Khi tiền từ lừa đảo, đánh bạc, tham nhũng hoặc các hành vi phạm pháp được chuyển sang tài sản mã hóa, bài toán của Cơ quan Điều tra không còn dừng ở việc xác định tài khoản ngân hàng hay truy tìm dòng tiền trong hệ thống tài chính truyền thống. Một giao dịch có thể được chuyển qua nhiều địa chỉ ví, nhiều nền tảng và nhiều quốc gia chỉ trong thời gian rất ngắn, khiến thu hồi tài sản số trở thành một trong những thách thức mới của cuộc đấu tranh chống tội phạm tài chính.
Bộ Công an mới đây đã tổ chức hội nghị tập huấn về điều tra, thu thập chứng cứ, phân tích dữ liệu Blockchain, truy vết và thu hồi tài sản, tiền mã hóa trong vụ án hình sự, với sự tham gia của cán bộ, điều tra viên và lực lượng Công an từ cấp bộ đến cấp xã. Đại diện Interpol, Ủy ban Chứng khoán Nhà nước cùng các chuyên gia, doanh nghiệp trong và ngoài nước cũng tham gia chương trình.
![]() |
| Quang cảnh buổi tập huấn cho hơn 27.000 cán bộ về kỹ năng điều tra, phân tích Blockchain, truy vết giao dịch và phối hợp thu hồi tài sản mã hóa trong các vụ án hình sự - Ảnh: Bộ Công an. |
Dấu vết còn đó nhưng tài sản có thể đã... đi rất xa
Blockchain có đặc điểm lưu giữ lịch sử giao dịch, vì vậy trong nhiều trường hợp, điều tra viên có thể lần theo đường đi của tài sản từ ví này sang ví khác. Tuy nhiên, khả năng nhìn thấy một giao dịch trên chuỗi không đồng nghĩa cơ quan chức năng có thể ngay lập tức kiểm soát tài sản nằm tại địa chỉ ví đó.
Các phương thức như sàn giao dịch phi tập trung, dịch vụ trộn tiền, ví tự quản lý hoặc kỹ thuật chuyển tài sản giữa nhiều blockchain có thể làm dòng tiền trở nên phức tạp hơn. Khi tài sản được chuyển sang nền tảng đặt máy chủ hoặc pháp nhân ở nước ngoài, việc phong tỏa còn phụ thuộc vào thẩm quyền tài phán, quy định của quốc gia sở tại và mức độ hợp tác của đơn vị cung cấp dịch vụ.
Tại hội nghị tập huấn, Trung tướng Trần Minh Tiến - Chánh Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an, nhấn mạnh sự phát triển của Blockchain và giao dịch tài sản mã hóa đang tạo ra cả cơ hội lẫn thách thức đối với công tác bảo đảm an ninh, trật tự. Công nghệ này có thể bị lợi dụng để che giấu nguồn gốc và tẩu tán tài sản có được từ hành vi phạm tội.
Thách thức vì vậy nằm ở ba bước khác nhau: truy vết được tài sản, xác định được chủ thể kiểm soát và phong tỏa được tài sản trước khi tiếp tục bị dịch chuyển. Chỉ khi cả ba khâu được thực hiện kịp thời, khả năng thu hồi mới trở nên thực chất.
Pháp luật đã có khung nhưng thị trường chính thức chưa vận hành
Một thay đổi đáng chú ý trong năm 2026 là Việt Nam đã có nền tảng pháp lý rõ hơn cho tài sản số.
Luật Công nghiệp công nghệ số có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, lần đầu quy định riêng về tài sản số, trong đó xác định tài sản mã hóa là một loại tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ và chuyển giao. Luật cũng đặt nội dung quản lý tài sản số trong mối liên hệ với an toàn, an ninh mạng và phòng, chống rửa tiền.
![]() |
| Tài sản mã hóa chỉ được bán trên các sàn được cấp phép và chịu sự quản lý; sản phẩm phát hành và mua bán cũng phải đáp ứng các điều kiện, được cấp phép theo quy định. |
Trước đó, Chính phủ ban hành Nghị quyết số 05/2025/NQ-CP về thí điểm thị trường tài sản mã hóa trong thời hạn 5 năm. Theo Nghị quyết, hoạt động tổ chức thị trường giao dịch và cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa phải do tổ chức được Bộ Tài chính cấp phép thực hiện; các đơn vị được cấp phép còn phải lưu trữ tối thiểu 10 năm nhiều loại dữ liệu, gồm lịch sử giao dịch, người khởi tạo, người thụ hưởng, địa chỉ ví, địa chỉ IP và thông tin tài khoản ngân hàng liên kết.
Cơ chế lưu trữ này có ý nghĩa đáng kể đối với công tác điều tra, bởi việc gắn giao dịch Blockchain với thông tin nhận diện thực tế của người sử dụng là một trong những khâu quan trọng nhất để chuyển từ “địa chỉ ví” sang “chủ thể pháp lý”.
Tuy nhiên, theo trả lời chính thức của Bộ Tài chính cuối tháng 10/2026, chưa có tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa nào được cấp phép, nên thị trường tài sản mã hóa thí điểm tại Việt Nam vẫn chưa chính thức vận hành. Bộ đang tiếp nhận hồ sơ và phối hợp với các cơ quan liên quan để xem xét cấp phép cho các tổ chức đáp ứng điều kiện.
Điều này tạo ra một giai đoạn chuyển tiếp đáng chú ý: khung pháp lý đã hình thành, nhưng phần lớn giao dịch của nhà đầu tư Việt Nam hiện vẫn diễn ra trên các nền tảng ở nước ngoài hoặc ngoài hệ thống được cấp phép trong nước.
Thu hồi tài sản phụ thuộc rất lớn vào tốc độ và hợp tác quốc tế
Với tài sản truyền thống, Cơ quan Điều tra có thể phong tỏa tài khoản ngân hàng, kê biên bất động sản hoặc ngăn chặn giao dịch đối với tài sản đã xác định. Tài sản mã hóa lại có đặc điểm dịch chuyển gần như tức thời, hoạt động liên tục 24/7 và không bị giới hạn bởi biên giới địa lý.
Điều đó khiến yếu tố thời gian trở nên đặc biệt quan trọng. Một tài sản nếu còn nằm tại một sàn giao dịch tập trung có quy trình định danh khách hàng thì khả năng phối hợp phong tỏa thường cao hơn; nhưng nếu đã được rút sang ví tự quản lý, chuyển qua nhiều blockchain hoặc dịch vụ che giấu luồng tiền, việc thu hồi có thể khó hơn đáng kể.
Trong trường hợp tài sản nằm tại tổ chức cung cấp dịch vụ ở nước ngoài, các biện pháp ngăn chặn còn phụ thuộc vào hợp tác tư pháp, cơ chế trao đổi thông tin giữa cơ quan thực thi pháp luật và chính sách của từng quốc gia. Vì vậy, năng lực công nghệ chỉ là một phần của bài toán; cơ chế phối hợp quốc tế và quy trình pháp lý đủ nhanh cũng quan trọng không kém.
Đây cũng là lý do các chương trình đào tạo hiện nay không chỉ tập trung vào việc đọc dữ liệu Blockchain, mà còn hướng tới kỹ năng thu thập chứng cứ số, xác định dòng tiền và phối hợp với cơ quan, tổ chức trong và ngoài nước để phục vụ thu hồi tài sản.
| 4 điểm cần biết về thu hồi tài sản số
|
Bảo vệ nhà đầu tư bắt đầu từ thị trường có thể nhận diện được chủ thể
Nghị quyết 05/2025/NQ-CP đặt nguyên tắc thí điểm thị trường tài sản mã hóa theo hướng thận trọng, có kiểm soát, minh bạch và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Khi thị trường chính thức vận hành, các giao dịch trong hệ thống cấp phép sẽ gắn với yêu cầu nhận diện người dùng, lưu trữ dữ liệu và cơ chế giám sát chặt hơn.
Đối với người tham gia thị trường, điều này tạo ra khác biệt quan trọng so với giao dịch trên những nền tảng không xác định được pháp nhân, nơi lưu giữ tài sản hoặc cơ quan có thẩm quyền xử lý tranh chấp.
Trong trường hợp phát sinh lừa đảo hoặc chiếm đoạt, khả năng bảo vệ quyền lợi không chỉ phụ thuộc vào việc chứng minh đã mất tài sản, mà còn phụ thuộc cơ quan chức năng có xác định được địa chỉ ví, chủ thể nhận tiền và nơi tài sản đang được lưu giữ hay không.
Nghị định số 284/2026/NĐ-CP, có hiệu lực từ ngày 1/9/2026, đã bổ sung cơ chế xử phạt vi phạm hành chính đối với hoạt động tài sản mã hóa và thị trường tài sản mã hóa, qua đó hoàn thiện thêm công cụ quản lý trong giai đoạn thí điểm.
Trong bối cảnh thực hiện Nghị quyết 57-NQ/TW về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, yêu cầu đối với cơ quan quản lý vì vậy không chỉ là khuyến khích công nghệ mới, mà phải đồng thời xây dựng năng lực kiểm soát những rủi ro mới mà công nghệ tạo ra. Chính phủ đã cụ thể hóa Nghị quyết 57 bằng các chương trình hành động về phát triển khoa học, công nghệ và chuyển đổi số quốc gia.
Với thu hồi tài sản số, cuộc chạy đua thực chất diễn ra giữa tốc độ dịch chuyển của tài sản và tốc độ phát hiện, truy vết, phong tỏa của cơ quan chức năng. Công nghệ có thể giúp nhìn thấy dòng tiền rõ hơn, nhưng để biến dấu vết số thành tài sản thực tế trả lại cho Nhà nước, doanh nghiệp hoặc người bị hại vẫn cần một chuỗi đồng bộ từ nghiệp vụ điều tra, dữ liệu định danh, hành lang pháp lý đến hợp tác xuyên biên giới.
