Văn hóa kinh doanh là “nền móng mềm” quyết định sức bền doanh nghiệp

PGS. TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội

Khi doanh nghiệp phải đối diện cùng lúc với áp lực cạnh tranh, hội nhập quốc tế và yêu cầu tăng trưởng nhanh, một câu hỏi tưởng như cũ nhưng chưa bao giờ hết tính thời sự lại được đặt ra: điều gì quyết định sức bền thực sự của doanh nghiệp? Theo PGS. TS Bùi Hoài Sơn, Ủy viên Thường trực Ủy ban Văn hóa, Giáo dục của Quốc hội, câu trả lời không nằm ở lợi nhuận ngắn hạn hay những chiến lược “đánh nhanh thắng nhanh”, mà ở nền tảng đạo đức doanh nhân và văn hóa kinh doanh, thứ ông gọi là “hồn cốt” của doanh nghiệp.

Từ góc nhìn chính sách và thực tiễn, PGS. TS Bùi Hoài Sơn cho rằng một doanh nghiệp có thể tăng trưởng nhanh nhờ cơ hội thị trường, nhưng chỉ có thể trường tồn nếu được nuôi dưỡng bởi một hệ giá trị đạo đức bền vững. Đạo đức doanh nhân, theo ông, không phải là những khẩu hiệu treo tường hay những tuyên ngôn mang tính hình thức, mà là nguyên tắc chi phối mọi quyết định kinh doanh, từ cách ứng xử với khách hàng, đối tác, người lao động cho đến trách nhiệm với cộng đồng và xã hội.

Thực tế cho thấy, không ít doanh nghiệp từng đạt đỉnh tăng trưởng nhờ chạy theo lợi nhuận ngắn hạn, nhưng lại nhanh chóng trả giá vì sự thiếu minh bạch, thiếu trung thực hoặc xem nhẹ trách nhiệm xã hội. Những “vết nứt đạo đức” ấy có thể chưa lộ diện ngay trong giai đoạn thuận lợi, nhưng khi thị trường biến động hoặc khủng hoảng xảy ra, chúng trở thành điểm yếu chí tử. Ngược lại, những doanh nghiệp lấy đạo đức làm nền tảng thường có khả năng chống chịu tốt hơn, bởi họ sở hữu thứ tài sản vô hình nhưng vô cùng quý giá: niềm tin.

Nếu đạo đức là gốc rễ, thì văn hóa kinh doanh chính là “la bàn” định hướng cho doanh nghiệp trong hành trình phát triển dài hạn. Theo PGS TS Bùi Hoài Sơn, văn hóa kinh doanh không chỉ giúp doanh nghiệp phân biệt mình với đối thủ, mà còn tạo nên sự khác biệt mang tính bền vững, thứ không dễ sao chép hay thay thế.

Một doanh nghiệp có thể mạnh về vốn, giỏi về chiến lược, nhưng nếu thiếu văn hóa kinh doanh lành mạnh, họ chẳng khác nào con thuyền ra khơi không có phương hướng. Văn hóa ấy phải được xây dựng trên những giá trị cốt lõi như chính trực, tôn trọng khách hàng, công bằng với người lao động và trách nhiệm với cộng đồng. Khi những giá trị này được thực thi nhất quán, doanh nghiệp không chỉ bán sản phẩm hay dịch vụ, mà còn “bán” niềm tin và uy tín.

Chính niềm tin đó giúp doanh nghiệp giữ chân khách hàng, thu hút nhân tài và tạo dựng mối quan hệ bền chặt với đối tác. Trong dài hạn, đây là lợi thế cạnh tranh quan trọng hơn nhiều so với giá rẻ hay ưu đãi ngắn hạn.

Ảnh minh họa

Một điểm nhấn quan trọng trong góc nhìn của PGS TS Bùi Hoài Sơn là vai trò nêu gương của đội ngũ doanh nhân. Văn hóa doanh nghiệp không thể hình thành từ các văn bản quy định khô cứng, mà bắt đầu từ chính con người đứng đầu. Doanh nhân, bằng cách hành xử và ra quyết định của mình, chính là tấm gương phản chiếu rõ nhất hệ giá trị mà doanh nghiệp theo đuổi.

Theo ông, doanh nhân cần rèn luyện đạo đức cá nhân song hành với năng lực quản trị. Trung thực trong kinh doanh, minh bạch trong tài chính, công bằng trong đối xử và có trách nhiệm với xã hội không chỉ là yêu cầu đạo đức, mà còn là điều kiện để doanh nghiệp phát triển bền vững. Một doanh nhân thành công không chỉ đo bằng lợi nhuận tạo ra, mà còn bằng những giá trị tích cực mà doanh nghiệp đó đóng góp cho xã hội.

PGS TS Bùi Hoài Sơn nhấn mạnh vai trò của Nhà nước trong việc tạo dựng môi trường kinh doanh minh bạch và công bằng, đặc biệt đối với doanh nghiệp vừa và nhỏ. Đây là lực lượng đông đảo, đóng vai trò trụ cột của nền kinh tế nhưng cũng chịu nhiều rủi ro nhất trước các cú sốc thị trường.

Cần có các chính sách khuyến khích doanh nghiệp làm ăn chân chính, như ưu đãi thuế, hỗ trợ tiếp cận vốn, đồng thời xây dựng khung pháp lý rõ ràng để hạn chế cạnh tranh không lành mạnh. Song song đó, việc giáo dục và nâng cao nhận thức về đạo đức doanh nhân cần được triển khai bài bản, lâu dài, thông qua các chương trình đào tạo, bộ quy tắc đạo đức nghề nghiệp do các hiệp hội doanh nghiệp và tổ chức nghề nghiệp xây dựng.

Trong bối cảnh hội nhập sâu rộng, PGS TS Bùi Hoài Sơn cho rằng doanh nghiệp Việt Nam không thể mãi cạnh tranh bằng chi phí thấp hay những lợi thế ngắn hạn. Con đường vươn xa và khẳng định vị thế trên thị trường quốc tế đòi hỏi một nền văn hóa kinh doanh mạnh, lấy đạo đức làm kim chỉ nam và trách nhiệm xã hội làm động lực.

Khi văn hóa kinh doanh trở thành nền tảng vững chắc, doanh nghiệp không chỉ đứng vững trước những “cơn bão” thị trường, mà còn góp phần tạo dựng một nền kinh tế có sức đề kháng cao, phát triển hài hòa và bền vững.