PGS. TS Trần Đình Thiên: Kinh tế tư nhân phải trở thành trụ cột đưa Việt Nam trở thành cường quốc

Phóng viên: Thưa ông, ông đánh giá thế nào về sự thay đổi vai trò của kinh tế tư nhân sau 40 năm Đổi mới?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Trong một thời gian dài, khu vực kinh tế tư nhân tại Việt Nam tồn tại trong trạng thái “được chấp nhận nhưng chưa thực sự được coi trọng”. Dù đóng góp không nhỏ vào tăng trưởng và tạo việc làm, khu vực này vẫn đối mặt với nhiều rào cản về cơ chế, tiếp cận nguồn lực và môi trường cạnh tranh. Chính vì vậy, năng lực phát triển chưa được khai thác hết, còn thiếu những điều kiện cần thiết để bứt phá và khẳng định vai trò trong nền kinh tế quốc dân.

Những năm gần đây đánh dấu bước chuyển đáng chú ý khi tư duy phát triển đã có sự thay đổi căn bản. Các nghị quyết quan trọng của Đảng và Nhà nước đã chính thức xác lập kinh tế tư nhân là “động lực tăng trưởng quan trọng nhất” của nền kinh tế. Đây không chỉ là một sự điều chỉnh về mặt nhận thức, mà còn mở ra nền tảng cho việc tái cấu trúc chính sách theo hướng minh bạch, bình đẳng và khuyến khích sáng tạo. Khi vai trò được định vị rõ ràng, khu vực tư nhân có thêm niềm tin để đầu tư dài hạn và mở rộng quy mô.

Tuy nhiên, từ chủ trương đến thực tiễn vẫn cần một quá trình chuyển hóa mạnh mẽ và đồng bộ. Chính sách cần tiếp tục được hoàn thiện theo hướng tháo gỡ rào cản, đảm bảo quyền tiếp cận công bằng về đất đai, vốn và cơ hội kinh doanh. Chỉ khi môi trường thực sự thông thoáng và ổn định, kinh tế tư nhân mới có thể phát huy tối đa tiềm năng, trở thành lực đẩy quan trọng đưa nền kinh tế Việt Nam phát triển nhanh và bền vững trong giai đoạn mới.

Phóng viên: Việc xác định kinh tế tư nhân là “trụ cột” có ý nghĩa như thế nào đối với nền kinh tế?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Theo tôi một nền kinh tế thị trường thực sự vững mạnh không thể thiếu sự phát triển tương xứng của khu vực kinh tế tư nhân. Đây không chỉ là xu hướng riêng của Việt Nam mà còn là quy luật chung đã được chứng minh tại nhiều quốc gia phát triển trên thế giới.

Thực tế trong nhiều năm qua cho thấy, nền kinh tế Việt Nam từng đặt kỳ vọng lớn vào khu vực kinh tế nhà nước như một động lực chủ đạo. Tuy nhiên, hiệu quả mang lại chưa thực sự tương xứng với nguồn lực đầu tư. Không ít doanh nghiệp nhà nước hoạt động kém hiệu quả, thiếu tính linh hoạt và chưa theo kịp sự thay đổi nhanh chóng của thị trường. Trong khi đó, khu vực tư nhân, dù đối mặt với nhiều rào cản về cơ chế và chính sách, lại thể hiện rõ sự năng động, khả năng thích ứng và tinh thần đổi mới sáng tạo.

PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên viên trưởng viện kinh tế Việt Nam .

Nhìn ra thế giới, các nền kinh tế lớn như Mỹ, Hàn Quốc hay Nhật Bản đều có điểm chung là sự hiện diện của những tập đoàn tư nhân hùng mạnh, đóng vai trò là “xương sống” của nền kinh tế. Những doanh nghiệp này không chỉ dẫn dắt tăng trưởng mà còn tạo ra hệ sinh thái kinh doanh rộng lớn, thúc đẩy đổi mới công nghệ và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Điều này cho thấy, việc phát triển khu vực tư nhân không chỉ là lựa chọn, mà là điều kiện tiên quyết để xây dựng một nền kinh tế thị trường hiện đại.

Việc xác lập khu vực tư nhân là một “trụ cột” của nền kinh tế mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Khi được thừa nhận đúng vai trò, doanh nghiệp tư nhân sẽ có thêm niềm tin để mở rộng đầu tư, nâng cao quy mô và tham gia sâu hơn vào các lĩnh vực then chốt như công nghiệp chế biến, công nghệ cao hay hạ tầng. Đồng thời, điều này cũng tạo động lực để hình thành những tập đoàn tư nhân đủ sức cạnh tranh trên thị trường khu vực và quốc tế.

Quan trọng hơn, một khu vực tư nhân phát triển mạnh sẽ góp phần gia tăng sức chống chịu của nền kinh tế trước các cú sốc bên ngoài. Khi nội lực được củng cố từ chính các doanh nghiệp trong nước, nền kinh tế sẽ giảm phụ thuộc vào các yếu tố bên ngoài, từ đó đảm bảo tăng trưởng bền vững hơn. Có thể nói, thúc đẩy khu vực tư nhân không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà còn là chiến lược nâng tầm vị thế quốc gia trong dài hạn.

Phóng viên: Thưa ông, hiện nay nhiều tập đoàn lớn vẫn tập trung vào bất động sản. Điều này đặt ra vấn đề gì?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Đây là một thực tế không mới nhưng ngày càng trở nên đáng suy ngẫm trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển mình mạnh mẽ. Bất động sản trong nhiều năm qua đã đóng vai trò như một “kênh tích lũy tài sản” nhanh chóng, giúp không ít doanh nghiệp và cá nhân gia tăng quy mô vốn trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, khi nhìn ở góc độ dài hạn, lĩnh vực này lại bộc lộ những giới hạn nhất định, đặc biệt là khả năng tạo ra giá trị gia tăng bền vững cho nền kinh tế. Việc dòng vốn lớn tập trung quá nhiều vào đất đai có thể dẫn đến tình trạng lệch pha trong phân bổ nguồn lực, khiến các ngành sản xuất và đổi mới sáng tạo thiếu đi động lực phát triển cần thiết.

Trong khi đó, bức tranh kinh tế toàn cầu hiện nay đang được định hình bởi những yếu tố hoàn toàn khác. Các quốc gia cạnh tranh với nhau không còn dựa chủ yếu vào tài nguyên hay vị trí địa lý, mà là công nghệ, năng lực đổi mới sáng tạo và sức mạnh sản xuất. Những nền kinh tế dẫn đầu đều là nơi hội tụ các doanh nghiệp có khả năng nghiên cứu, phát triển sản phẩm, làm chủ chuỗi cung ứng và liên tục nâng cấp giá trị. Nếu tiếp tục phụ thuộc quá nhiều vào bất động sản, nền kinh tế sẽ gặp khó trong việc tham gia sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu, đồng thời đánh mất cơ hội bứt phá trong các lĩnh vực có hàm lượng tri thức cao.

Một hệ quả dễ nhận thấy là khi thị trường bất động sản biến động, toàn bộ nền kinh tế cũng có thể chịu ảnh hưởng dây chuyền. Điều này từng được chứng minh qua nhiều giai đoạn “nóng - lạnh” của thị trường, khi dòng tiền bị chôn trong các dự án kém thanh khoản, kéo theo rủi ro cho hệ thống tài chính và làm suy giảm tốc độ tăng trưởng chung. Ngược lại, nếu nguồn lực được phân bổ nhiều hơn cho sản xuất, công nghệ hay công nghiệp chế biến, giá trị tạo ra không chỉ mang tính dài hạn mà còn giúp nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Điểm tích cực là xu hướng chuyển dịch đã bắt đầu xuất hiện. Một số tập đoàn lớn trong nước không còn chỉ tập trung vào bất động sản mà đang từng bước mở rộng sang các lĩnh vực như công nghiệp, năng lượng, công nghệ cao hay sản xuất. Đây không chỉ là sự thay đổi về chiến lược kinh doanh mà còn phản ánh tầm nhìn dài hạn, khi doanh nghiệp nhận ra rằng giá trị bền vững phải đến từ năng lực tạo ra sản phẩm và dịch vụ có sức cạnh tranh thực sự trên thị trường.

Phóng viên: Vậy mục tiêu 2 triệu doanh nghiệp vào năm 2030 có khả thi không, thưa ông?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Vấn đề không nằm ở số lượng mà ở chất lượng. Thành lập doanh nghiệp mới là một chuyện, nhưng duy trì và phát triển được hay không mới là điều quan trọng.

Hiện nay, số doanh nghiệp rút lui khỏi thị trường vẫn rất lớn. Nhiều doanh nghiệp “chưa kịp lớn đã phải đóng cửa”. Nếu môi trường kinh doanh không được cải thiện, việc tăng số lượng sẽ không mang nhiều ý nghĩa.

Chúng ta cần xây dựng một hệ sinh thái mà doanh nghiệp có thể lớn lên bền vững, thay vì liên tục “thay máu” như hiện nay.

Phóng viên: Theo ông, cần làm gì để doanh nghiệp tư nhân Việt Nam vươn tầm quốc tế?

PGS.TS Trần Đình Thiên: Điều quan trọng nhất là tạo môi trường cạnh tranh công bằng. Doanh nghiệp không cần ưu đãi đặc biệt, mà cần cơ hội tiếp cận nguồn lực một cách minh bạch và bình đẳng.

Bên cạnh đó, phải có chính sách thúc đẩy công nghệ. Trong kỷ nguyên mới, quốc gia nào làm chủ công nghệ sẽ có lợi thế vượt trội. Việt Nam muốn đi nhanh thì phải chấp nhận những cơ chế đột phá cho doanh nghiệp công nghệ.

Cuối cùng là nâng cao hiệu quả thực thi chính sách. Nếu bộ máy không đồng hành cùng doanh nghiệp, mọi chủ trương tốt đẹp cũng khó đi vào thực tế. Muốn trở thành cường quốc, chúng ta phải bắt đầu từ việc xây dựng những tập đoàn tư nhân đủ sức cạnh tranh toàn cầu.

Trân trọng cảm ơn ông !