Sàn thí điểm giao dịch tài sản mã hóa - Phép thử năng lực của Việt Nam?

Tạp chí Doanh nghiệp và Hội Nhập đã có cuộc trao đổi với ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain & Tài sản số Việt Nam, Chủ tịch Công ty 1Matrix về câu chuyện 5 sàn thí điểm giao dịch tài sản mã hóa.

Ông Phan Đức Trung, Chủ tịch Hiệp hội Blockchain & Tài sản số Việt Nam: 5 sàn thí điểm giao dịch tài sản mã hóa là phép thử để bước vào kỷ nguyên blockchain

PV: Thưa ông, vì sao việc thí điểm tối đa 5 sàn giao dịch tài sản mã hóa được coi là vấn đề không chỉ của công nghệ hay nhà đầu tư, mà còn của lãnh đạo quốc gia?

Ông Phan Đức Trung: Việc ban hành Nghị quyết 05/2025/NQ-CP cho thấy quyết tâm cao của Đảng và Chính phủ. Quá trình xây dựng và ban hành diễn ra nhanh chóng. Nếu so với Nghị định 94/2025/NĐ-CP thí điểm về giao dịch cơ chế thử nghiệm có kiểm soát trong ngành ngân hàng mất gần 7 năm thì Nghị định 05 cần chưa tới 1 năm. Đây là sự tiếp nối của các văn bản chỉ đạo chiến lược.

Nghị quyết 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đã đặt mục tiêu từng bước làm chủ công nghệ chiến lược bao gồm blockchain nhằm tạo đột phá về công nghệ, thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia. Tiếp theo, Luật Công nghiệp Công nghệ số được Quốc hội thông qua ngày 14/06/2025, có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, khẳng định vai trò ứng dụng công nghệ blockchain thông qua tài sản số.

Sự ra đời của Nghị quyết 05 giúp cơ quan quản lý nhà nước tổ chức lại thị trường ngầm vốn, đã được các tổ chức nghiên cứu nước ngoài đánh giá Việt Nam luôn nằm trong top đầu các quốc gia về tài sản mã hoá trong giao dịch hay sở hữu. Nghị quyết nêu rõ về việc lựa chọn tối đa 5 tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa. Các doanh nghiệp này có vai trò và ý nghĩa vô cùng to lớn. Họ không chỉ tìm kiếm cơ hội đầu tư, thu hút vốn trên thị trường Việt Nam thông qua tài sản mã hóa, mà còn tiên phong bước chân vào thị trường mới, đóng góp vào xây dựng chính sách quốc gia. Có thể nói 5 sàn thí điểm giao dịch tài sản mã hóa là phép thử để bước vào kỷ nguyên blockchain của Việt Nam.

PV: Vì sao Việt Nam chọn thời điểm này để thí điểm thị trường tài sản số?

Ông Phan Đức Trung: Đây là bước đi nhanh và kịp thời của Việt Nam, nắm bắt xu hướng lớn của thế giới, đặc biệt là về tài sản thực được mã hóa (RWA). Theo báo cáo của Boston Consulting Group, thị trường RWA được dự báo có thể đạt quy mô gần 19 nghìn tỷ USD vào năm 2033, tương đương 10% GDP toàn cầu.

Việc đi trước một bước giúp Việt Nam có lợi thế cạnh tranh. Nghị quyết 05 mở ra kênh huy động vốn mới cho các doanh nghiệp Việt Nam từ các tài sản hiện hữu (bất động sản, hạ tầng, hàng hóa) và mở ra cơ hội tiếp cận trực tiếp nhà đầu tư quốc tế, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các kênh truyền thống như chứng khoán, trái phiếu hay tín dụng ngân hàng.

Đây cũng là cơ hội để các định chế tài chính như ngân hàng, công ty chứng khoán, quỹ đầu tư có thể nghiên cứu để đưa công nghệ blockchain vào các sản phẩm, dịch vụ tài chính, giúp đa dạng và tăng mức độ hấp dẫn của các sản phẩm, dịch vụ. Đây là xu thế trên thế giới, bằng chứng là các ngân hàng toàn cầu đã rót 100 tỷ USD vào hạ tầng blockchain trong 5 năm qua. Các tổ chức hoạt động tích cực nhất trong làn sóng đầu tư này bao gồm SBI Group, Goldman Sachs, Citigroup và JPMorgan với 345 vòng gọi vốn được thực hiện qua hơn 10.000 giao dịch. Tôi rất hy vọng sự thay đổi của nghị quyết 05 sẽ gián tiếp tác động tới đổi mới công nghệ tại các định chế tài chính một cách sâu rộng.

Chủ tịch 1Matrix Phan Đức Trung kêu gọi sự chung tay xây dựng một hệ sinh thái blockchain Việt phát triển bền vững.

PV: Sự khác biệt về quy định cấp phép của các sàn giao dịch quốc tế và sàn Việt Nam là gì, thưa ông?

Ông Phan Đức Trung: Các nước trên thế giới tập trung vào các yếu tố an toàn và tuân thủ khi cấp phép sàn giao dịch tài sản mã hóa. Các sàn chú trọng vào quy tắc tuân thủ, khả năng vận hành đội ngũ công nghệ, ví nóng - ví lạnh, tiêu chuẩn về phòng chống rửa tiền, chống tài trợ khủng bố, đảm bảo an toàn cho tài sản khách hàng, mức bảo hiểm cao (trên 200 triệu USD tại Mỹ)… Vì thế, ở các quốc gia này dù không quy định vốn điều lệ cao thì việc xin giấy phép hoạt động cũng không hề dễ dàng cho các yêu cầu tuân thủ trên.

Tại Việt Nam, do trong giai đoạn thí điểm và thị trường tài chính còn non trẻ, Chính phủ đã đưa ra những quy định khắt khe như vốn điều lệ tối thiểu 10 nghìn tỷ đồng, hệ thống công nghệ thông tin đáp ứng tiêu chuẩn an toàn cấp độ 4 (cao hơn cả các công ty chứng khoán ở cấp độ 3), tiêu chuẩn về đội ngũ nhân sự… nhằm đảm bảo sự ổn định của thị trường. Đây là bước đi thận trọng và cần thiết trong giai đoạn đầy thách thức này.

Khá nhiều các quy định khác nữa mặc dù phải nói thực sự là không có quốc gia nào cấp phép giống quốc gia nào. Chúng ta cũng lưu ý đây là giai đoạn thí điểm. Mục tiêu rõ ràng của thí điểm là chúng sẽ tìm được một lời giải là chính sách để quản lý và thúc đẩy một thị trường dự báo đầy tiềm năng này.

PV: Thưa ông, những thách thức lớn nhất trong giai đoạn thí điểm 5 sàn có thể là gì?

Ông Phan Đức Trung: Rất nhiều thách thức, nhưng tôi muốn nói tới 2 thách thức chính trong giai đoạn thí điểm. Thứ nhất là sự thành công của các đơn vị tiên phong được cấp phép thành lập sàn giao dịch. Họ vừa phải thúc đẩy thị trường phát triển, vừa phải phối hợp hoàn thiện chính sách và cân bằng lợi ích các bên tham gia. Sự tồn tại bền vững đáp ứng các tiêu chí lợi ích của các bên và đáp ứng các tiêu chuẩn quản lý của chính phủ cũng như các tiêu chuẩn toàn cầu sàn giao dịch tập trung CEX là một thách thức lớn nhất.

Thứ hai là thách thức nhân sự. Nhân sự chất lượng cao trong lĩnh vực này cũng thiếu hụt, từ cơ quan quản lý đến doanh nghiệp vận hành. Đặc biệt, đội ngũ được đào tạo bài bản và sở hữu các chứng chỉ quốc tế như ACAMS về phòng chống rửa tiền gần như chưa nhiều. Đây là thách thức lớn, cần một lộ trình đào tạo, truyền thông và nâng cao nhận thức cho cả cơ quan quản lý, doanh nghiệp lẫn cộng đồng nhà đầu tư.

PV: Nếu như đúng lộ trình, ông dự đoán thị trường tài sản số Việt Nam sẽ ở đâu trong 5 năm tới?

Ông Phan Đức Trung: Nghị quyết 05/2025/NQ-CP có thời hạn thí điểm là 5 năm. Trong giai đoạn này, Nhà nước có thể theo dõi, đánh giá và điều chỉnh chính sách khi cần thiết. Nếu đi đúng hướng, thị trường tài sản số Việt Nam trong 5 năm tới có thể sẽ đạt được những bước tiến quan trọng về chất lượng và quy mô.

Chính sách đúng sẽ giúp cho chúng ta có một chính sách hấp dẫn kỳ vọng cạnh tranh quốc tế dù Việt Nam ra chính sách sau các quốc gia đầu tiên đã bắt đầu từ 10 năm trước. Lúc đó thu hút các giao dịch chuyển từ các sàn quốc tế về các sàn giao dịch trong nước được cấp phép, giúp bảo vệ nhà đầu tư và đảm bảo nguồn thu thuế cho nhà nước.

Việc phát hành RWA chất lượng cao sẽ thu hút dòng vốn từ nước ngoài chảy vào Việt Nam, tăng tính thanh khoản cho các tài sản trong nước. Dựa trên kết quả thí điểm, Việt Nam sẽ xây dựng được một khung pháp lý hoàn chỉnh, tiệm cận chuẩn quốc tế, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển lâu dài của nền kinh tế nói chung.

Tất cả còn đang ở phía trước khi thực thi đón chờ thị trường non trẻ này và rất nhiều góc nhìn từ tích cực tới hoài nghi nhưng cá nhân tôi cho rằng cần đón nhận tính tích cực và chúng ta chỉ có thể thành công khi tham gia góp ý tích cực vào xây dựng thị trường với Chính phủ.

Chủ tịch Hiệp hội Blockchain & Tài sản số Việt Nam Phan Đức Trung, thảo luận với các chuyên gia hàng đầu thế giới để xây dựng hệ sinh thái Fintech cho Việt Nam.

Ông Phan Đức Trung: Trong bối cảnh thị trường cũ đã biến mất và thị trường thử nghiệm mới sắp ra đời, nhà đầu tư cần trang bị đầy đủ kiến thức mới để thích ứng, phòng tránh rủi ro. Đặc biệt trong giai đoạn hiện nay cần hết sức cẩn trọng trước thông tin một số công ty mới thành lập tuyên bố huy động vốn để đạt 10.000 tỷ đồng nhằm xin cấp phép. Thị trường tài sản mã hoá không phải chỉ là rủi ro hay là cơ hội mà chúng ta phải nhìn ở cả 2 góc độ. Thị trường chỉ có giá trị khi chúng ta được trang bị đầy đủ kiến thức riêng cho thị trường tài sản mã hoá cũng như kiến thức chung cho hoạt động đầu tư.

PV: Trân trọng cảm ơn ông!