Siết khí thải ô tô: Bước đi cần thiết hướng tới giao thông xanh

Theo dự thảo Tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia, các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô tại Việt Nam sẽ phải tuân thủ hạn mức tiêu thụ nhiên liệu trung bình (CAFC) của toàn bộ các mẫu xe bán ra. Mục tiêu đến năm 2030, mức tiêu thụ nhiên liệu trung bình quốc gia của xe con phải đạt 4,83 lít/100 km.

Điều này đồng nghĩa, dù mỗi mẫu xe có mức tiêu hao khác nhau, nhưng khi cộng dồn và tính bình quân, con số này không được vượt ngưỡng 4,83 lít/100 km.

Siết khí thải ô tô: Bước đi cần thiết hướng tới giao thông xanh

Lo ngại từ phía doanh nghiệp

Hiệp hội Các nhà sản xuất Ô tô Việt Nam (VAMA) cho rằng mục tiêu này quá nghiêm ngặt, có thể tạo “cú sốc” lớn cho ngành công nghiệp ô tô. Theo tính toán, khoảng 96% xe chạy xăng truyền thống và 14% ô tô hybrid hiện nay không đáp ứng tiêu chuẩn.

Để đạt yêu cầu, các doanh nghiệp có thể phải ngừng bán tới 97% xe động cơ đốt trong. Hoặc, để duy trì sản lượng, buộc phải tăng sản lượng xe điện hóa (hybrid, hybrid sạc ngoài, xe thuần điện) lên tới 868% chỉ trong vòng 5 năm – một thách thức lớn trong bối cảnh hạ tầng trạm sạc và thói quen tiêu dùng chưa sẵn sàng.

VAMA cùng Hiệp hội đại lý ô tô Mỹ (AAPC), Hiệp hội các nhà sản xuất ô tô Nhật Bản (JAMA) đã kiến nghị lộ trình linh hoạt hơn: mức 6 lít/100 km vào năm 2030 và 4,83 lít/100 km vào năm 2035. Theo phương án này, Việt Nam vẫn có thể cắt giảm khoảng 15,66 triệu tấn khí thải CO₂ đến năm 2030, đồng thời giảm bớt cú sốc cho thị trường, người lao động và nguồn thu ngân sách.

Xu hướng toàn cầu

Thực tế, việc siết chuẩn khí thải đã trở thành xu hướng quốc tế. Trung Quốc từ năm 2019 đã yêu cầu xe du lịch dưới 9 chỗ phải đạt mức 4 lít/100 km. Tại châu Âu, tiêu chuẩn giai đoạn 2021-2024 quy định mức 4,1 lít/100 km với xe xăng và 3,6 lít/100 km với xe diesel, giảm xuống 3,5 lít/100 km từ năm 2025.

Các hãng xe buộc phải thích ứng bằng cách phát triển xe dung tích nhỏ tiết kiệm nhiên liệu, tăng sản xuất xe điện hóa, hoặc mua tín chỉ carbon từ các hãng xe thuần điện như Tesla, Polestar.

Cơ hội thúc đẩy chuyển đổi xanh

Theo PGS.TS Nguyễn Thường Lạng (Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội), quy định nghiêm ngặt sẽ buộc doanh nghiệp áp dụng công nghệ hiện đại, tránh biến Việt Nam thành “bãi tập kết” xe lỗi thời. Nhiều mẫu xe hybrid hiện đã đạt mức dưới 4,5 lít/100 km, nếu có chính sách ưu đãi, hoàn toàn có thể phổ biến rộng rãi.

Đồng thời, việc tham gia thị trường carbon – dự kiến thí điểm từ cuối năm 2025 và vận hành chính thức vào 2029 – sẽ là công cụ quan trọng hỗ trợ doanh nghiệp giảm phát thải.

Như vậy, dù còn nhiều thách thức, việc siết khí thải ô tô là bước đi tất yếu để Việt Nam hướng tới giao thông xanh, bền vững và tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.