Doanh nghiệp nhỏ và vừa tìm đường sống trong làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ

Diễn đàn Lãnh đạo Doanh nghiệp trẻ Việt Nam 2026 (VYBS 2026) diễn ra trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là khối nhỏ và vừa, đang đối diện với nhiều thách thức trong quá trình chuyển đổi. Không còn những khẩu hiệu mang tính định hướng chung, các doanh nhân tham dự diễn đàn đã chia sẻ thẳng thắn về hành trình thực tế: làm gì để tồn tại trước khi nghĩ đến phát triển bền vững.

Thông điệp xuyên suốt được nhấn mạnh là chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ hay trí tuệ nhân tạo không còn là lựa chọn mang tính chiến lược xa xỉ, mà trở thành điều kiện cần để doanh nghiệp “sống được”, từ đó mới có cơ hội “sống tốt” và “sống lâu dài”.

Ông Đoàn Việt Dũng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Hesman Việt Nam

Doanh nghiệp phải sống được trước khi nghĩ đến tăng trưởng dài hạn

Chia sẻ tại diễn đàn, ông Đoàn Việt Dũng, Chủ tịch HĐQT Công ty CP Hesman Việt Nam đưa ra một cách tiếp cận thực tế: “Chúng ta không thể đốt cháy giai đoạn được, dù ở môi trường thương mại điện tử, đều phải qua 3 giai đoạn. Một là sống được; hai là sống tốt và ba là sống mãi. Khi triển khai một dự án mới, chúng tôi cũng phải tính các giai đoạn tương tự”.

Theo ông Dũng, trong giai đoạn đầu, doanh nghiệp cần tập trung vào những câu hỏi cốt lõi như thị trường có thực sự cần sản phẩm hay không, năng lực cạnh tranh ra sao và khả năng đáp ứng nhu cầu đến đâu. Việc thử nghiệm cũng phải có giới hạn, không dàn trải quá nhiều nguồn lực.

Thực tế từ Hesman cho thấy, khi tham gia thương mại điện tử từ rất sớm, doanh nghiệp này không mở rộng ồ ạt mà chọn chiến lược đi sâu vào một ngách sản phẩm. Từ iPad, sau khi đạt hiệu quả mới tiếp tục mở rộng sang iPhone, Macbook. Cách làm này giúp doanh nghiệp kiểm soát tốt dữ liệu và tối ưu hiệu quả kinh doanh.

“1 triệu lượt view mà không bán được hàng thì cũng không có ý nghĩa gì. Trong bối cảnh thương mại điện tử thay đổi theo từng ngày, dữ liệu không phải để “báo cáo cho sếp”, mà để ra quyết định ngay lập tức”, ông Dũng nhấn mạnh.

Ở góc nhìn khác, ông Nguyễn Xuân Phú, Chủ tịch Sunhouse cho rằng, với doanh nghiệp sản xuất quy mô lớn, chuyển đổi số là bài toán phức tạp hơn rất nhiều. Hệ thống vận hành gồm nhiều nhà máy, hàng trăm nghìn linh kiện và mạng lưới phân phối rộng khiến việc quản trị gần như không thể nếu thiếu dữ liệu.

Sunhouse đã triển khai ERP từ năm 2012, nhưng theo ông Phú, đây mới chỉ là bước đầu. Doanh nghiệp hiện đang xây dựng hệ thống “data lake” để tích hợp toàn bộ dữ liệu từ nội bộ đến thị trường, từ đó phục vụ phân tích và ra quyết định nhanh hơn.

“Sếp không cần đọc file vài chục trang nữa. Chỉ cần hỏi AI: lợi nhuận khách hàng này bao nhiêu, công nợ ra sao, doanh số mã hàng thế nào… là hệ thống trả lời ngay”, ông nói.

Chủ tịch Sunhouse Nguyễn Xuân Phú

AI và dữ liệu trở thành nền tảng vận hành mới của doanh nghiệp

Nếu trước đây, AI vẫn được xem là công cụ thử nghiệm, thì tại VYBS 2026, nhiều doanh nghiệp đã bắt đầu tích hợp công nghệ này vào hoạt động vận hành hàng ngày. Ông Lê Phụng Thắng, Tổng giám đốc Công ty CP Thương mại Citicom cho biết doanh nghiệp đã xây dựng lộ trình ứng dụng AI gồm 6 giai đoạn, từ nhận thức đến đổi mới mô hình quản trị.

Hiện Citicom đang ở giai đoạn ứng dụng, nhưng cách triển khai mang tính thực tiễn cao. Doanh nghiệp lập nhóm hạt nhân và yêu cầu mỗi cá nhân tự “huấn luyện AI” cho chính công việc của mình. Các công cụ như Copilot, Gemini hay ChatGPT Business được sử dụng tùy theo từng bộ phận.

Đáng chú ý, việc ứng dụng AI đã kéo theo sự thay đổi trong cấu trúc quản trị. Citicom gần như loại bỏ các tầng trung gian, chỉ giữ lại các vị trí trưởng bộ phận với trách nhiệm trực tiếp theo KPI.

“Không đơn giản đâu, nhưng nếu làm được thì năng suất và chiều sâu công việc khác hẳn”, ông Thắng chia sẻ.

Tuy nhiên, rào cản lớn nhất với nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa lại nằm ở tâm lý “quá nhỏ để chuyển đổi”. Nhiều ý kiến tại diễn đàn cho thấy sự lo ngại về nguồn lực hạn chế, khả năng bị bỏ lại phía sau hoặc phụ thuộc vào các doanh nghiệp lớn.

Ông Mai Hữu Tín, Chủ tịch Tập đoàn U&I.

Ông Mai Hữu Tín, Chủ tịch Tập đoàn U&I thẳng thắn nhìn nhận: “Đúng là làm một doanh nghiệp nhỏ và vừa ngày hôm nay là vô cùng khó”. Tuy vậy, ông cũng nhấn mạnh rằng công nghệ đang mở ra cơ hội bình đẳng hơn, khi những điều trước đây chỉ doanh nghiệp lớn làm được thì nay doanh nghiệp nhỏ cũng có thể tiếp cận.

Theo ông Tín, lãnh đạo doanh nghiệp cần thay đổi tư duy, chuyển từ phản ứng sang sáng tạo, đồng thời tập trung vào ba yếu tố cốt lõi: xây dựng đội ngũ, xác lập tầm nhìn và chủ động tiếp cận công nghệ.

Một thực tế đáng suy ngẫm được ông chỉ ra là nhiều doanh nghiệp không thiếu cơ hội, mà thiếu thời gian để nghĩ về chiến lược dài hạn.

“Chúng ta không có thời gian nghĩ về tương lai doanh nghiệp, nhưng lại có rất nhiều thời gian ở sân golf và bàn nhậu”, ông nói thẳng.

Có thể thấy, chuyển đổi số không còn là câu chuyện của riêng công nghệ, mà là bài toán tổng thể về tư duy, quản trị và khả năng thích ứng. Với doanh nghiệp nhỏ và vừa, hành trình này không nhằm tạo ra bước nhảy vọt ngay lập tức, mà trước hết là đảm bảo tồn tại, đứng vững trong một thị trường ngày càng cạnh tranh và biến động.