Từ tối ưu chi phí đến "tối ưu sống sót": Doanh nghiệp Việt trước biến động chuỗi cung ứng

Những tín hiệu bất ổn từ thị trường năng lượng toàn cầu đang nhanh chóng lan tới Việt Nam, tác động trực tiếp tới hoạt động sản xuất, thương mại và xuất khẩu. Từ doanh nghiệp lớn đến các cơ sở kinh doanh vừa và nhỏ, tất cả đều đang phải tính lại bài toán chi phí trong bối cảnh mới.

Một chủ doanh nghiệp chuỗi thực phẩm tại Hà Nội, anh T.Q chia sẻ: “Chúng tôi vừa điều chỉnh giá cách đây chưa lâu, nhưng nếu đà này tiếp tục, việc giữ giá cũ gần như không thể. Điều khó nhất không phải là tăng giá, mà là không biết nên điều chỉnh thế nào cho phù hợp.”

Đó không phải là trường hợp cá biệt. Khi chi phí vận chuyển biến động liên tục, cấu trúc giá của doanh nghiệp bị tác động trực tiếp, kéo theo những thay đổi trong kế hoạch tài chính, sản xuất và thị trường.

Biến động mạnh về giá xăng dầu gần đây ảnh hưởng tới ngành dịch vụ logistics Việt Nam

Khi sự bất định trở thành “chi phí lớn nhất”

Nhiều doanh nghiệp xuất khẩu cho biết họ buộc phải rút ngắn thời gian báo giá, thậm chí hạn chế ký hợp đồng dài hạn vì không thể kiểm soát chi phí vận chuyển. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến doanh thu mà còn làm giảm mức độ tin cậy trong mắt đối tác quốc tế.

Tâm lý thận trọng đang lan rộng một cách âm thầm. Doanh nghiệp ưu tiên giữ dòng tiền, giảm rủi ro, thay vì mở rộng nhanh. Tuy nhiên, nếu kéo dài, trạng thái này có thể khiến doanh nghiệp bỏ lỡ cơ hội trong chu kỳ phục hồi của thị trường toàn cầu.

Những biến động hiện nay đang làm thay đổi cách nhìn về logistics. Nếu trước đây chỉ là một khâu hỗ trợ, thì nay đã trở thành yếu tố có tính quyết định đến hiệu quả và sức cạnh tranh của doanh nghiệp. Một doanh nghiệp kiểm soát tốt chi phí vận chuyển, duy trì được tiến độ giao hàng và ổn định giá bán sẽ có lợi thế rõ rệt trên thị trường. Ngược lại, nếu không làm chủ được yếu tố này, doanh nghiệp rất dễ rơi vào thế bị động.

Điều đó đặt ra yêu cầu mới: logistics không còn là nơi để “cắt giảm chi phí”, mà là lĩnh vực cần được đầu tư và quản trị như một phần chiến lược phát triển bền vững quan trọng.

Doanh nghiệp Việt phải chuyển đổi giải pháp logistics xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh.

Những điểm nghẽn cũ bộc lộ rõ hơn trong bối cảnh mới

Biến động hiện tại không tạo ra vấn đề hoàn toàn mới, nhưng làm rõ hơn những hạn chế đã tồn tại từ trước. Tình trạng lãng phí trong vận tải nội địa, đặc biệt là tỷ lệ xe chạy rỗng cao, đang làm chi phí bị đội lên đáng kể. Khi giá nhiên liệu tăng, những “chi phí ẩn” này trở thành áp lực hiện hữu.

Sự phụ thuộc lớn vào vận tải đường bộ cũng khiến doanh nghiệp dễ bị tổn thương trước biến động giá năng lượng. Trong khi đó, các phương thức vận tải khác như đường sắt vẫn chưa được khai thác tương xứng với tiềm năng.

Bên cạnh đó, áp lực chuyển đổi năng lượng ngày càng rõ rệt, đặt ra yêu cầu vừa đảm bảo hiệu quả trước mắt, vừa chuẩn bị cho các tiêu chuẩn phát triển bền vững trong dài hạn.

Trong bối cảnh biến động liên tục, nhiều doanh nghiệp đang thay đổi cách tiếp cận, đã bắt đầu chuyển từ phản ứng sang chủ động thích ứng. Một lãnh đạo doanh nghiệp chia sẻ đầy trăn trở: “Chúng tôi không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chuyển chi phí sang khách hàng, và cuối cùng người tiêu dùng cùng gồng gánh.” Không chỉ là áp lực chi phí, đây còn là lời cảnh báo về một chuỗi tác động lan tỏa trong toàn bộ nền kinh tế.

Thứ nhất, doanh nghiệp buộc phải đa dạng hóa đối tác và tuyến vận chuyển, nhằm giảm phụ thuộc vào một hành lang hay một thị trường duy nhất, yếu tố đang ngày càng tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Thứ hai, việc xây dựng các kịch bản chi phí theo nhiều mức giá năng lượng khác nhau trở thành một phần thiết yếu trong quản trị tài chính, thay vì chỉ là phương án dự phòng.

Thứ ba, xu hướng liên kết giữa các doanh nghiệp cùng ngành để tối ưu vận tải, chia sẻ nguồn lực đang dần hình thành, mở ra hướng đi hiệu quả hơn so với cách vận hành đơn lẻ trước đây.

Thứ tư, đầu tư vào dữ liệu và năng lực dự báo được xem là nền tảng quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao chất lượng ra quyết định trong môi trường nhiều biến số.

Những chuyển động này cho thấy một bước chuyển đáng chú ý trong tư duy: từ tối ưu chi phí trong điều kiện ổn định sang xây dựng năng lực chống chịu trong môi trường biến động.

Điểm tựa từ điều hành vĩ mô và định hướng dài hạn để tái cấu trúc

Trong bối cảnh nhiều thách thức, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam vẫn có cơ sở để tin tưởng. Thời gian qua, Chính phủ đã chủ động điều hành linh hoạt, triển khai nhiều giải pháp nhằm ổn định kinh tế vĩ mô, kiểm soát lạm phát và hỗ trợ hoạt động sản xuất – kinh doanh.

Các chính sách điều hành giá xăng dầu, thúc đẩy phát triển hạ tầng giao thông, nâng cao năng lực logistics và định hướng chuyển đổi năng lượng đang được triển khai đồng bộ, từng bước tạo nền tảng cho sự ổn định và phát triển dài hạn.

Sáng 19/3/2026, tại Ga Đồng Đăng, tỉnh Lạng Sơn, Tổng Bí thư Tô Lâm đã chủ trì buổi làm việc với một số bộ, ngành, cơ quan Trung ương và địa phương về tình hình triển khai hợp tác đường sắt Việt Nam - Trung Quốc.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh những khó khăn, thách thức trong quá trình triển khai tuyến đường sắt kết nối Việt Nam – Trung Quốc, đồng thời yêu cầu cần nhìn nhận đây là một trong những đột phá chiến lược trong hợp tác kinh tế song phương. Theo đó, việc phát triển hạ tầng, đặc biệt là đường sắt liên vận giữa hai nước, không chỉ góp phần giảm chi phí logistics mà còn nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế, từng bước đưa Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới vận tải khu vực và quốc tế. Tổng Bí thư cũng lưu ý các dự án hợp tác phải được triển khai trên cơ sở bảo đảm định hướng chiến lược quốc gia, phù hợp với quy hoạch hạ tầng, đồng thời đa dạng hóa nguồn vốn, chú trọng hiệu quả kinh tế, minh bạch về công nghệ và tuân thủ các tiêu chuẩn kỹ thuật.

Đặc biệt, định hướng phát triển kinh tế bền vững gắn với chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và nâng cao năng lực nội tại của doanh nghiệp mà Đảng và Nhà nước đang kiên định theo đuổi đã và đang mở ra không gian phát triển mới. Những cải cách về thể chế, môi trường kinh doanh và liên kết vùng tiếp tục là động lực quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao sức cạnh tranh.

Mỗi giai đoạn biến động đều là một phép thử, nhưng đồng thời cũng là cơ hội để tái định vị.

Những doanh nghiệp nhanh chóng chủ động thay đổi, đầu tư cho năng lực vận hành, quản trị rủi ro và thích ứng linh hoạt sẽ không chỉ vượt qua khó khăn trước mắt, mà còn tạo nền tảng vững chắc cho tăng trưởng dài hạn. Chính lúc này, doanh nghiệp Việt cần nhìn nhận chuyển đổi xanh không còn là một xu hướng để tham khảo, mà sẽ trở thành chiến lược sống còn để giảm rủi ro chi phí, nâng cao năng lực cạnh tranh và đảm bảo khả năng tồn tại trong một nền kinh tế đầy biến động.

Đại diện Công ty Logistics Trang Huy, bà Nguyễn Thị Bích Thủy, Giám đốc công ty, cho biết: “Biến động chi phí hiện nay là thách thức lớn, nhưng cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc toàn diện, nâng cao năng lực vận hành và thích ứng nhanh hơn với thị trường. Chúng tôi tin tưởng vào sự điều hành linh hoạt của Chính phủ trong ổn định kinh tế vĩ mô và kiểm soát chi phí đầu vào; đồng thời, Trang Huy sẽ chủ động đầu tư vào chuyển đổi số và giải pháp logistics xanh để nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Từ tối ưu chi phí đến tối ưu sống sót, đó là một bước chuyển cần thiết, nhưng cũng là tiền đề để tiến xa hơn: tối ưu hiệu quả và phát triển bền vững. Với sự đồng hành của Chính phủ, cùng đường lối, chính sách nhất quán của Đảng và Nhà nước, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam hoàn toàn có thể vững tin vượt qua thách thức, nắm bắt cơ hội và tiếp tục khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu.