Quy định mới về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết

Hệ thống quy định về quản lý nghĩa vụ thuế đối với khối doanh nghiệp phát sinh dòng tiền nội bộ vừa được cập nhật toàn diện. Cụ thể, Chính phủ mới đây đã ban hành Nghị định số 255/2026/NĐ-CP quy định về quản lý thuế đối với các giao dịch liên kết của những doanh nghiệp có quan hệ liên kết. Khung pháp lý này điều chỉnh từ nguyên tắc phân tích, so sánh giá, xác định chi phí tính thuế cho đến trách nhiệm lập báo cáo lợi nhuận liên quốc gia của người nộp thuế. Theo đó, các giao dịch thuộc phạm vi kiểm soát bao gồm các hoạt động mua bán, trao đổi, cho thuê tài sản hữu hình, vô hình; các dịch vụ tài chính, vay vốn, chia sẻ chi phí và nguồn lực giữa các bên liên kết, ngoại trừ hàng hóa thuộc diện Nhà nước định giá.

Giao dịch liên kết là những giao dịch kinh tế phát sinh giữa các doanh nghiệp có mối quan hệ liên kết về vốn, quản lý hoặc kiểm soát. Hiểu rõ và tuân thủ đúng các quy định về giao dịch liên kết giúp doanh nghiệp tối ưu hóa chi phí thuế và giảm thiểu rủi ro pháp lý.

Về bộ tiêu chí định danh, nghị định dẫn chiếu trực tiếp theo Luật Quản lý thuế số 108/2025/QH15 và phân lập cụ thể các trường hợp được xác định là bên liên kết. Đáng chú ý, mối quan hệ liên kết được thiết lập khi một doanh nghiệp nắm giữ trực tiếp hoặc gián tiếp ít nhất 25% vốn góp của đơn vị kia, hoặc hai đơn vị cùng chịu tỷ lệ sở hữu này từ một bên thứ ba.

Quy định cũng áp dụng với cổ đông lớn nhất sở hữu từ 10% cổ phần của doanh nghiệp khác. Đối với các giao dịch tài chính, mối quan hệ này cấu thành khi khoản bảo lãnh hoặc cho vay chiếm ít nhất 25% vốn góp của bên đi vay và cấu thành trên 50% tổng dư nợ trung và dài hạn. Tuy nhiên, chế tài vay nợ này loại trừ các tổ chức tín dụng hoạt động theo Luật Các tổ chức tín dụng số 32/2024/QH15 (được sửa đổi tại Luật số 96/2025/QH15) và các tổ chức mua bán nợ do Nhà nước sở hữu 100% vốn điều lệ nếu không trực tiếp tham gia điều hành, góp vốn.

Bên cạnh yếu tố sở hữu vốn, các điều kiện về nhân sự và quan hệ gia đình cũng là căn cứ xác định vệt liên kết. Nghị định nêu rõ mối quan hệ liên kết tồn tại khi một doanh nghiệp có quyền chỉ định trên 50% thành viên ban lãnh đạo hoặc có nhân sự nắm quyền quyết định chính sách tài chính của đơn vị khác. Chế tài này cũng bao quét các doanh nghiệp chịu sự quản lý, kiểm soát của các cá nhân có mối quan hệ huyết thống, hôn nhân gần gũi như vợ chồng, cha mẹ, con cái, anh chị em ruột, ông bà, cháu ruột, cô dì chú bác.

Ngoài ra, các giao dịch chuyển nhượng vốn đạt mức 25% hoặc vay mượn từ 10% vốn góp với cá nhân điều hành trong kỳ tính thuế cũng đưa doanh nghiệp vào diện quản lý giao dịch liên kết.

Về nghĩa vụ kê khai, người nộp thuế phải đảm bảo việc xác định giá không làm sụt giảm nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam và có trách nhiệm chứng minh phương pháp so sánh độc lập của mình. Hồ sơ xác định giá giao dịch liên kết bắt buộc phải được lập trước thời điểm kê khai quyết toán thuế hàng năm, bao gồm hồ sơ quốc gia, hồ sơ toàn cầu và báo cáo lợi nhuận liên quốc gia của Công ty mẹ tối cao.

Doanh nghiệp phải hoàn thiện các tờ khai thông tin theo phụ lục đính kèm để nộp cùng tờ khai quyết toán thuế, đồng thời chịu trách nhiệm lưu trữ, xuất trình số liệu chính xác khi cơ quan thuế yêu cầu tham vấn trước kiểm tra. Các đơn vị đại lý thuế hoặc công ty kiểm toán độc lập khi được ủy quyền lập hồ sơ cũng phải liên đới chịu trách nhiệm trước pháp luật về tính tuân thủ của các số liệu này.