Bộ Công Thương đang tiến hành xem xét và chỉnh sửa Nghị định số 107/2018/NĐ-CP ngày 15/8/2018 của Chính phủ về kinh doanh xuất khẩu gạo, nhằm nâng cao hiệu lực và hiệu quả của quy định này.
Lãnh đạo Bộ Công Thương cho biết, Nghị định số 107 đã mang lại một số kết quả đáng khích lệ trong suốt 5 năm triển khai. Trong giai đoạn từ năm 2019 đến nay, giá xuất khẩu gạo của Việt Nam duy trì ở mức tốt, thậm chí ở một số thời điểm, giá gạo loại 5% tấm đứng đầu thế giới, vượt qua cả Thái Lan và Ấn Độ (giá gạo 5% tấm của Việt Nam tính đến ngày 22 tháng 4 năm 2023 dao động từ 483-487 USD/tấn, tăng 13,1% so với cùng kỳ năm 2022). Gạo Việt Nam đã xuất khẩu thành công đến 156 quốc gia và vùng lãnh thổ, mang tính đa dạng và đã chuyển dịch cơ cấu chủng loại gạo xuất khẩu theo hướng tăng tỷ trọng sản phẩm chất lượng và giá trị gia tăng cao, từ đó thâm nhập được vào nhiều thị trường gạo cao cấp. Ngoài ra, các sản phẩm gạo hữu cơ và gạo tăng cường vi chất dinh dưỡng cũng đã từng bước thâm nhập vào các thị trường quốc tế.
Tuy nhiên, trong quá trình thực thi Nghị định 107/2018/NĐ-CP, cũng đã có một số vấn đề phát sinh cần được xem xét và sửa đổi. Một trong những vấn đề quan trọng đó là việc chưa đưa ra các chế tài mạnh mẽ để xử lý các hành vi vi phạm chế độ báo cáo. Theo quy định hiện tại, thương nhân phải thực hiện báo cáo định kỳ hàng quý và hàng năm về tình hình ký kết và thực hiện hợp đồng xuất khẩu gạo, cũng như tình hình tồn kho. Tuy nhiên, đã có nhiều trường hợp thương nhân kinh doanh xuất khẩu không tuân thủ nghiêm túc trách nhiệm báo cáo, bao gồm việc không báo cáo, báo cáo không đầy đủ nội dung, không báo cáo định kỳ, và nhiều hơn nữa. Điều này đã gây khó khăn đáng kể cho quản lý xuất khẩu gạo.
Nhằm khắc phục tình trạng này và đảm bảo việc thực hiện nghiêm túc Nghị định 107/2018/NĐ-CP, Bộ Công Thương đã nhiều lần phát đi văn bản đôn đốc và nhắc nhở các thương nhân. Các biện pháp đã áp dụng bao gồm việc gửi văn bản nhắc nhở trực tiếp tới các thương nhân không tuân thủ, đề nghị Sở Công Thương địa phương nơi các thương nhân có trụ sở chính hoặc cơ sở xay xát, chế biến thóc gạo đôn đốc, và trực tiếp yêu cầu tuân thủ với các thương nhân khi Đoàn liên ngành do Bộ Công Thương chủ trì tiến hành kiểm tra thực thi pháp luật. Mặc dù đã áp dụng các biện pháp nhắc nhở và chấn chỉnh bằng văn bản cũng như trao đổi trực tiếp, nhưng chưa có chế tài mạnh mẽ để xử lý các vi phạm liên quan đến chế độ báo cáo của các thương nhân.
Do đó, theo Bộ Công Thương, cần xây dựng Nghị định sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 107/2018/NĐ-CP nhằm hoàn thiện khung pháp lý về kinh doanh xuất khẩu gạo, nhằm giải quyết các vấn đề hiện tại và tạo định hướng cho hoạt động sản xuất và kinh doanh xuất khẩu gạo, đồng thời đảm bảo mục tiêu xuất khẩu gạo bền vững và ổn định, phù hợp với yêu cầu của thị trường và quá trình hội nhập kinh tế quốc tế.
Trong dự thảo này, Bộ Công Thương đã đề xuất một số nội dung cụ thể như bổ sung khoản 3 Điều 3 của Nghị định số 107/2018/NĐ-CP như sau: Chỉ có thương nhân được phép xuất khẩu gạo mới được nhận ủy thác xuất khẩu gạo.
Ngoài ra, cũng đề xuất bổ sung điểm c khoản 4 Điều 22 như sau: Cung cấp nguồn thông tin xuất khẩu gạo tăng cường và chính xác hơn, đáp ứng yêu cầu quản lý, theo dõi thực hiện hợp đồng xuất khẩu gạo và tình hình tồn kho theo quy định của Bộ Công Thương.
Với các điều chỉnh và bổ sung này, Bộ Công Thương hy vọng sẽ nâng cao khả năng quản lý và giám sát hoạt động xuất khẩu gạo, đồng thời tạo điều kiện công bằng cho các doanh nghiệp hoạt động trong ngành, đảm bảo sự minh bạch và trách nhiệm trong việc báo cáo và tuân thủ quy định. Điều này sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành xuất khẩu gạo Việt Nam và củng cố vị thế của nước ta trên thị trường quốc tế.
P.V (t/h)
