TS Lê Duy Bình đề xuất chuyển tư duy hỗ trợ sang phát triển doanh nghiệp nhỏ

Tại Hội thảo tham vấn chính sách, giải pháp hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, hộ kinh doanh, các ý kiến đã gợi mở định hướng hoàn thiện chính sách trong giai đoạn mới diễn ra ngày 23/6/2026, TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam, đã đưa ra nhiều phân tích thẳng thắn về những hạn chế trong tư duy chính sách hiện nay, đồng thời đề xuất cách tiếp cận mới mang tính nền tảng đối với khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Cần thay đổi triết lý từ hỗ trợ sang phát triển

Theo TS Lê Duy Bình, một trong những vấn đề cốt lõi nằm ở cách nhìn nhận về doanh nghiệp nhỏ và vừa trong hệ thống chính sách. Việc sử dụng dày đặc khái niệm “hỗ trợ” trong các văn bản pháp luật không chỉ là vấn đề ngôn ngữ, mà phản ánh một tư duy đã tồn tại lâu dài: coi doanh nghiệp nhỏ và vừa là nhóm yếu thế, cần được bao bọc và trợ giúp.

Ông cho rằng, cách tiếp cận này vô hình trung làm giảm động lực tự thân của doanh nghiệp, đồng thời tạo ra sự phụ thuộc nhất định vào chính sách. Trong khi đó, thực tiễn quốc tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa lại chính là nguồn sáng tạo và đổi mới quan trọng của nền kinh tế. Những tổ chức lớn như các cơ quan công nghệ hay quốc phòng tại nhiều quốc gia phát triển sẵn sàng đặt hàng doanh nghiệp nhỏ bởi tính linh hoạt và khả năng thích ứng nhanh.

TS Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam. (Ảnh: Phan Chính)

Từ góc nhìn đó, TS Lê Duy Bình nhấn mạnh cần chuyển đổi triết lý xây dựng chính sách từ “hỗ trợ” sang “phát triển”. Thay vì tập trung vào các gói ưu đãi trực tiếp, điều quan trọng hơn là xây dựng một môi trường kinh doanh minh bạch, ổn định và dễ dự báo, nơi mọi doanh nghiệp đều có cơ hội tiếp cận nguồn lực một cách công bằng.

Một điểm đáng chú ý được ông nêu ra là quy định khống chế mức trích lập quỹ khoa học công nghệ của doanh nghiệp. Theo quy định hiện hành, doanh nghiệp chỉ được trích tối đa 20% thu nhập tính thuế cho hoạt động này. TS Lê Duy Bình cho rằng đây là rào cản không cần thiết, làm hạn chế khả năng đầu tư cho đổi mới sáng tạo – yếu tố sống còn trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu.

Ông đặt vấn đề, trong nền kinh tế thị trường, doanh nghiệp cần được quyền chủ động quyết định mức đầu tư cho tương lai của chính mình. Việc áp đặt trần chi tiêu không chỉ đi ngược lại nguyên tắc thị trường, mà còn làm suy giảm động lực của những doanh nghiệp có khát vọng bứt phá.

Gỡ nút thắt từ cơ chế đến thực tiễn triển khai

Bên cạnh câu chuyện tư duy, TS Lê Duy Bình cũng chỉ ra nhiều điểm nghẽn cụ thể trong thiết kế và thực thi chính sách. Một trong số đó là quy định dành tỷ lệ nhất định trong mua sắm công cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.

Ông đánh giá đây là chủ trương tiến bộ, mở ra cơ hội lớn cho khu vực doanh nghiệp này tham gia sâu hơn vào nền kinh tế. Tuy nhiên, vấn đề nằm ở chỗ quy mô các dự án đầu tư công hiện nay thường vượt quá năng lực của phần lớn doanh nghiệp nhỏ.

Nếu áp dụng một cách cứng nhắc, quy định này có thể dẫn đến tình trạng ách tắc trong triển khai, khi doanh nghiệp nhỏ không đủ sức thực hiện, còn doanh nghiệp lớn lại bị hạn chế tiếp cận. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng vốn, mà còn tạo ra những hệ quả không mong muốn trong vận hành thị trường.

Từ thực tế đó, TS Lê Duy Bình đề xuất cách tiếp cận linh hoạt hơn, theo hướng khuyến khích sự tham gia của doanh nghiệp nhỏ thông qua vai trò nhà thầu phụ trong các dự án lớn. Đây là mô hình đã được nhiều quốc gia áp dụng thành công, giúp doanh nghiệp nhỏ từng bước tham gia vào chuỗi giá trị mà không bị “quá tải” về năng lực.

Một vấn đề khác được ông đặc biệt nhấn mạnh là khu vực hộ kinh doanh – một thành phần quan trọng nhưng chưa được tích hợp đầy đủ trong hệ thống pháp luật hiện hành. Với hàng triệu hộ đang hoạt động và đóng góp đáng kể vào GDP, việc thiếu một khung pháp lý phù hợp đang khiến khu vực này khó phát triển lên một nấc thang cao hơn.

Theo TS Lê Duy Bình, việc khuyến khích hộ kinh doanh chuyển đổi sang mô hình doanh nghiệp hiện nay chưa đạt hiệu quả như kỳ vọng, bởi sự khác biệt lớn về bản chất quản trị. Mô hình công ty trách nhiệm hữu hạn đòi hỏi hệ thống quản trị phức tạp, trong khi hộ kinh doanh vận hành dựa trên tính cá nhân và linh hoạt.

Ông cho rằng cần có một mô hình pháp lý trung gian, phù hợp hơn với đặc điểm của khu vực này, như hình thức doanh nghiệp một chủ. Khi đó, chủ thể kinh doanh vẫn chịu trách nhiệm toàn diện, nhưng được công nhận chính thức và tiếp cận các chính sách hỗ trợ minh bạch hơn.

Kết luận, TS Lê Duy Bình nhấn mạnh rằng hiệu quả của chính sách không nên được đo bằng số tiền đã chi, mà phải dựa trên tác động thực tế đối với doanh nghiệp. Một chính sách tốt là chính sách giúp doanh nghiệp tồn tại, phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh, thay vì chỉ dừng lại ở các chương trình hỗ trợ mang tính hình thức.

Trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển đổi mạnh mẽ, yêu cầu đặt ra không chỉ là hoàn thiện luật, mà còn là thay đổi tư duy quản lý. Khi Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, thay vì can thiệp sâu, cộng đồng doanh nghiệp sẽ có điều kiện phát huy tối đa tiềm năng của mình.

Những đề xuất từ thực tiễn như của TS Lê Duy Bình vì thế không chỉ mang ý nghĩa góp ý chính sách, mà còn là gợi mở cho một hướng đi mới, nơi doanh nghiệp nhỏ và vừa không còn bị nhìn nhận như một khu vực cần “chống đỡ”, mà trở thành một động lực quan trọng của tăng trưởng kinh tế.