuyển đổi mạnh mẽ cả về thể chế lẫn thực tiễn đào tạo, sử dụng lao động.

Thứ trưởng Bộ Nội vụ Vũ Chiến Thắng

“Là thành viên chủ động và có trách nhiệm trong ASEAN, Việt Nam đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp: Hoàn thiện thể chế, nâng cao chất lượng đào tạo và kỹ năng nghề, tăng cường hợp tác quốc tế, thúc đẩy các Thỏa thuận công nhận lẫn nhau, áp dụng Khung trình độ quốc gia theo chuẩn 8 bậc của ASEAN”, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng chia sẻ.

Đặc biệt, Việt Nam tích cực tham gia và thực hiện các cam kết khu vực trong lĩnh vực lao động, nổi bật như: Xây dựng và triển khai Tuyên bố ASEAN về phát triển nguồn nhân lực trong bối cảnh mới; lồng ghép giới trong chính sách lao động; nghiên cứu chính sách hỗ trợ lao động di cư trở về nước tái hòa nhập thị trường.

Một trong những nội dung được nhấn mạnh tại hội thảo là sự gia tăng nhanh chóng của lao động di cư nội khối ASEAN. Theo báo cáo của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) và Ban Thư ký ASEAN, hiện có khoảng 10 triệu lao động di cư đang làm việc trong khu vực. Lực lượng này không chỉ đáp ứng nhu cầu thiếu hụt lao động tại chỗ mà còn đóng vai trò thiết yếu trong các dịch vụ chăm sóc — một lĩnh vực đang chịu áp lực lớn do già hóa dân số và sự thay đổi mô hình gia đình.

Tuy nhiên, lao động di cư vẫn phải đối mặt với nhiều rào cản như điều kiện làm việc chưa bảo đảm, quyền lợi cơ bản chưa được bảo vệ đầy đủ. “Chúng ta cần có chính sách hợp lý để đảm bảo môi trường làm việc an toàn, công bằng và tôn trọng quyền của người lao động di cư”, Thứ trưởng Vũ Chiến Thắng nhấn mạnh.

Trong phần tham luận, bà Hà Thị Minh Đức – Phó Vụ trưởng Vụ Hợp tác quốc tế (Bộ Nội vụ) khẳng định vai trò then chốt của Hội nghị Bộ trưởng Lao động ASEAN (ALMM) trong thúc đẩy hợp tác chính sách lao động giữa các quốc gia thành viên. Giai đoạn 2020-2025, ASEAN đã đưa ra nhiều văn kiện quan trọng như: Đồng thuận ASEAN về quyền của lao động di cư (2017); Tuyên bố việc làm xanh vì công bằng và tăng trưởng bao trùm (2018); Tuyên bố về tương lai việc làm trong kỷ nguyên công nghệ (2019); và Lộ trình phát triển nguồn nhân lực (2020).

Tại Việt Nam, các chính sách hợp tác quốc tế được lồng ghép với mục tiêu nâng cao năng suất lao động, phát triển việc làm bền vững, củng cố hệ thống an sinh xã hội và cải thiện quan hệ lao động. Các hoạt động ưu tiên bao gồm: Lồng ghép bình đẳng giới vào chính sách; thúc đẩy hợp tác liên ngành về an sinh xã hội; rà soát, đối chiếu pháp luật lao động với các chuẩn mực khu vực.

Trong bối cảnh thế giới có nhiều biến động, từ cạnh tranh chiến lược giữa các nước lớn đến khủng hoảng chuỗi cung ứng, xung đột và già hóa dân số, nhu cầu tiếp nhận lao động nước ngoài tại Nhật Bản, Hàn Quốc, Đức, Séc... tiếp tục gia tăng. Trước thực tế này, ASEAN đang xây dựng Chương trình công tác giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu tạo việc làm năng suất, nâng cao năng lực cạnh tranh của người lao động và thích ứng với các yêu cầu công việc mới trong tương lai.

Đặc biệt, hội thảo nhấn mạnh sự cấp thiết phải xây dựng một nền kinh tế chăm sóc toàn diện, khi nhu cầu chăm sóc người cao tuổi, trẻ em và người bệnh đang gia tăng mạnh. Phần lớn gánh nặng này hiện vẫn đặt lên vai phụ nữ, nhất là trong phạm vi gia đình. Việc tái cấu trúc và đầu tư hiệu quả vào hệ sinh thái lao động trong lĩnh vực chăm sóc sẽ là chìa khóa để đảm bảo công bằng xã hội, đồng thời tạo ra hàng triệu cơ hội việc làm mới cho cả lao động trong nước và lao động di cư.