Nhà dưỡng lão bán trú Bước đột phá chăm sóc người cao tuổi

Việt Nam đã chính thức bước vào giai đoạn già hóa dân số từ năm 2011 và đang đối mặt với tốc độ già hóa nhanh nhất thế giới. Theo dữ liệu từ Viện Dân số, Sức khỏe và Phát triển, cả nước hiện có khoảng 16,1 triệu người cao tuổi, chiếm trên 16% dân số. Dự báo đến năm 2038, cứ 5 người dân Việt Nam sẽ có một người trên 60 tuổi, kéo theo nhu cầu chăm sóc sức khỏe, tinh thần và đời sống của người cao tuổi ngày càng lớn.

Trong bối cảnh xã hội hiện đại, áp lực kinh tế và sự thu nhỏ quy mô gia đình đã khiến nhiều người gặp khó khăn trong việc chăm sóc toàn diện cho cha mẹ, ông bà. Cụ thể, số liệu của Tổng cục Thống kê cho thấy, quy mô hộ gia đình đã giảm từ 3,9 người/hộ năm 2010 xuống còn 3,5 người/hộ vào năm 2024. Số liệu của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cũng cho thấy, số hộ gia đình hai thế hệ đang chiếm tỷ lệ nhiều nhất, lên tới 45,5%, trong khi các hình thức hộ gia đình khác chiếm tới 37,1%.

Trước thực trạng đó, các mô hình nhà dưỡng lão đang dần được xã hội quan tâm như một giải pháp nhân văn, phù hợp với xu thế hiện đại. Đặc biệt, sau phát biểu của Tổng Bí thư Tô Lâm tại hội nghị toàn quốc ngày 16 tháng 9 vừa qua, có thể kỳ vọng mô hình nhà dưỡng lão, nhất là nhà dưỡng lão bán trú, sẽ phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới.

Nhà dưỡng lão bán trú Bước đột phá chăm sóc người cao tuổi.

Mô hình bán trú và lợi ích kép

Khác với mô hình "nhà dưỡng lão toàn thời gian", nơi người già sống hẳn tại cơ sở, mô hình "nhà dưỡng lão bán trú" cho phép người cao tuổi đến sinh hoạt, chăm sóc y tế và tham gia các hoạt động cộng đồng vào ban ngày, còn buổi tối họ vẫn trở về nhà với con cháu.

Theo VARS IRE, đây là giải pháp dung hòa giữa truyền thống "sống cùng gia đình" và nhu cầu được chăm sóc chuyên nghiệp của người cao tuổi. Theo Bộ Y tế, hầu hết người cao tuổi đều mắc các bệnh lý mãn tính, và trung bình mỗi người mắc từ 3 bệnh trở lên. Do đó, nhu cầu được kiểm tra sức khỏe định kỳ và chăm sóc y tế chuyên biệt là rất lớn. Mô hình bán trú sẽ đáp ứng được nhu cầu này mà vẫn giúp người cao tuổi duy trì sự gắn bó tình cảm với gia đình, tránh được cảm giác cô đơn.

Không chỉ mang lại lợi ích cho người cao tuổi, mô hình này còn giúp thế hệ trẻ yên tâm làm việc. Trước áp lực cuộc sống, nhiều người lao động trẻ khó có thể ở nhà chăm sóc cha mẹ thường xuyên. Việc gửi gắm cha mẹ tại nhà dưỡng lão ban ngày sẽ giúp họ an tâm phát triển sự nghiệp, đồng thời vẫn duy trì tình cảm gia đình. Ở góc nhìn hiện đại, đây không phải là sự “xa rời” mà là cách thể hiện trách nhiệm và tình yêu thương của con cái, phù hợp với truyền thống "uống nước nhớ nguồn".

Thách thức và giải pháp phát triển

Mặc dù có nhiều ưu điểm, mô hình "nhà dưỡng lão bán trú" vẫn còn rất mới mẻ tại Việt Nam. Phần lớn các cơ sở hiện tại vẫn hoạt động theo mô hình toàn thời gian, và một số ít trung tâm bán trú đang trong tình trạng "quá tải".

VARS IRE cho rằng, trong bối cảnh già hóa dân số nhanh chóng, việc phát triển hệ thống nhà dưỡng lão bán trú sẽ là giải pháp phù hợp với điều kiện văn hóa, xã hội và kinh tế của Việt Nam. Mỗi lứa tuổi đều cần một môi trường hỗ trợ phù hợp. Nếu trẻ em có nhà trẻ để phát triển những năm đầu đời, thì người cao tuổi cũng cần có "nhà dưỡng lão ban ngày" để được chăm sóc sức khỏe, giao lưu tinh thần và sống vui vẻ, ý nghĩa.

Tuy nhiên, một rào cản lớn hiện nay là chi phí. Theo thống kê đến cuối năm 2024, mức lương hưu bình quân của người hưởng là 6,2 triệu đồng/tháng, trong khi đó, chi phí dưỡng lão trung bình từ 10 triệu đồng mỗi tháng. Chính vì vậy, để mô hình này thực sự đi vào đời sống, ngoài các chính sách an sinh, Nhà nước cần nghiên cứu và ban hành các chính sách ưu đãi quỹ đất, tín dụng cho các dự án dưỡng lão để khuyến khích doanh nghiệp tham gia phát triển phân khúc tiềm năng này. Việc kết hợp với bảo hiểm y tế cũng là một hướng đi cần được nghiên cứu để giảm bớt gánh nặng tài chính cho người cao tuổi.