Tập trung các trụ cột chính để phát triển kinh tế tuần hoàn

Tại Diễn đàn Kinh tế tuần hoàn lần thứ 3 năm 2024, tổ chức vào ngày 10/12, PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Tài nguyên và Môi trường thuộc Bộ Tài nguyên và Môi trường, đã nhấn mạnh vai trò thiết yếu của kinh tế tuần hoàn trong việc giảm thiểu tác động môi trường và thúc đẩy phát triển bền vững.

Cũng theo PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, mô hình kinh tế tuần hoàn được kỳ vọng sẽ đóng góp đáng kể vào nền kinh tế toàn cầu, giúp giảm 40% lượng khí thải vào năm 2050, tạo ra khoảng 6 triệu việc làm mới, đồng thời giảm lượng rác thải rắn đô thị từ 4,5 tỷ tấn mỗi năm xuống còn 2 tỷ tấn. Đây được xem là giải pháp mang tính chiến lược nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm rác thải và phát thải ròng về 0 vào năm 2050, điều mà nhiều quốc gia trên thế giới, trong đó có Việt Nam, đang hướng đến. Hiện tại, đã có 49 quốc gia xây dựng kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn, triển khai các chiến lược nhằm thúc đẩy mô hình này.

Tập trung các trụ cột chính để phát triển kinh tế tuần hoàn

Tại Việt Nam, kinh tế tuần hoàn đã sớm được quy định trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, đặc biệt tại Điều 142, với bốn tiêu chí quan trọng: Tối ưu hóa việc sử dụng nguyên, nhiên vật liệu và năng lượng; kéo dài vòng đời của sản phẩm và vật liệu; giảm phát thải và rác thải ra môi trường; đồng thời không gây tác động tiêu cực đến hệ sinh thái.

Trên cơ sở các tiêu chí này, Bộ Tài nguyên và Môi trường đã xây dựng dự thảo Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn, tập trung vào các dòng thải chính như rác thải nhựa, kim loại, gỗ, giấy và sinh khối, cũng như những ngành hàng có mức độ phát thải cao, điển hình là bao bì thực phẩm và nhựa. Bên cạnh đó, kế hoạch cũng đặt trọng tâm vào những lĩnh vực mà phát thải đang chiếm tỷ lệ lớn trên toàn cầu, bao gồm thực phẩm (chiếm 33% lượng phát thải), xây dựng xanh (chiếm 8-10%), và giao thông vận tải (chiếm 8-10%).

PGS.TS Nguyễn Đình Thọ, Viện trưởng Viện Chiến lược Chính sách Tài nguyên và Môi trường

Đáng chú ý, ngành dệt may, vốn đã ghi nhận sự sụt giảm 10% về kim ngạch xuất khẩu trong năm 2022 và 2023, đang phải đối mặt với những thách thức lớn khi hàng năm thế giới sản xuất ra khoảng 100 tỷ sản phẩm dệt may, tạo ra 92 triệu tấn rác thải rắn, tiêu thụ 93 tỷ mét khối nước và phát thải khoảng 8% lượng khí nhà kính toàn cầu. Do đó, đây cũng là một trong bốn lĩnh vực ưu tiên hàng đầu trong kế hoạch hành động quốc gia về kinh tế tuần hoàn của Việt Nam.

Trong giai đoạn tới, các nhiệm vụ và giải pháp được đặt ra nhằm đạt được các mục tiêu đến năm 2030 và 2035 bao gồm mở rộng trách nhiệm của nhà sản xuất, áp dụng lộ trình phân loại rác thải tại nguồn từ ngày 1/1/2025, và yêu cầu hơn 2.166 doanh nghiệp phải thực hiện kiểm kê, báo cáo phát thải khí nhà kính vào tháng 3/2025. Ngoài ra, hệ thống lương thực, các ngành công nghiệp như sắt, thép, xi măng với mức phát thải lớn sẽ phải thực hiện đồng xử lý chất thải và giảm tỷ lệ phát thải, nhằm xây dựng một nền sản xuất bền vững và hiệu quả hơn.

PGS.TS Nguyễn Đình Thọ cũng nhấn mạnh, việc triển khai kinh tế tuần hoàn không chỉ giúp Việt Nam giảm thiểu rác thải chôn lấp và tận dụng rác thải như một nguồn tài nguyên, mà còn mang lại cơ hội lớn để đạt được mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050. Tuy nhiên, ông cũng chỉ ra rằng quá trình thực hiện sẽ đối mặt với không ít khó khăn và thách thức. Vì vậy, trong tương lai, cần thiết lập các chính sách hỗ trợ mạnh mẽ hơn, bao gồm việc ban hành Nghị quyết và xây dựng Luật Kinh tế tuần hoàn, nhằm đảm bảo mô hình này được triển khai hiệu quả và thành công. Dự kiến, Kế hoạch hành động quốc gia thực hiện kinh tế tuần hoàn đến năm 2030 sẽ sớm được ban hành, mở ra cơ hội phát triển bền vững, góp phần đưa Việt Nam tiến tới nền kinh tế xanh và tuần hoàn.