TS. Nguyễn Văn Hội: Tận dụng FTA đưa hàng hóa Việt Nam đến nhiều thị trường giá trị cao hơn

Chia sẻ tại Diễn đàn kinh doanh 2025: Giải pháp đột phá hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thị trường mới, diễn ra chiều 14/8/2025, TS. Nguyễn Văn Hội - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương) đã nhấn mạnh vai trò then chốt của các hiệp định thương mại tự do (FTA) trong việc mở rộng thị trường xuất khẩu, đặc biệt với những mặt hàng chủ lực của Việt Nam.

TS. Nguyễn Văn Hội - Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương (Bộ Công Thương)

Kể từ năm 1992 đến nay, Việt Nam đã ký kết 17 FTA có hiệu lực. Mới đây nhất, năm 2024, Việt Nam và Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) đã ký Hiệp định Đối tác kinh tế toàn diện (RCEP), hiện đang trong quá trình hoàn thiện thủ tục để chính thức có hiệu lực.

Theo ông Hội, các cam kết trong các FTA ngày càng mở rộng, không chỉ giới hạn ở việc cắt giảm thuế nhập khẩu hay áp dụng hạn ngạch thuế quan, mà còn bao gồm nhiều lĩnh vực như dệt may, quy tắc xuất xứ, lao động, dịch vụ và đầu tư, mua sắm Chính phủ, môi trường, doanh nghiệp nhà nước, sở hữu trí tuệ, thương mại điện tử, hỗ trợ doanh nghiệp vừa và nhỏ, phát triển bền vững và hội tụ phương pháp hoạch định chính sách.

Đáng nhấn mạnh, các FTA thế hệ mới như CPTPP và EVFTA không chỉ thúc đẩy tự do thương mại hàng hóa và dịch vụ, mà còn bao hàm những lĩnh vực “phi truyền thống” như lao động, môi trường, doanh nghiệp nhà nước, minh bạch hóa và cơ chế giải quyết tranh chấp đầu tư, đặt ra tiêu chuẩn cao hơn và yêu cầu thực thi chặt chẽ hơn.

Các FTA không chỉ là “đường cao tốc” đưa hàng hóa Việt Nam đến gần hơn với người tiêu dùng toàn cầu mà còn tạo áp lực để hệ thống chính sách, pháp luật trong nước trở nên minh bạch, thuận lợi và phù hợp hơn với thông lệ quốc tế; đồng thời tạo điều kiện để nhà đầu tư nước ngoài tiếp cận thị trường Việt Nam nhanh chóng hơn.

Minh chứng là năm 2024, GDP của Việt Nam đạt 476,3 tỷ USD, đứng thứ 33 thế giới; GDP bình quân đầu người 4.649 USD, xếp thứ 120. FDI đạt 25,35 tỷ USD, đưa Việt Nam vào nhóm 20 quốc gia thu hút vốn đầu tư lớn nhất.

Tổng kim ngạch xuất nhập khẩu đạt 769 tỷ USD, thuộc top 20 toàn cầu. Đáng chú ý, xuất khẩu nông sản đạt 32,8 tỷ USD, đứng thứ 15 thế giới; xuất khẩu gạo 9,18 triệu tấn, trị giá 5,75 tỷ USD, giữ vị trí thứ 3 toàn cầu. Tổng mức bán lẻ hàng hóa và doanh thu dịch vụ tiêu dùng đạt 6.319 nghìn tỷ USD, chiếm 0,68% toàn cầu; giá trị sản xuất công nghiệp đạt 117,5 tỷ USD, xếp thứ 23 thế giới.

Tuy nhiên bên cạnh những kết quả tích cực đã đạt được, ông Hội cũng chỉ ra một số thách thức hiện nay, đó là: Tình trạng phụ thuộc nhiều vào một số thị trường xuất khẩu, phụ thuộc vào khu vực FDI, tỷ trọng thu ngân sách từ thuế xuất nhập khẩu còn cao; thị trường dịch vụ tài chính trong nước chưa phát triển…

Trước thực tế đó, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương đề xuất giải pháp: Tập trung phát triển công nghiệp chế biến, chế tạo, đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng công nghệ và đổi mới sáng tạo; mở rộng thị trường xuất khẩu theo hướng bền vững, tăng cường dự báo, theo dõi và cập nhật thị trường; hoàn thiện thể chế, tăng cường quản lý để tạo thuận lợi thương mại, chống gian lận, huy động hiệu quả nguồn lực, nâng cấp hạ tầng logistics và giảm chi phí vận chuyển; nông nghiệp cần được phát triển với các sản phẩm chủ lực, áp dụng hệ thống truy xuất nguồn gốc cho nông, thủy sản xuất khẩu…

Bên cạnh đó, cần nâng cao vai trò của các hiệp hội ngành hàng trong giải quyết tranh chấp thương mại quốc tế, phát triển doanh nghiệp tư nhân theo Nghị quyết 68-NQ/TW; khuyến khích hình thành các doanh nghiệp hạt nhân dẫn dắt chuỗi giá trị xuất khẩu quy mô lớn; tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước nhằm lan tỏa lợi ích và thúc đẩy hợp tác.

Một lần nữa TS. Nguyễn Văn Hội nhấn mạnh, việc tận dụng hiệu quả các FTA sẽ giúp Việt Nam nâng cao vị thế trong chuỗi cung ứng toàn cầu; tạo đòn bẩy cho tăng trưởng bền vững trong những năm tới.