Sửa Luật Kiến trúc đẩy mạnh phân cấp đơn giản thủ tục hành chính

Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Kiến trúc đang thu hút sự quan tâm lớn khi đặt trọng tâm vào việc phân cấp, phân quyền mạnh mẽ và cắt giảm thủ tục hành chính. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm tháo gỡ các rào cản lâu nay trong lĩnh vực kiến trúc, đồng thời tạo môi trường thông thoáng hơn cho hoạt động đầu tư xây dựng.

Tại phiên họp của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 8/7, Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh đã trình bày nhiều điểm mới đáng chú ý trong dự thảo luật. Một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc điều chỉnh thẩm quyền quản lý kiến trúc và hành nghề kiến trúc phù hợp với mô hình chính quyền địa phương hai cấp, qua đó tăng tính chủ động cho địa phương trong quản lý và phát triển không gian kiến trúc.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh.

Đề xuất nới quy định thi tuyển kiến trúc

Một thay đổi đáng chú ý trong dự thảo luật là đề xuất không bắt buộc thi tuyển kiến trúc đối với một số loại công trình. Cụ thể, các công trình xây dựng khẩn cấp, cấp bách; công trình thuộc dự án đầu tư theo thủ tục đặc biệt; hoặc các dự án không sử dụng vốn đầu tư công sẽ không phải thực hiện thi tuyển phương án kiến trúc.

Theo cơ quan soạn thảo, quy định này xuất phát từ thực tiễn triển khai thời gian qua, khi việc tổ chức thi tuyển kiến trúc nhiều khi kéo dài thời gian, làm chậm tiến độ dự án và phát sinh chi phí không cần thiết. Trong những trường hợp đặc biệt, người có thẩm quyền vẫn có thể quyết định tổ chức thi tuyển nếu xét thấy cần thiết, nhưng phải đảm bảo phù hợp với tiến độ và yêu cầu của dự án.

Đối với các công trình trọng điểm, công trình cấp I hoặc công trình có ý nghĩa quan trọng đối với đô thị, quy định thi tuyển vẫn được duy trì nhằm đảm bảo chất lượng và giá trị thẩm mỹ. Điều này cho thấy định hướng của dự thảo luật là vừa linh hoạt, vừa có chọn lọc, tránh tình trạng áp dụng cứng nhắc như trước đây.

Một trong những điểm nhấn lớn nhất của dự thảo luật là nỗ lực cải cách thủ tục hành chính. Theo báo cáo thẩm tra, dự thảo đã đề xuất bãi bỏ 6 trên tổng số 7 thủ tục hành chính hiện hành trong lĩnh vực kiến trúc, chỉ giữ lại thủ tục cấp và cấp lại chứng chỉ hành nghề.

Việc cắt giảm này được kỳ vọng sẽ giúp tiết kiệm đáng kể thời gian, chi phí và nguồn lực cho cả cá nhân và tổ chức. Đồng thời, đây cũng là bước đi phù hợp với chủ trương chung của Chính phủ về cải thiện môi trường kinh doanh và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Đáng chú ý, dự thảo luật cũng bỏ quy định về sát hạch hành nghề kiến trúc, không còn yêu cầu thành lập hội đồng xét cấp chứng chỉ như trước. Thay vào đó, việc quản lý năng lực cá nhân được điều chỉnh theo hướng linh hoạt hơn, dựa trên tiêu chuẩn đào tạo và chuyên môn phù hợp với công việc đảm nhận.

Tuy nhiên, vẫn có ý kiến cho rằng cần làm rõ hơn tính nhất quán trong chính sách. Bởi trong khi một số nội dung hướng tới cắt giảm điều kiện kinh doanh, dự thảo vẫn giữ lại hai loại chứng chỉ hành nghề đối với thiết kế kiến trúc công trình và thiết kế kiến trúc trong quy hoạch.

Giữ yêu cầu năng lực cá nhân ở mức tối thiểu

Giải trình về vấn đề này, Bộ trưởng Bộ Xây dựng cho rằng chứng chỉ hành nghề kiến trúc không phải là điều kiện kinh doanh, mà là công cụ xác nhận năng lực cá nhân đối với những vị trí chịu trách nhiệm chuyên môn chính. Đây là những công việc có mức độ rủi ro cao, đòi hỏi tiêu chuẩn nhất định để đảm bảo chất lượng công trình.

Theo đó, dự thảo luật không đặt ra điều kiện kinh doanh đối với tổ chức hành nghề kiến trúc, nhưng vẫn duy trì yêu cầu tối thiểu về năng lực đối với cá nhân. Cách tiếp cận này được đánh giá là cân bằng giữa mục tiêu cải cách và yêu cầu đảm bảo chất lượng chuyên môn.

Một nội dung quan trọng khác là định hướng phân cấp rõ ràng giữa các cấp chính quyền. Theo đó, cấp tỉnh sẽ chịu trách nhiệm quản lý các khu vực có tính liên vùng, các khu vực trung tâm hoặc các khu phát triển mới. Trong khi đó, cấp xã sẽ thực hiện quản lý dựa trên quy hoạch đã được phê duyệt và các quy chuẩn, tiêu chuẩn do cấp tỉnh ban hành.

Việc phân cấp này được kỳ vọng sẽ giúp rút ngắn quy trình xử lý, tăng tính linh hoạt trong quản lý, đồng thời phát huy vai trò của chính quyền địa phương trong việc định hình không gian kiến trúc phù hợp với đặc thù từng khu vực.

Tuy nhiên, để chính sách đi vào thực tế hiệu quả, nhiều ý kiến cho rằng cần có hướng dẫn chi tiết và cơ chế giám sát chặt chẽ, tránh tình trạng buông lỏng quản lý hoặc áp dụng thiếu thống nhất giữa các địa phương.

Nhìn tổng thể, dự thảo Luật Kiến trúc sửa đổi đang thể hiện rõ định hướng cải cách mạnh mẽ, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới. Việc cắt giảm thủ tục, phân cấp quản lý và điều chỉnh quy định thi tuyển kiến trúc không chỉ giúp giảm gánh nặng hành chính, mà còn tạo điều kiện thúc đẩy đầu tư, nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực xã hội.

Tuy vậy, để những thay đổi này thực sự phát huy hiệu quả, cần có sự đánh giá kỹ lưỡng về tác động, đặc biệt là các rủi ro có thể phát sinh khi nới lỏng một số quy định. Đồng thời, việc hoàn thiện hệ thống pháp lý liên quan, cũng như nâng cao năng lực thực thi ở các cấp chính quyền, sẽ đóng vai trò quyết định.

Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh đô thị hóa và phát triển hạ tầng, một khung pháp lý linh hoạt nhưng chặt chẽ trong lĩnh vực kiến trúc sẽ là nền tảng quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế, xã hội và môi trường.